II SA/Po 407/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Wiesława Batorowicz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 30 stycznia 2020 r. w sprawy ze skargi D. C. na pismo Dyrektora [...] Służby Więziennej w [...] z dnia [...] marca 2019 r., [...] w przedmiocie zwolnienia z opłaty za udostępnienie informacji publicznej postanawia odrzucić skargę. /-/ W. Batorowicz Pismem z [...] grudnia 2018 r. D. C. wniósł do Dyrektora Zakładu Karnego w [...] o udzielenie informacji publicznej poprzez udostępnienie jadłospisu szczegółowego sporządzonego w jednostkach okręgu [...] dla każdego rodzaju diety – normy żywieniowej wydawanej w ZK [...] za okres od [...] stycznia 2018 r. do [...] lutego 2018 r. Pismem [...] grudnia 2018 r. Dyrektora Zakładu Karnego w [...] poinformował wnioskodawcę, iż z udostępnieniem powyższej informacji publicznej związane są koszty w wysokości [...] zł W związku z powyższym wezwano D. C. do złożenia w terminie 14 dni oświadczenia o wyrażeniu zgodny na obciążenie go tymi kosztami powiadamiając, iż informacja publiczna będzie mu udzielona w terminie 14 dnia, chyba, że wnioskodawca zmieni wniosek w zakresie formy lub zakresu żądnej informacji lub go wycofa. Poinformowano jednocześnie, że w przypadku brak odpowiedzi na powyższe pismo, żądana informacja zostanie udostępniona i jednocześnie wnioskodawca zostanie obciążony ww. opłatą. Powyższe pismo doręczono D. C. w dniu [...] stycznia 2019 r. Pismem z [...] stycznia 2019r. D. C. wniósł, o zwolnienie go od konieczności uiszczenia opłaty za udostępnienie zadanej informacji publicznej, wskazując na brak środków pieniężnych . Wraz z pismem z [...] stycznia 2019 r. Dyrektor Zakładu Karnego w [...] udostępnił wnioskodawcy żądaną informację publiczną wskazując, iż jej udostępnienie następuje nieodpłatnie. Pismem z [...] stycznia 2019r Dyrektor Zakładu Karnego w [...], odpowiadając na wniosek z [...] stycznia 2019r. wskazał, iż Zakład Krany będzie musiał ponieść koszty zwiane z udostępnieniem żądanej informacji publicznej. Opłata ma na celu pokryte koszty – nie stanowi dochodu Zakładu Karnego. Wyjaśniono, iż wnioskodawca mógł wskazać inny, mniej kosztowny sposób udostępnienia tej informacji. W związku w powyższym odmówiono uwzględnienia powyższego winsoku. Pismem z [...] lutego 2019 r. D. C. wniósł do Dyrektora [...] Służby Więziennej w [...] "skargę" na "decyzję" Dyrektora ZK w [...] z [...] stycznia 2019r. Podniesiono, iż wnioskodawcy nie stać na uiszczenie opłaty za udostępnienie żadnej informacji publicznej. Nie posiada on bowiem jakichkolwiek środków pieniężnych, przebywa w ZK gdzie nie podejmuje zatrudnienia, jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym. W odpowiedzi, pismem z [...] marca 2019 r. Dyrektora [...] Służby Więziennej w [...], stwierdził, iż pismo Dyrektora Zakładu Karnego w [...] nie stanowo decyzji administracyjnej. Wskazano, iż wnioskodawca nie kwestionował określonej przez Dyrektora ZK w [...] opłaty, a jedynie wniósł o zwolnienie od obowiązku jej ponoszenia. Wyjaśniono, iż informacja został ostatecznie udostępniona i jak wynika z pisma Dyrektora ZK w [...] z [...] stycznia 2019r. nastąpiło to nieodpłatnie. D. C. wniósł skargę na powyższe pismo Dyrektora [...] Służby Więziennej w [...] z [...] marca 2019 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu podnosząc, iż skoro Dyrektor ZK w [...] mógł nałożyć opłatę to był też w stanie go od niej zwolnić . Dyrektor [...] Służby Więziennej w [...] odpowiadając na skargę wniósł o jej odrzucenie, gdyż przedmiotem skargi nie jest akt określony w art. 3 ustawy z [...] sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a pismo informacyjne Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skargę należało odrzucić. Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia [...] sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325) zwanej dalej "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Zgodnie zaś z art. 3 § 2 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, która obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, z wyłączeniem postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267, z późn. zm.) oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2015 r. poz. 613) oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a; 9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Sądy administracyjne orzekają także w sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 § 2 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, a także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki określone w tych przepisach (art. 3 § 2a i § 3 p.p.s.a.). Skarga D. C. wniesiona została na pismo Dyrektora [...] Służby Więziennej