II SA/Po 350/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Szaniecka Sędziowie Sędzia WSA Maria Kwiecińska (spr.) Sędzia WSA Danuta Rzyminiak - Owczarczak Protokolant St. sekretarz sądowy Dobrosława Sobczak po rozpoznaniu w Poznaniu na rozprawie w dniu 13 sierpnia 2008 r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Wojewody z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania dotyczącego wywłaszczenia nieruchomości i ustalenia odszkodowania oddala skargę. /-/ D. Rzyminiak – Owczarczak /-/ J. Szaniecka /-/ M. Kwiecińska Decyzją z dnia [...] kwietnia 1965 r., nr [...] Prezydium Rady Narodowej Miasta P. orzekło o wywłaszczeniu na rzecz państwa części nieruchomości położonych w P. przy ul. P. stanowiących współwłasność do połowy współwłasność H. i S. małżonków Ś. Wskazano, że z opisanych w tej decyzji części nieruchomości, wywłaszczeniu uległa połowa, gdyż współwłaściciele do drugiej połowy odstąpili swe udziały Państwu. Za dokonane wywłaszczenie przyznano odszkodowanie. Pismem z dnia 27 grudnia 2004 r. pełnomocnik S. K. (wcześniej noszącej nazwisko Ś.) - byłego współwłaściciela ww. nieruchomości - wniósł o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją Prezydium Rady Narodowej Miasta P. nr [...] z dnia [...] kwietnia 1965 r. o wywłaszczeniu nieruchomości. Wskazano, że S. K. nie została zawiadomiona o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego, nie brała udziału w sprawie oraz nie doręczono jej decyzji o wywłaszczeniu, zaś o jej istnieniu dowiedziała się dopiero na początku grudnia 2004 r., a także, iż S. K. nie dostała odszkodowania z tytułu wywłaszczenia jej z nieruchomości. Decyzją z dnia [...] września 2005 r., nr [...], Dyrektor Zarządu Geodezji i Katastru Miejskiego [...] w P. działający z upoważnienia Prezydenta Miasta P., na podstawie art. 149 § 3 w związku z art. 148 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz.U. z 2000 r., nr 98, poz. 1071 ze zm. - dalej jako: kpa) odmówił wznowienia postępowania zakończonego ostatecznym orzeczeniem Urzędu Spraw Wewnętrznych Prezydium Rady Narodowej w P. z dnia [...] kwietnia 1965 r., nr [...] o wywłaszczeniu nieruchomości i ustaleniu odszkodowania, wskazując, że podanie o wznowienie postępowania z grudnia 2004 r. zostało wniesione z uchybieniem terminu. Organ wskazał, że S. K. posiadała wiedzę o orzeczeniu z dnia [...] kwietnia 1965 r. znacznie wcześniej niż na początku grudnia 2004 r., a mianowicie najpóźniej w dniu 19 lipca 1993 r., kiedy to wystąpiła o zwrot nieruchomości wywłaszczonych tą właśnie ostateczną decyzją administracyjną. Wskazano też, że pełnomocnik wnioskodawczyni również dysponował egzemplarzem orzeczenia z dnia [...] kwietnia 1965 r., gdyż jego kserokopię przesłał organowi I instancji. W związku z tym organ uznał, że termin do wznowienia postępowania zakończonego tym orzeczeniem upłynął w dniu 19 sierpnia 1993 r. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła pełnomocnik wnioskodawczyni. Adwokat M. H.-K. domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji i wydania decyzji w przedmiocie wznowienia postępowania, ewentualnie uchylenia zaskarżonej decyzji i przekazania sprawy organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu wyjaśniła, iż na skutek oczywistej omyłki w petitum pisma błędnie określono, iż dotyczy ono wznowienia postępowania zakończonego ostateczną decyzją Prezydium Rady Narodowej w P. nr [...] z dnia [...] kwietnia 1965 r., gdy tymczasem w rzeczywistości podanie dotyczyło decyzji Prezydium Rady Narodowej w P. nr [...] z dnia [...] lutego 1965 r. Powyższa omyłka wynikła z tego, że decyzja z [...] kwietnia 1965 r. również dotyczyła wywłaszczenia nieruchomości zapisanych w tych samych księgach wieczystych, co decyzja o wywłaszczeniu nieruchomości z dnia [...] lutego 1965 r. Obie decyzje zostały jednak wydane w odniesieniu do innych działek. Decyzja z [...] kwietnia 1965 r. dotyczyła