II SA/Po 36/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu - Katarzyna Witkowicz-Grochowska po rozpoznaniu w dniu 29 marca 2016r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi P.J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2015r. Nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. /-/ K. Witkowicz-Grochowska Skarżący P. J. w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W dołączonym formularzu PPF wskazał, że jest rencistą z rentą chorobową w wysokości [...] zł netto, nie jest w stanie ponosić kosztów sądowych z tytułu rozpoznawania jego zażalenia od decyzji administracyjnej. Stawka 200 zł jest dla niego stawką "księżycową". Wskazał, że z tytułu dodatkowych prac uzyskuje [...] zł miesięcznie. Oświadczył, że samodzielnie prowadzi swoje gospodarstwo domowe. Posiada nieruchomość rolną o powierzchni [...] m², która stanowi łąkę. Wnioskodawca wyszczególnił, że stałe opłaty z tytułu mediów i czynszu wynoszą około [...] zł. Nadto wnioskodawca oświadczył, że nie ma żadnych zasobów pieniężnych, ani wartościowych przedmiotów. Z uwagi na fakt, że wniosek o prawo pomocy złożony na urzędowym formularzu PPF budził wątpliwości, był niepełny, nie przedstawiał całościowej sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej wnioskodawcy wezwano go, w oparciu o przepis art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm. - dalej p.p.s.a.) do osobistego uzupełniania wniosku poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. W odpowiedzi wnioskodawca oświadczył, że z nikim nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego, niezrozumiale jest w jaki sposób i w jakim celu ma szczegółowo opisywać źródła dochodu. Oświadczył, że prowadzi działalność gospodarzą, obecnie z wynikiem ujemnym, przebywał na zwolnieniu lekarskim od 1 października 2015r., co wpływa na prowadzoną działalność gospodarczą. Nie otrzymał żadnej kwoty z tytułu zwolnień lekarskich. Skarżący oświadczył, że nie ma rachunku bankowego, którym osobiście zarządza, rachunek został zamknięty z początkiem roku 2016r., nie dysponuje więc wyciągami z tego rachunku. Podał, że posiada grunt – łąkę na terenach zalewowych, który nie przynosi dochodów i nie jest obiektem dzierżawy. Nie posiada samochodu. Nie jest w stanie podać szczegółowego spisu miesięcznych kosztów utrzymania, nie gromadzi faktur za zakup żywności, jak również innych rzeczy służących utrzymaniu. Wnioskodawca przedłożył: - kserokopię PIT 40A za 2015r., z którego wynika dochód w wysokości [...] zł - PIT-37 za 2014r. z którego wynika przychód z tytułu pracy w wysokości [...] zł, renty [...] zł oraz z innych źródeł w wysokości [...] zł, co łącznie daje [...] zł brutto. - kserokopię zbiorczego podsumowania komputerowej księgi przychodów i rozchodów za 2015r. firmy skarżącego, z którego wynika, że w lipcu, sierpniu oraz od października do grudnia uzyskał przychód w łącznej wysokości [...] zł, poniósł wydatki w wysokości [...] zł, co ostatecznie przyniosło stratę w wysokości [...] zł. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od zasady partycypacji strony w kosztach postępowania sądowego (art. 199 p.p.s.a.), może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. (por. np. postanowienia NSA: z dnia 13 maja 2010 r., II FZ 185/10, z dnia 19 maja 2010 r., II FZ 156/10, publik. http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). W świetle powyższego przepisu, ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Z użytych w tym przepisie słów "...gdy wykaże..." wynika, że strona ma przekonać, że znajduje się w sytuacji opisanej w tym przepisie, która uniemożliwia jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania (por. M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009, s. 694). Przyznanie prawa pomocy w części osobie fizycznej (a taką osobą w niniejszej sprawie jest skarżący) następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku w koniecznych kosztach swojego bieżącego utrzymania (art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a). Należy, więc podkreślić, że ciężar wykazania występowania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie składającej w tym przedmiocie wniosek. To z kolei oznacza, że taka osoba powinna poczynić wszelkie kroki mające na celu uzasadnienie i uprawdopodobnienie okoliczności, na które się powołuje, zaś uznanie, czy nastąpiło to w sposób dostateczny zostaje ocenione w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy. Dlatego instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim osobom, które nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez skarżącego dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanej regulacji. Wnioskodawca winien, więc wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym, jest obiektywnie niemożliwe, czego w niniejszej sprawie skarżący w sposób jednoznaczny nie wykazał. W tym miejscu na podkreślenie zasługuje także ugruntowany już w orzecznictwie sądowoadministracyjnym