II SA/Po 342/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu - Katarzyna Witkowicz-Grochowska po rozpoznaniu w dniu 13 czerwca 2017r. na posiedzeniu niejawnym wniosków R. G. i R. G. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi R. G., R. G. i R. G. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lutego 2017r. Nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki obiektu budowlanego postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. /-/ K. Witkowicz-Grochowska Skarżący R. G. i R. G., reprezentowani przez r.pr. M. P., wezwani do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 500 zł od skargi jaką wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, zwrócili się o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie powyższej opłaty od skargi. W uzasadnieniu wniosku o prawo pomocy skarżący argumentowali, że miesięczne dochody nie wystarczają na bieżące pokrycie ich wydatków. Nie posiadają żadnych oszczędności, ani majątku z którego mogliby pokryć opłatę sądową. We wnioskach złożonych na formularzach PPF skarżący oświadczyli, że prowadzą wspólne gospodarstwo domowe wraz z dwójką niepełnoletnich dzieci. Podali, że utrzymują się z wynagrodzenia za pracę w wysokości [...] zł netto miesięcznie i [...] zł netto miesięcznie. Koszty utrzymania mieszkania wynoszą [...] zł. Oświadczyli, że nie posiadają żadnych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, czy wierzytelności oraz wartościowych ruchomości. Skarżący wezwani do uzupełnienia wniosków o prawo pomocy na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016r., poz. 718, ze zm., dalej "P.p.s.a.") przedłożyli: - zeznanie podatkowe PIT-36L i PIT-B za 2016r. obojga skarżących, z którego wynika, że osiągnęli przychód z prowadzonej działalności gospodarczej w Spółce A Spółka jawna w wysokości [...] zł, koszty jej prowadzenia wyniosły [...], z czego wynika strata w wysokości [...]zł., - zeznanie podatkowe PIT-36 za 2016r. skarżącego, z którego wynika, że ze stosunku pracy uzyskał przychód w wysokości [...]zł, koszty jego uzyskania wyniosły [...]zł, co daje dochód brutto w wysokości [...]zł. - wyciąg z rachunku bankowego skarżącego za okres od lutego do końca kwietnia 2017r. z saldem [...] zł. - wyciągu z rachunku bankowego skarżącej za okres od 10 grudnia 2016r. do 9 maja 2017r., z którego wynika, że saldo na koniec grudnia 2016r. wynosiło [...]zł, na dzień 9 lutego 2017r. stan wynosił [...]zł, na dzień 8 marca 2017r. stan [...]zł, na dzień 5 kwietnia 2017r. stan wynosił [...]zł, 30 kwietnia 2017r. stan [...]zł. Nadto na rachunek ten wpłynęło w okresie od 10 lutego do 8 marca 2017r. łącznie [...] zł od spółki B Sp. z o.o. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od zasady partycypacji strony w kosztach postępowania sądowego (art. 199 P.p.s.a), może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. (por. np. postanowienia NSA: z dnia 13 maja 2010 r., II FZ 185/10, z dnia 19 maja 2010 r., II FZ 156/10, publik. http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). W świetle powyższego przepisu, ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Z użytych w tym przepisie słów "...gdy wykaże..." wynika, że strona ma przekonać, że znajduje się w sytuacji opisanej w tym przepisie, która uniemożliwia jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania (por. M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009, s. 694). Przyznanie prawa pomocy w części osobie fizycznej (a takimi osobami w niniejszej sprawie są skarżący R. i R. G.) następuje, gdy wykażą, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznych kosztach bieżącego utrzymania siebie i rodziny (art. 246 §1 pkt 2 P.p.s.a.). Należy, więc podkreślić, że ciężar wykazania występowania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie składającej w tym przedmiocie wniosek. To z kolei oznacza, że taka osoba powinna poczynić wszelkie kroki mające na celu uzasadnienie i uprawdopodobnienie okoliczności, na które się powołuje, zaś uznanie, czy nastąpiło to w sposób dostateczny zostaje ocenione w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy. Dlatego instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim osobom, które nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem lub następuje to kosztem własnego utrzymania. