II SA/Po 4/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Zieliński (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Sędzia WSA Elwira Brychcy Protokolant St. sekretarz sądowy Katarzyna Sierszeńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 lutego 2011 r. sprawy ze skargi A. D. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] 2008 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wymeldowania; I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta i Gminy S. z dnia [...] 2008 r. Nr [...], II. zasądza od Wojewody Wielkopolskiego na rzecz skarżącego kwotę 457,- zł (czterysta pięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania, III. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/ E. Brychcy /-/ J. Zieliński /-/ D. Rzyminiak-Owczarczak Decyzją z dnia [...] 2008r. Burmistrz Miasta i Gminy S. działając na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t.j. Dz. U. z 2006r. nr 139, poz. 993 z późn. zm.), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r kodeks postępowania administracyjnego, zwanej dalej k.p.a. odmówił wymeldowania A.D. z lokalu nr [...] os. C. [...] w S.. W uzasadnieniu organ podniósł, że w lipcu 2004 r. na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w Poznaniu Wydział Rodzinny i Nieletnich, sygn. [...] z dnia [...] 2004 r. A. D. umieszczony został w placówce opiekuńczo-wychowawczej w trybie interwencyjnym. Z uzasadnienia postanowienia wynika, że w marcu 2004 roku Sąd Rejonowy ograniczył A. D. władzę rodzicielską nad małoletnim A.D. Umieszczenie w placówce opiekuńczo-wychowawczej nastąpiło na skutek narastającego konfliktu pomiędzy ojcem i synem, w tym także kierowania gróźb karalnych względem siebie. Dalsze przebywanie w domu zagrażało jego bezpieczeństwu i nie stwarzało odpowiednich warunków rozwoju. Już po umieszczeniu syna w placówce A. D. wymienił zamki w drzwiach. Organ I instancji podniósł w uzasadnieniu, że pobyt A. D. w mieszkaniu chronionym nie ma charakteru pobytu stałego, będzie mógł w nim przebywać jedynie czasowo do nie dłużej niż do 25 roku życia. Zdaniem organu, jego domem rodzinnym jest nadal mieszkanie w S., do którego posiada nadal tytuł prawny. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł pełnomocnik A. D., wnosząc o zmianę zaskarżonej decyzji i wymeldowanie A. D. W uzasadnieniu skarżący wskazał, że organ I instancji niesłusznie powiązał możliwość wymeldowania A. D. z kwestią braku dobrowolności opuszczenia przez niego mieszkania zajmowanego wcześniej wspólnie z A. D. Wskazał też, iż A. D. jest osobą dorosłą i może obecnie sam – poprzez pracę – zaspokajać swoje potrzeby, w tym potrzeby mieszkaniowe. Decyzją z dnia [...] 2008r. Wojewoda Wielkopolski, działając na podstawie art. 138 § 1 k.p.a. i art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych, utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Podzielając stanowisko organu I instancji Wojewoda Wielkopolski wskazał, iż A. D. nie opuścił przedmiotowego mieszkania dobrowolnie. Zauważył przy tym na sprzeczność w zakresie oświadczeń A. D., podkreślając jednak, iż ww. wskazał jako możliwy jego powrót do lokalu zajmowanego przez ojca przy spełnieniu dodatkowych warunków. Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniósł pełnomocnik A. D. Wyrokiem z dnia 17 czerwca 2009r. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę. Od powyższego wyroku skargę kasacyjną wniósł pełnomocnik A. D. Wyrokiem z dnia 19 października 2010r. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznania do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu tego orzeczenia wskazano, iż w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalił się pogląd, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego, w rozumieniu omawianego art. 15 ust. 2, jest spełniona wówczas, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Innymi słowy, chodzi tu o sytuację, w której osoba fizyczna nie przebywa w lokalu mieszkalnym, w którym miała zorganizowane centrum życiowe, a nieprzebywanie to jest wynikiem woli tej osoby. Zamiar ten ma istotne znaczenie przy ocenie, czy do opuszczenia lokalu rzeczywiście doszło. Przy ustaleniu zamiaru nie można jednak poprzestać tylko na oświadczeniach zainteresowanej osoby. Dla jego oceny istotne znaczenie mieć będzie to, czy okoliczności istniejące w sprawie potwierdzają wolę osoby zainteresowanej, czy