działek nr 1084/64, 1086/62 i 1088/63, a decyzja z [...] lutego 1965 r. działek nr 1087/63, 1085/63 i 1083/64. Pełnomocnik wnioskodawczyni podała też, iż konsekwencją powyższej pomyłki było również to, że w uzupełnieniu wniosku błędnie określono oznaczenia geodezyjne działek. W istocie chodziło bowiem o działki oznaczone nr 1087/63, 1085/63 i 1083/64, a te zostały wywłaszczone decyzją z dnia [...] lutego 1965 r. Wojewoda W. decyzją z dnia [...] stycznia 2006 r. nr [...] na podstawie art. 138 § 2 kpa utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, wskazując, że jego zdaniem, S. K. dowiedziała się o orzeczeniu Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w P. z dnia [...] kwietnia 1965 r. najpóźniej w dacie wydania przez Wojewodę P. decyzji z dnia [...] listopada 1996 r. (decyzja o uchyleniu decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w P. z dnia [...] września 1996 r. o zwrocie wskazanej w tej decyzji nieruchomości), w związku z czym podanie z dnia 27 grudnia 2004 r. o wznowienie postępowania zakończonego ostatecznym orzeczeniem Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w P. z [...] kwietnia 1965 r. zostało wniesione z uchybieniem terminu. Organ nie uwzględnił również argumentacji wnioskodawczyni, że na skutek oczywistej omyłki błędnie określono, iż chodzi o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją Prezydium Rady Narodowej w P. z [...] kwietnia 1965 r., nr [...], gdy tymczasem podanie dotyczyło decyzji Prezydium Rady Narodowej w P., nr [...] z dnia [...] lutego 1965 r. Wojewoda wskazał ponadto, że badaniu podlega okoliczność, w jakiej dacie strona dowiedziała się o orzeczeniu Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Miasta P. z dnia [...] kwietnia 1965 r., nie jest natomiast w tej sprawie dopuszczalne orzekanie w przedmiocie wznowienia postępowania zakończonego orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej m. P. z dnia [...] lutego 1965 r., nr [...]. Od decyzji Wojewody W. S. K. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, wskazując między innymi, że organ I instancji orzekł w przedmiocie wznowienia postępowania zakończonego decyzją Prezydium Rady Narodowej Miasta P. nr [...] z dnia [...] kwietnia 1965 r., gdy tymczasem w rzeczywistości podanie dotyczyło decyzji Prezydium Rady Narodowej w P. nr [...] z dnia [...] lutego 1965 r. W związku z tym, w ocenie skarżącej, sprawa powinna być przekazana organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Wyrokiem z dnia 10 października 2006 r., sygn. akt III SA/Po 326/06, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił decyzję Wojewody W. z dnia [...] stycznia 2006 r., nr [...] i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] września 2005 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania dotyczącego wywłaszczenia nieruchomości i ustalenia odszkodowania. W uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd wskazał m. in., że jeżeli w podaniu na skutek oczywistej omyłki nie wskazano właściwej ostatecznej decyzji kończącej postępowanie w sprawie, którego wznowienia się strona domagała, to nie ma przeszkód, aby na etapie postępowania odwoławczego wskazać decyzję, której w rzeczywistości dotyczył wniosek o wznowienie postępowania. W ocenie Sądu, w rozpatrywanej sprawie o oczywistości błędu popełnionego w podaniu z dnia 27 grudnia 2004 r. świadczy przede wszystkim to, że działki wywłaszczone decyzją z dnia [...] kwietnia 1965 r. zostały zwrócone między innymi wnioskodawczyni, a okoliczność ta była znana organowi z urzędu. Zdaniem Sądu I instancji uznać należało, że intencją składającego podanie od samego początku było wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją Prezydium Rady Narodowej miasta P. z dnia [...] lutego 1965 r. Nr [...]