II SA/Po 413/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Łaskarzewska Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Sędzia WSA Edyta Podrazik Protokolant st.sekr.sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 listopada 2009r. sprawy ze skargi A. F. na decyzję Rektora z dnia (...) nr (...) w przedmiocie skreślenia z listy studentów; I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji Rektora z dnia (...) sygn. (...), uzupełnionej decyzją Rektora z dnia (...) o tej samej sygnaturze, II. stwierdza nieważność dwóch decyzji Rektora z dnia (...) – jednej bez numeru, drugiej o numerze (...), III. zasądza od Rektora na rzecz skarżącego kwotę 200,- zł (dwieście) tytułem zwrotu kosztów postępowania, IV. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/ E.Podrazik /-/ A.Łaskarzewska /-/ W.Batorowicz Decyzją z dnia (...) r. Dziekan Wydziału Budowy Maszyn i Zarządzania Politechniki, skreślił studenta A. F. z listy studentów. W decyzji podano, że podstawą prawną rozstrzygnięcia jest § 35 regulaminu studiów Politechniki, a powodem niezaliczenie semestru 4,5,6 i 7. Odwołanie od decyzji złożył A. F. W uzasadnieniu prosił o uchylenie decyzji i wzięcie pod uwagę jego trudnej sytuacji osobistej i rodzinnej. Decyzją z dnia (...).03.2009 r. Rektor Politechniki (Prorektor do spraw kształcenia), wydał decyzję utrzymującą w mocy decyzję Dziekana Wydziału Budowy Maszyn i Zarządzania o skreśleniu A. F. z listy studentów niestacjonarnych studiów pierwszego stopnia na kierunku Zarządzanie i Inżynieria Produkcji. Decyzja nie zawierała pouczenia o możliwości wniesienia skargi do sądu administracyjnego. Decyzję doręczono A. F. 14.04.2009 r. Pismem z dnia 27.04.2009 r. A. F. wniósł w trybie art. 111 kpa o jej uzupełnienie co do prawa wniesienia skargi do sądu administracyjnego. Pismem z dnia (...).05.2009 r. nazwanym decyzją, Rektor Politechniki pouczył A. F. o przysługującym mu w terminie 30 dni, prawie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu za pośrednictwem Rektora Politechniki. Pismo zawierało ponowne rozstrzygnięcie "utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję" i uzasadnienie tego rozstrzygnięcia, a doręczone zostało adresatowi 03.06.2009 r. Pismem z dnia (...).06.2009 r. A. F. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, określając, że zaskarża uzupełnioną decyzję Rektora z dnia (...).05.2009 r. W uzasadnieniu decyzji domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji i umożliwienia wznowienia studiów na semestrze siódmym. Skarżący podniósł, że bezprawnie skreślono go z listy studentów, uznając za niezliczone semestry 4,5,6 i 7, za które pobierano opłaty. W odpowiedzi na skargę Rektor Politechniki wniósł o jej oddalenie i podniósł, że zaskarżona decyzja odpowiada wymogom prawa zarówno pod względem formalnym jak i merytorycznym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył co następuje: Skarga okazała się uzasadniona. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25.07.2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne kontrolują legalność zaskarżonej decyzji, a więc prawidłowość zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafność ich wykładni. Skarga jest uwzględniona tylko wtedy, gdy Sąd stwierdzi, że doszło do naruszenia prawa (art. 145 § 1 pkt. 