też pozostają z nią w sprzeczności. Do okoliczności takich należeć będą między innymi: sposób opuszczenia lokalu, koncentracja interesów życiowych w danym miejscu, a także obiektywna możliwość realizacji woli przebywania w nim (tak m.in. wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 2001r., sygn. akt V SA 3169/00, LEX nr 50123; wyrok NSA z dnia 7 grudnia 2005r., sygn. akt II OSK 302/05, LEX nr 190969, wyrok WSA z dnia 18 grudnia 2001r. sygn. akt II SA/Ka 613/00, niepublik.). Uchylając wyrok Sądu I instancji Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązał Sąd I instancji do dokonania - na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego - oceny czy uczestnik postępowania ma zamiar stale i dobrowolnie zamieszkiwać w spornym lokalu i czy chce założyć w tym miejscu ośrodek swoich osobistych i majątkowych interesów, a także czy zachowanie uczestnika postępowania rzeczywiście nie daje podstaw do tego, by jednoznacznie ocenić wolę jego przebywania w spornym mieszkaniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna. Na wstępie podkreślić należy, że obowiązek meldunkowy służy zarówno prawidłowemu wykonywaniu przez organy władzy publicznej ich funkcji, jak i ochronie interesów samych zainteresowanych meldunkiem oraz ochronie praw osób trzecich (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r. sygn. akt K. 20/01, OTK ZU A 2002/3/34). Trybunał Konstytucyjny wyeksponował rejestracyjny charakter meldunku i wskazał, że przedmiotem rejestru jest jedynie "przebywanie", a nie – "uprawnienie" do lokalu. "Ewidencja ludności służy zbieraniu informacji w zakresie danych o miejscu zamieszkania i pobytu osób, a więc rejestracji stanu faktycznego, a nie stanu prawnego. Nie jest ona formą kontroli nad legalnością zamieszkania i pobytu". Dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy najistotniejszą okolicznością, którą należy ustalić jest rzeczywista wola uczestnika postępowania A.D., co do tego czy chce on stale i dobrowolnie zamieszkiwać w spornym lokalu i czy chce założyć w tym miejscu ośrodek swoich osobistych i majątkowych interesów. W toku postępowania administracyjnego uczestnik postępowania z jednej strony wyraził chęć powrotu do mieszkania zajmowanego przez jego ojca, stwierdzając w trakcie przesłuchania, w dniu 23 czerwca 2008r: że jego powrót do przedmiotowego lokalu jest utrudniony postawą A.D. Uczestnik postępowania opisał szereg zachowań jego ojca, które zniechęcają go do zamieszkania z nim. A. D. wskazał również, iż podjął działania zmierzające do zamieszkania w lokalu na os. C. [...] w S., a mianowicie złożył zawiadomienie o przestępstwie, które miało być popełnione przez A. D. (k.46 akt administracyjnych). W aktach sprawy znajduje się również pismo pełnomocnika A. D. z dnia 1 lutego 2008r, zatytułowane "Wezwanie do przywrócenia naruszonego posiadania i zaprzestania dalszych naruszeń" skierowane do A. D. W korespondencji tej wyrażona jest wola A. D. zamieszkania w przedmiotowym mieszkaniu. Wyżej wymienione fakty przemawiają za wnioskiem, iż rzeczywistym zamiarem A. D. jest powrót do rodzinnego domu jednak obawia się on reakcji swego ojca. O tym, że taka obawa może być uzasadniona przemawia treść postanowienia Sądu Rejonowego w Poznaniu z dnia [...] 2004r, sygn. akt [...] (k. 13 akt administracyjnych), z którego wynika, iż decyzja o umieszczeniu małoletniego A.D. w placówce opiekuńczo wychowawczej w trybie interwencyjnym, była podyktowania zagwarantowaniem wyżej wymienionemu bezpieczeństwa i spokoju, a także zapobieżenie tragicznym sytuacjom. Wskazano także na naganne zachowanie A. D. wobec jego syna A.. Okoliczności powyższe przemawiają za wnioskiem, iż przyczyną braku jednoznacznych działań ze strony A. D. w celu zamieszkania z ojcem, jest obawa przed A. D. Nie jest zatem wykluczone, iż A.D. ma zamiar stale i dobrowolnie zamieszkiwać w spornym lokalu i chce założyć w tym miejscu ośrodek swoich osobistych i majątkowych interesów, ale powstrzymuje go reakcja ojca i obawa o swoje bezpieczeństwo w związku z tą reakcją. Zdaniem Sądu nie da się jednak na obecnym etapie postępowania jednoznacznie potwierdzić ww. wniosku. Materiał dowodowy pozwala na wyciągnięcie również przeciwnego wniosku, a mianowicie, iż A.D. w rzeczywistości nie miał zamiaru zamieszkania z ojcem, jednak podejmował pozorne - wpisane w konflikt z A. D. - działania, mające