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawców dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanej regulacji. Wnioskodawcy winni, więc wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym, jest obiektywnie niemożliwe. W tym miejscu podkreślić należy, że przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i dotyczy sytuacji, gdy rzeczywiście z porównania wysokości prognozowanych kosztów postępowania oraz możliwości majątkowych i finansowych wnioskodawców wynika, że skarżący nie mają dostatecznych środków na poniesienie opłaty od skargi w niniejszej sprawie. Skarżący nie wykazali, że nie są w stanie ponieść powyższych kosztów sądowych. W pierwszej kolejności należy wskazać, że wniosek o prawo pomocy skarżących R. i R. G. złożony na formularzach PPF był niepełny i budził wątpliwości, co do uzyskiwanych dochodów i kosztów utrzymania skarżących oraz rodziny. Wobec powyższego skarżący zostali wezwani na podstawie art. 255 P.p.s.a. do uzupełnienia wniosków o prawo pomocy o dodatkowe wyjaśnienia, oświadczenia i dokumenty źródłowe. Z oświadczeń skarżących zawartych we wnioskach o prawo pomocy wynika, że utrzymują się jedynie z wynagrodzenia z tytułu umowy o pracę, tymczasem z przedstawionych zeznań podatkowych skarżących wynika, że prowadzą dodatkowo działalność gospodarczą, czego nie wskazano w formularzach PPF. W 2016r. działalność ta poniosła stratę. Jednocześnie skarżący wezwani do podania z jakim wynikiem finansowym prowadzą działalność gospodarczą w 2017r. zaniechali udzielenia odpowiedzi w tym zakresie. Uchylili się tym samym od wyjaśnienia swojej aktualnej sytuacji finansowej. Nadto skarżący wezwany do przedstawienia wyciągów z rachunków bankowych za okres ostatnich 6 miesięcy przedłożył jedynie wyciągi ze swojego rachunku osobistego (oszczędnościowego) za okres 4 miesięcy. Nie udzielili informacji odnośnie rachunków bankowych związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą, przy czym obowiązkiem przedsiębiorcy jest prowadzenie rachunku bankowego obsługującego transakcje związane z prowadzeniem takiej działalności. Przedłożono zatem tylko te wyciągi bankowe, które mają potwierdzić podnoszone przez skarżących twierdzenia o trudnej sytuacji finansowej, a nie rzeczywistą kondycję finansową rodziny. Pomimo wezwania skarżąca nie przedstawiła rocznego zeznania podatkowego o wysokości wszystkich dochodów, czym uniemożliwiła ustalenie jej rzeczywistej sytuacji finansowej i możliwości poniesienia opłaty sądowej od skargi. Z przedstawionych wyciągów z jej rachunku bankowego wynika, że uzyskuje wpłaty od osoby trzeciej (spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w miejscu jej zamieszkania), które w jednym miesiącu wynosiły [...] zł. Skarżąca tymczasem zadeklarowała, że jej wynagrodzenie wynosi [...]zł netto miesięcznie. Niewyjaśnione są zatem nadal wszystkie źródła jej rzeczywistych dochodów. Skarżący pomimo wezwania nie udzielili także żadnych wyjaśnień dotyczących spisu kosztów koniecznego miesięcznego utrzymania rodziny. Okoliczność ta, w istotny sposób, pozwala ocenić wysokość środków jakimi realnie skarżący dysponują, co odnosi się także do ich możliwości poniesienia wpisu sądowego w niniejszym postępowaniu. Skarżący zaniechali także udzielenia wyjaśnień, czy dysponują majątkiem nieruchomym, z którego co do zasady można pozyskać dodatkowe środki celem ich przeznaczenia na poniesienie częściowych kosztów sądowych. W tym stanie rzeczy przyjąć należy, że skarżący pomimo wezwania w trybie przepisu art. 255 P.p.s.a. nie wyjaśnili swojej sytuacji majątkowej i finansowej co umożliwia ustalenie, jakimi realnie środkami finansowymi dysponują. Sprecyzowania i potwierdzenia wymagało, zatem ustalenie wszystkich i rzeczywistych dochodów skarżących i rodziny oraz kosztów ich utrzymania. Możliwości finansowe skarżących w zakresie poniesienia kosztów sądowych w części oceniane są bowiem przez pryzmat dochodów i kosztów utrzymania wszystkich członków rodziny, z którymi prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Wobec powyższego opierając się o treść formularza i przedłożone dokumenty źródłowe przyjąć należy, że oświadczenia te nie odzwierciedlają pełnej i rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej skarżących i rodziny. Brak realnej współpracy, ubiegających się o przyznanie prawa pomocy, skutkować musi odmową przyznania tego prawa. Uniemożliwia, bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji finansowej i materialnej skarżących. Wobec powyższego niemożliwe okazało się ustalenie jaka jest rzeczywista sytuacja finansowa i majątkowa skarżących, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niepełne wykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. post. NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06; post. NSA z dnia 27 października 2011r., sygn. akt I GZ 170/11, www.cebois.nsa.gov.pl). Powyższe musiało skutkować odmową przyznania prawa pomocy w części. Zauważyć należy, że skarżący w sprawie zobowiązani są do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł solidarnie, co oznacza, że zobowiązanie to może zapłacić jedno ze skarżących lub wszyscy mogą wspólnie partycypować w uiszczeniu tej opłaty. W tym stanie rzeczy, oddalić należało wniosek skarżących o zwolnienie od opłaty od skargi w przedmiotowej sprawie. Na podstawie art. 258 §1 i 2 pkt 7 P.p.s.a. w zw. z art. 246 §1 pkt 2 P.p.s.a. orzeczono, jak w postanowieniu. /-/ K. Witkowicz-Grochowska