. Sąd podniósł, że Zarząd Geodezji i Katastru Miejskiego [...] badając akta z archiwum dotyczące decyzji Prezydium Rady Narodowej miasta P. z dnia [...] kwietnia 1965 r., nr [...] powinien powziąć wątpliwość co do prawidłowego oznaczenia w podaniu o wznowienie postępowania decyzji ostatecznej kończącej postępowanie w sprawie wywłaszczenia nieruchomości położonej w P., a w razie tych wątpliwości organ powinien zwrócić się do strony o wyrażenie swego stanowiska. Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę kasacyjną złożył Wojewoda W., wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania, to jest art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r., nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej jako: ppsa), art. 141 § 4 powołanej ustawy, a także art. 1 § 1 i art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2002 r., nr 153, poz. 1269 ze zm. - dalej jako: pusa). W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że okoliczność, iż działki wywłaszczone orzeczeniem z dnia [...] kwietnia 1965 r. zostały zwrócone S. K. nie ma żadnego wpływu na ocenę, czy dopuszczalne jest wznowienie postępowania wywłaszczeniowego. Podkreślono, że o postępowaniu zwrotowym wiedział pełnomocnik S. K., adwokat M. H.-K., bowiem to ona reprezentowała S. K. w tym postępowaniu. W ocenie Wojewody to właśnie ona, jako profesjonalny pełnomocnik, nie dołożyła należytej staranności przy określeniu przedmiotu żądania strony. Niedopuszczalne było zaś całkowite przerzucanie na organy administracji publicznej odpowiedzialności za błędy pełnomocnika strony. W ocenie autora skargi kasacyjnej Sąd niezwykle pobłażliwie potraktował błędne oznaczenie żądania strony przez profesjonalnego pełnomocnika. Wskazano bowiem, że na gruncie przepisów postępowania administracyjnego i postępowania przed sądami administracyjnymi, to strona ponosi negatywne skutki czynności podejmowanych przez ustanowionego przez siebie pełnomocnika. Stwierdzono również, że na podstawie zebranego materiału dowodowego organ I instancji nie miał podstaw do przypuszczania, że S. K. w rzeczywistości domaga się wznowienia postępowania wywłaszczeniowego zakończonego orzeczeniem z dnia [...] lutego 1965 r. nr [...] i wskazano także, iż adwokat M. H.-K. dwukrotnie precyzowała żądanie wniosku przed organem I instancji. W odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocnik S. K. wniosła o oddalenie skargi oraz podniosła, że w niniejszej sprawie pomyłka polega na błędnym podaniu zaledwie jednej liczby w oznaczeniu decyzji Prezydium Rady Narodowej w P. Podkreślono ponadto, że żaden przepis kpa ani ppsa nie wprowadza zakazu prostowania oczywistej omyłki pisarskiej w podaniu o wznowienie postępowania, także na etapie postępowania odwoławczego. Naczelny Sąd Administracyjny (dalej jako: NSA) wyrokiem z dnia 14 lutego 2008 r., I OSK 140/07 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że za zasadny należy uznać zarzut skargi kasacyjnej naruszenia przez Sąd I instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit c) ppsa. NSA podkreślił, że obowiązkiem sądu uwzględniającego skargę na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ppsa jest nie tylko wskazanie przepisu, czy też przepisów postępowania, którym organ administracji publicznej uchybił, ale również wykazanie prawdopodobieństwa oddziaływania naruszeń prawa procesowego na wynik sprawy administracyjnej. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie można zgodzić się też ze stanowiskiem Sądu I instancji, iż materiał dowodowy w sprawie uprawnia do uznania, że strona popełniła oczywistą pomyłkę. NSA podkreślił także, iż okoliczność, że działki wywłaszczone orzeczeniem z dnia [...] kwietnia 1965 r. zostały następnie S. K. zwrócone, nie ma wpływu na ocenę czy dopuszczalne jest wznowienie postępowania wywłaszczeniowego. NSA dodał również, że przesłanki wznowienia postępowania administracyjnego wymienione są w sposób wyczerpujący w treści art. 145 oraz art. 145a kpa i nie ma w nich mowy o okoliczności podnoszonej w uzasadnieniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu a odnoszącej się do racjonalności działania strony postępowania. NSA podkreślił także, iż organ administracji orzekający w sprawie jest zobowiązany do zachowania bezstronności - nie powinien i nie może w tym zakresie wstępować w rolę pełnomocnika ani też go wyręczać. Biorąc powyższe pod uwagę NSA wskazał, że stwierdzenie Sądu I instancji, iż wznowienie postępowania zakończonego orzeczeniem z dnia [...] kwietnia 1965 r. byłoby całkowicie nieracjonalne i z tej przyczyny organ I instancji winien powziąć wątpliwość co do prawidłowego oznaczenia orzeczenia wywłaszczeniowego, nie znajduje podstaw w przepisach prawa. W dalszej kolejności NSA podał, iż materiał dokumentacyjny sprawy wskazuje, że na etapie postępowania przed organem I instancji nie było żadnych wątpliwości co do zakresu i przedmiotu postępowania. NSA podkreślił wyraźnie, że błąd pełnomocnika strony postępowania polegający na złożeniu wniosku w innej sprawie niż w rzeczywistości było to w zamiarze strony nie stanowi oczywistej omyłki pisarskiej, zaś to rozpoznający sprawę Sąd był zobowiązany do dokonania właściwej analizy akt sprawy i w konsekwencji nie można zgodzić się z argumentacją Sądu I instancji, że za dopuszczalną można uznać zmianę przedmiotu postępowania na etapie postępowania odwoławczego w trybie sprostowania oczywistej omyłki pisarskiej. NSA podał w dalszej kolejności, że dokonana przez Sąd administracyjny ocena zgodności z prawem zaskarżonego aktu doprowadziła do jego uchylenia, jednakże nastąpiło to bez dostatecznego wyjaśnienia podstaw takiego rozstrzygnięcia w uzasadnieniu wyroku oraz precyzyjnego zakreślenia organom administracji wskazówek co do dalszego postępowania w sprawie. Na koniec NSA wskazał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu nie wypełnił w niniejszej sprawie, w sposób prawidłowy, ciążącego na nim z mocy art. 1 § 1 i art. 1 § 2 pusa obowiązku wykonywania funkcji kontrolnej wobec działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 190 ppsa Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny, przez co rozumie się wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w rozpoznawanej sprawie. Ponownie rozpatrując sprawę Sąd I instancji rozpoznaje zarzuty skargi w zakresie określonym w art. 134 ppsa, a więc ocenia czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego rozstrzygając w granicach danej sprawy i nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, iż skarga S. K. okazała się bezzasadna. Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 pusa i art. 3 § 1 i § 2 ppsa ogranicza się do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Rozstrzygając skargę w powyższym zakresie, Sąd uznał, że organy orzekające w niniejszej sprawie prawidłowo ustaliły stan faktyczny i nie naruszyły nadto prawa materialnego ani procesowego. Należy podkreślić, iż kontrolując zaskarżone rozstrzygnięcia Sąd w pełni zaakceptował argumentację podnoszoną przez organy administracji. Nie ulega bowiem wątpliwości, że w niniejszej sprawie materiał dowodowy zgromadzony przez organ I instancji był wystarczający do wydania rozstrzygnięcia co do istoty sprawy. Tym samym nie można zgodzić się z zarzutem strony skarżącej jakoby zaskarżona decyzja pozbawiona była podstaw faktycznych i prawnych. Odnośnie kolejnych zarzutów zawartych w skardze, Sąd, biorąc pod uwagę twierdzenia Wojewody W., który wskazał, iż rzeczywistą podstawę prawną do wydania zaskarżonej decyzji stanowił art. 138 § 1 pkt 1 kpa, a nie mylnie wskazany art. 138 § 2 kpa, uznał że okoliczność, iż wydana decyzja zawiera błąd w podstawie prawnej nie oznacza że została ona wydana bez podstawy prawnej, lecz że dotknięta była tylko wadą formy z racji naruszenia przepisu art. 107 § 1 kpa, a tym samym ten błąd nie dyskwalifikuje poprawnej co do meritum decyzji organu odwoławczego. Nie zasługują również na aprobatę te