sugerować jego chęć powrotu do rodzinnego domu. Okolicznością potwierdzającą taki wniosek może być zawarte w cytowanym powyżej piśmie pełnomocnika A. D. z dnia 1 lutego 2008r, zatytułowanym "Wezwanie do przywrócenia naruszonego posiadania i zaprzestania dalszych naruszeń", z którego wynika, że A. D. był skłonny zgodzić się na wymeldowanie, ale za swoistym "odszkodowaniem". W tym kontekście istotnym uchybieniem organów był brak zadania uczestnikowi postępowania pytania na co chciał przeznaczyć żądaną kwotę. Gdyby bowiem okazało się, że na zapewnienie sobie innego lokum, to z kolei taka informacja nie wykluczałaby że szczerą intencją A. D. był powrót do mieszkania ojca, chyba że uzyskałby środki na zapewnienie sobie centrum swoich osobistych i majątkowych interesów w innym miejscu. Za enigmatyczną i nie wyjaśnioną przez organy obu instancji uznać należy wypowiedź uczestnika postępowania: "Mój powrót do miejsca zameldowania uważam za niemożliwy z powodu konfliktu z ojcem", (k. 46 akt administracyjnych). Z wypowiedzi tej nie wynika co uczestnik postępowania rozumie jako "konflikt", a w szczególności: - czy jest to obawa przed ojcem, przed konkretnymi jego działaniami zagrażającymi zdrowiu i życiu A. D. (ta okoliczność przemawiałaby za wnioskiem, iż A. D. chciał wrócić do domu jednak nie mógł tego uczynić z uwagi na obiektywną i niemożliwą do pokonania przeszkodę, gdyż zagrażał mu ojciec); - czy przez konflikt rozumie niekomfortową sytuację w jakiej znalazłby się mieszkając z ojcem - osobą mu niechętną, (ta z kolei sytuacja przemawiałaby za wnioskiem, iż A. D. w istocie nie chciał wrócić do domu, lecz równocześnie błędnie utożsamiając kwestię zameldowania z prawem do przedmiotowego lokalu, nie chciał dobrowolnie zrzec się tego prawa). Należy zwrócić uwagę na - zawarte we wskazanym już protokole przesłuchania A. D. oczywiste sprzeczności, gdyż z jednej strony wskazywał on, iż jego powrót do mieszkania na os C. w S. jest mocno utrudniony, by po chwili stwierdzić, że jest to w ogóle niemożliwe. Zdaniem Sądu wątpliwości te mogły zostać wyjaśnione, gdyby w toku ww. przesłuchania zadano A. D. pytania zmierzające do jednoznacznej wypowiedzi co jest jego rzeczywistym zamiarem. Uchybieniem organów było również niesprawdzenie wypowiedzi A. D. o dokonaniu w celu zapewnienia jego powrotu do przedmiotowego mieszkania, zawiadomienia o popełnieniu przez jego ojca na szkodę A. D. przestępstw, mających polegać na kierowaniu gróźb karalnych oraz znęcania się. Zdaniem Sądu - o ile takie postępowanie było prowadzone - może zawierać informacje rzutujące na ocenę rzeczywistego zamiaru A. D. w zakresie jego powrotu do mieszkania ojca. Powyższe uchybienia organów doprowadziły do tego, iż w zgromadzonych w sprawie materiałach zabrakło istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy - wskazanych powyżej - dowodów. Mając powyższe na względzie, uznając, iż organy obu instancji naruszyły przepisy postępowania, w szczególności art. 7 i art. 77 k.p.a. a naruszenia te mogły mieć wpływ na treść wydanych decyzji, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r, nr 153, poz. 1270 z zm, dalej - P.p.s.a) oraz art. 135 p.p.s.a uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta i Gminy S. z dnia 8 lipca 2008r. Na podstawie art. 152 p.p.s.a. Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. O zwrocie skarżącemu kosztów postępowania niezbędnych do prowadzenia sprawy Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a. Rozpoznając ponownie wniosek A. D. o wymeldowanie A. D. organ I instancji winien uzupełnić postępowanie dowodowe zgodnie z zawartymi powyżej wskazaniami Sądu, w szczególności uzupełniająco przesłuchać A. D. oraz ustalić czy zostało wszczęte postępowanie karne przeciwko A. D. o czyny popełnione na szkodę A. D.. W przypadku pozytywnego ustalenia w powyższym zakresie, należy wystąpić do organu prowadzącego to postępowanie (do właściwego prokuratora lub sądu) o nadesłanie odpisów tych dokumentów, które zawierają wypowiedzi A. D.. Po uzupełnieniu dowodów organ będzie zobligowany do dokonania właściwej oceny całego materiału dowodowego, uwzględniając wytyczne i zapatrywania prawne Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego zaprezentowane w wyroku z dnia 19 października 2010r, sygn. akt II OSK 1577/09. /-/ E.Brychcy /-/ J.Zieliński /-/ D.Rzyminiak-Owczarczak