w [...] z dnia [...] marca 2019 r. nr [...] stanowiące odpowiedź na "skargę" skarżącego na odmowę zwolnienia go z obowiązku uiszczenia opłaty za udostępnienie informacji publicznej. Zauważyć należy, iż zgodnie z art. 15 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 1429 ) – dalej w skrócie: u.d.i.p., jeżeli w wyniku udostępnienia informacji publicznej na wniosek, o którym mowa w art. 10 ust. 1, podmiot obowiązany do udostępnienia ma ponieść dodatkowe koszty związane ze wskazanym we wniosku sposobem udostępnienia lub koniecznością przekształcenia informacji w formę wskazaną we wniosku, podmiot ten może pobrać od wnioskodawcy opłatę w wysokości odpowiadającej tym kosztom (ust. 1). Podmiot ten w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku, powiadamia wnioskodawcę o wysokości opłaty. Udostępnienie informacji zgodnie z wnioskiem następuje po upływie 14 dni od dnia powiadomienia wnioskodawcy, chyba że wnioskodawca dokona w tym terminie zmiany wniosku w zakresie sposobu lub formy udostępnienia informacji albo wycofa wniosek. W orzecznictwie ugruntowało się stanowisko, iż powiadomienie o wysokości opłaty za udostępnienie informacji publicznej następuje w formie aktu, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., który jest zaskarżalny do sądu administracyjnego. Akt ten ma charakter publicznoprawny, gdyż wpływa w sposób prawnie wiążący na sytuację określonego podmiotu prawa. Organ nie może, co prawda, uzależnić udzielenia informacji publicznej od uprzedniego zapłacenia kwoty wynikającej z powiadomienia, ale powiadomienie może być przedmiotem roszczenia wobec wnioskodawcy ze strony organu. Podkreśla się, iż akt ten dotyczy uprawnienia lub obowiązku wynikającego z przepisów prawa (por. m.in. wyrok NSA z 06 lutego 2015 o sygn. akt I OSK 228/15 - opublikowany na: http://orzeczenia.nsa.gov.pl ). W rozpoznanej sprawie skarżący nie zakwestionował aktu , którym ustalono opłatę za udostępnienie informacji publicznej – pismo Dyrektora ZK w [...] [...] grudnia 2018 r.), lecz wniósł o zwolnienie z tej opłaty. Przepisy ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej nie przewidują jednak możliwości zwolnienia wnioskodawcy z opłaty o której mowa w art. 15 tej ustawy, a tym bardziej nie przewiduje trybu i formy takiego zwolnienia. W orzecznictwie sądów administracyjnych zwraca się uwagę, iż ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej, jako ustawa szczególna, reguluje w sposób kompleksowy kwestie związane z prawem dostępu do informacji publicznej. Wobec tego to jej uregulowania decydują o trybie postępowania w tych sprawach, a przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego znajdują zastosowanie tylko wtedy, gdy przepisy tej ustawy tak stanowią. Ustawa o dostępie do informacji publicznej odsyła do przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego jedynie w art. 16 ust. 2 dotyczącym wydania decyzji o odmowie udostępnienia informacji publicznej lub o umorzenie postępowania o udostępnienie informacji (por. wyroki NSA z 31 stycznia 2017 r. o sygn. akt I OSK 1690/15, z 19 marca 2019 r. o sygn. akt I OSK 1061/17, z 24 września 2019 r. o sygn. akt I OSK 559/18 - opublikowane na: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Stąd też w przypadku opłat, o których mowa w art. 15 u.d.i.p. brak jest możliwości odpowiedniego zastosowania przez podmiot udostępniający informację art. 267 w zw. za art. 264 K kodeksu postępowania administracyjnego, które przewidują możliwości i tryb zwolnienia strony postępowania administracyjnego postępowania w całości lub w części od ponoszenia tych opłat, kosztów i należności związanych z tym postępowaniem. W ocenie Sądu w odniesieniu do tego rodzaju opłaty trybu zwolnienia od obowiązku ich ponoszenia nie regulują również inne przepisu. W takiej sytuacji powiadomienie o odmowie zwolnienia lub o zwolnieniu do powyższej opłaty nie może zostać uznane za decyzję administracyjną, postanowienie bądź inny akt podlegający zaskarżeniu do sądu administracyjnego. Skoro żaden przepis nie określa prawa strony do uzyskania zwolnienia od obowiązku ponoszenia takiej opłaty (nie przewiduje takiej możliwości), to powiadomienie o odmowie takiego zwolnienia nie może być uznane za akt, o którym mowa w § 3 ust. 2 pkt 4 p.p.s.a. W tym stanie sprawy Sąd odrzucił skargę D. C. jako niedopuszczalną na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 i § 3 p.p.s.a. Na marginesie zauważyć należy, iż w piśmie z [...] stycznia 2019 r. Dyrektor Zakładu Karnego w [...] wskazał, iż udostępnił wnioskodawcy żądaną informację publiczną nieodpłatnie, a więc odstąpił od obciążenia skarżącego opłatą o której powiadomił piśmie z [...] grudnia 2018r. /-/ W. Batorowicz