twierdzenia strony skarżącej, w których podnosi ona, iż błąd strony postępowania, polegający na złożeniu przez nią wniosku w innej sprawie niż w rzeczywistości było to w jej zamiarze, stanowi oczywistą omyłkę pisarską. Zdaniem Sądu, na uznanie zasługuje przeciwny pogląd, który wyraził też NSA w uzasadnieniu wyroku kasacyjnego, gdzie wskazano, iż błąd pełnomocnika strony postępowania polegający na złożeniu wniosku w innej sprawie niż w rzeczywistości było to w zamiarze strony, nie stanowi oczywistej omyłki pisarskiej, bowiem zgodnie z przepisami kpa jak również ppsa to strona ponosi negatywne skutki czynności podejmowanych przez ustanowionego przez siebie pełnomocnika. Strona jest zobowiązana do wyrażenia swojego żądania tak, aby organ administracji publicznej, do którego podanie wniesiono, mógł ustalić przedmiot wszczętego postępowania, a przecież w niniejszej sprawie pełnomocnik S. K. dwukrotnie precyzowała żądanie wniosku z dnia 27 grudnia 2004 r., stąd też trudno w tej sytuacji było uznać, że organ I instancji miał podstawy do tego, aby przypuszczać, że S. K. w rzeczywistości domaga się wznowienia postępowania wywłaszczeniowego zakończonego orzeczeniem z dnia [...] lutego 1965 r. a nie z dnia [...] kwietnia 1965 r. Ponadto, jak słusznie podkreślił NSA, niezasadna byłaby zmiana przedmiotu postępowania na etapie postępowania odwoławczego. Odnośnie zarzutu naruszenia art. 7 i 8 kpa przez Wojewodę W., Sąd pragnie jeszcze raz podkreślić, że zgodnie z art. 190 ppsa, Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Tym samym należy powtórzyć za NSA, iż materiał dokumentacyjny sprawy wskazuje, że na etapie postępowania przed organem I instancji nie było żadnych wątpliwości co do zakresu i przedmiotu postępowania, a poza tym organ administracji nie może opierać się bezkrytycznie tylko na twierdzeniach strony o faktach mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Powinien te twierdzenia weryfikować, co w niniejszej sprawie miało miejsce. Biorąc powyższe pod uwagę, należy więc stwierdzić, że Prezydent Miasta P. działał w oparciu o podanie strony złożone na piśmie z oznaczeniem orzeczenia wywłaszczeniowego, numerów działek i ksiąg wieczystych (nie zaś przypuszczeń i domysłów co do jej intencji). Dlatego też należy uznać, że organ I instancji prawidłowo prowadził postępowanie w przedmiocie wznowienia postępowania zakończonego ostatecznym orzeczeniem Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Miasta P. z dnia [...] kwietnia 1965 r., tj. zgodnie z żądaniem wniosku, a organ II instancji trafnie utrzymał to rozstrzygnięcie w mocy. Dodać należy także, iż mimo że strona skarżąca w uzasadnieniu skargi powołała się na nakaz uwzględniania przez organy administracji interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, to z jej wywodu trudno wywnioskować, jakiemu to interesowi społecznemu organ II instancji, wydając decyzję z dnia [...] stycznia 2006 r. dał pierwszeństwo przed interesem S. K. Także, jeśli chodzi o zarzut odnoszący się do naruszenia przez organy administracji art. 8 kpa, jak wskazał NSA, "trudno jest ustalić, w jaki sposób organ II instancji naruszył zasadę wyrażoną w art. 8 kpa. Sąd akcentując pogląd doktryny postępowania administracyjnego w tym przedmiocie jednocześnie nie wyjaśnia, czy jest to jego pogląd w sprawie, czy też tylko ogólna uwaga dotycząca postępowań administracyjnych". Należy więc podkreślić, iż Sąd uznaje, że organy administracji orzekające w niniejszej sprawie nie mogły podjąć innego rozstrzygnięcia i S. K. słusznie odmówiono wznowienia postępowania zakończonego ostatecznym orzeczeniem Urzędu Spraw Wewnętrznych Prezydium Rady Narodowej w P. z dnia [...] kwietnia 1965 r., nr [...], o wywłaszczeniu nieruchomości i ustaleniu odszkodowania. Uwzględniając powyższe rozważania należało na podstawie art. 151 ppsa orzec jak w sentencji. /-/ D.Rzyminiak-Owczarczak /-/ J.Szaniecka /-/ M.Kwiecińska MK