pogląd, że uzyskanie prawa pomocy i przerzucenie kosztów postępowania sądowego na Skarb Państwa, a w konsekwencji pozostałych podatników, nie jest przywilejem strony, ale wyjątkiem od zasady samodzielnego ponoszenia kosztów związanych z prowadzeniem procesów sądowych. Przyznanie prawa pomocy musi mieć charakter wyjątkowy i dotyczyć sytuacji, gdy rzeczywiście z porównania wysokości prognozowanych kosztów sądowych oraz możliwości majątkowych i finansowych wnioskodawcy wynika, że skarżący nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów sądowych niniejszego postępowania chociażby w części. Skarżący swoją postawą uniemożliwił przyjęcie tezy, że nie dysponuje wystarczającymi środkami finansowymi na poniesienie kosztów sądowych niniejszej sprawy. Konieczne jest również wskazanie, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej, rodzinnej i finansowej wnioskodawcy. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, na podstawie art. 255 p.p.s.a. można wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, stanu rodzinnego i dochodów. Przykładowe dokumenty źródłowe zostały wymienione w §4 obecnie obowiązującego Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (Dz.U. z 2015r., poz. 1257). Jednocześnie podkreślić należy, że to przepis art. 255 p.p.s.a. nadaje kompetencję do wezwania strony o uzupełnienie wniosku o prawo pomocy poprzez złożenie oświadczeń wiedzy oraz o przedłożenie dokumentów źródłowych, co z mocy tego przepisu powoduje powstanie obowiązku po stronie wnioskodawcy do przedłożenia tychże wyjaśnień i dokumentów ("...strona jest obowiązana złożyć na wezwanie..."). Podkreślić bowiem należy, że z istoty prawa pomocy wynika, że to ubiegający się o pomoc Państwa winien wykazać, że nie stać go na samodzielne opłacenie kosztów sądowych zainicjowanego przez niego postępowania sądowego. We wniosku o prawo pomocy skarżący oświadczył, że utrzymuje się z renty w wysokości [...] zł oraz dochodu z dodatkowych prac w wysokości [...] zł miesięcznie. Po wezwaniu do uzupełniania wniosku o prawo pomocy w tym zakresie okazało się, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą, która generuje miesięczny przychód w wysokości [...] zł w lipcu, [...] zł w sierpniu, [...] zł w październiku, [...] zł w listopadzie, [...] zł w grudniu. Wprawdzie działalność po rozliczeniu 2015r. ostatecznie przyniosła stratę, to nadal jest kontynuowana, więc przyjąć należy, że jest to działalność opłacalna. Skarżący podnosił, że od października 2015r. przebywał na zwolnieniu lekarskim, co wpływało na prowadzoną działalność gospodarczą, tymczasem z zestawienia przychodów i rozchodów wynika, że działalność w tym miesiącu nadal przynosiła przychody w podobnej wysokości co w poprzednich miesiącach, a największe w listopadzie i grudniu. W tym miejscu podkreślić należy, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym dominuje pogląd, że fakt ponoszenia straty z działalności gospodarczej nie jest wystarczającą przesłanką do przyjęcia zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy, w sytuacji gdy działalność ta jest nadal kontynuowana. Strata powstaje bowiem wskutek nadwyżki kosztów uzyskania przychodu nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Koszty działalności gospodarczej przewyższające przychód w istocie skarżący poniósł. Zatem powstanie straty z tej działalności nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej (por. post. NSA z 25 września 2012r., sygn. akt I GZ 228/12, dostępne www.cbois.nsa.gov.pl). Skarżący zaniechał przy tym przedstawienia wyciągów z rachunku bankowego prowadzonej przez niego działalności gospodarczej, poprzestając na stwierdzeniu, że nie ma rachunku bankowego, którym osobiście zarządza. Nie wskazał także pełnej wysokości kosztów swojego utrzymania, podając jedynie, że media i czynsz wynoszą około [...] zł. Wysokość ponoszonych koniecznych kosztów utrzymania skarżącego wskazuje bowiem na wysokość środków, jakimi rzeczywiście dysponuje, co jest istotne z punktu widzenia jego możliwości poniesienia kosztów sądowych niniejszego postępowania. Jakkolwiek skarżący nie podał, by miał jakieś zaległości w bieżących opłatach, czy inne zobowiązania finansowe, których nie reguluje. Sytuacja skarżącego nie jest zatem tak trudna, jak ją przedstawia. W świetle powyższego, oświadczenie majątkowe przedstawione przez skarżącego zawarte w treści formularza o prawo pomocy oraz jego uzupełnieniu nie pozwala na jednoznaczne stwierdzenie, że skarżący nie dysponuje środkami w wysokości 200 zł na poniesienie aktualnie wymaganego wpisu sądowego od skargi i dalszych kosztów sądowych w niniejszej sprawie. W konsekwencji brak było podstaw do przyznania wnioskodawcy prawa pomocy chociażby w części, co musiało skutkować odmową przyznania prawa pomocy. Wobec powyższego, na podstawie art. 258 §1 i §2 pkt 7 w zw. z art. 246 §1 pkt 2 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w postanowieniu. /-/ K. Witkowicz-Grochowska