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.), przy czym ocena tego naruszenia następuje w świetle prawa obowiązującego w dacie wydania zaskarżonego orzeczenia. W niniejszej sprawie podstawy prawnej rozstrzygnięcia poszukiwać należało w przepisach ustawy z dnia 27.07.2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. Nr 164, poz. 1365), która w art. 1 określa, że ustawę stosuje się do publicznych i niepublicznych szkół wyższych. Regulacja zasad skreślenia studenta z listy studentów przewidziana została w art. 190 tej ustawy. Zgodnie z pkt 2 tego artykułu, kierownik podstawowej jednostki organizacyjnej może skreślić studenta z listy studentów, w przypadku stwierdzenia braku postępów w nauce, nieuzyskania zaliczenia semestru lub roku w określonym terminie, niewniesienia opłat związanych z odbywaniem studiów. W ustępie 3 przewidziano, że od decyzji określonych w ust. 1 i 2, przysługuje odwołanie do rektora, decyzja rektora jest ostateczna. Z powyższego uregulowania wynika, że zaskarżona decyzja wydana została przez właściwy organ to jest przez rektora. Zgodnie z art. 207 ust. 1 do decyzji podjętych przez organy uczelni w indywidualnych sprawach studentów stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 14.06.1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego. Badając zgodność z prawem zaskarżonej decyzji, w pierwszej kolejności należało ustalić, które pismo rektora politechniki, było decyzją, którą A. F. zaskarżył do wojewódzkiego sądu administracyjnego. W aktach administracyjnych oprócz decyzji z dnia (...).03.2009 r., znajdują się trzy inne pisma zawierające tożsame rozstrzygnięcie, to jest pismo rektora z dnia (...).05.2009 r. nazwane decyzją, pismo odręczne rektora z dnia (...).04.09 r. umieszczone na podaniu A. F. o przystąpienie do egzaminu komisyjnego, a także pismo z (...).04.2009 r. Pierwsze z wymienionych pism to jest pismo z (...).03.2009 r., podpisane przez prorektora do spraw kształcenia nawiązujące do odwołania studenta z (...).03.2009 r., zawiera rozstrzygnięcie "podtrzymuję decyzję Dziekana Wydziału Budowy Maszyn i Zarządzania o skreśleniu Pana z listy studentów", nie zawierało jednak uzasadnienia decyzji. Wbrew wymogom art. 107 § 1 kpa, decyzja nie zawierała również pouczenia o dopuszczalności i terminie wniesienia skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego. W związku z tym na podstawie art. 111 kpa skarżący złożył wniosek o uzupełnienie decyzji o skreśleniu go z listy studentów, przez pouczenie go o prawie i trybie odwołania do wojewódzkiego sądu administracyjnego. Termin 14 dni do złożenia takiego wniosku wynikający z powołanego przepisu został zachowany, gdyż skarżący decyzję odebrał 14.04.2009 r., a wniosek wysłał 28.04.2009 r., co wynika ze stempli pocztowych na kopertach dołączonych do akt administracyjnych. Pismem z dnia (...).05.2009 r. nazwanym decyzją, rektor ponownie rozstrzygnął o utrzymaniu w mocy decyzji Dziekana Wydziału Budowy Maszyn i Zarządzania. Pismo zawiera uzasadnienie decyzji rektora, pouczenie o możliwości i terminie wniesienia skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego. Zostało one doręczone skarżącemu w dniu 03.06.09 r. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu A. F. złożył w organie II instancji w dniu 08.06.09 r. (pieczątka w lewym górnym rogu kopii skargi w aktach administracyjnych). Z treści skargi wynikało, że skarżący zaskarża uzupełnioną decyzję rektora z dnia (...).05.2009 r., ale w rzeczywistości zaskarżona została decyzja z dnia (...).03.09 r., bowiem termin do zaskarżenia decyzji z dnia (...).03.09 r. rozpoczął bieg dopiero po jej uzupełnieniu na wniosek złożony w trybie art. 111 § 1 kpa, co przewiduje § 2 art. 111 kpa. Sąd mając na uwadze rzeczywistą wolę zaskarżenia właściwej decyzji rozpoznał skargę jako skargę na decyzję z dnia (...).03.09 r., co zostało zaznaczone w wyroku. W tym miejscu zaznaczyć należy, że w sprawie o sygn. II SA/Po 407/09 postanowieniem WSA w Poznaniu z dnia 10.09.09 r. odrzucona została skarga A. F. na tę samą decyzję z dnia (...).03.09 r. jako przedwczesna - złożona została za pośrednictwem organu II instancji (...).05.09 r. przed wydaniem decyzji uzupełniającej, a więc niedopuszczalna. Dokonując oceny zgodności z prawem decyzji z dnia (...).03.09 r. Sąd miał na uwadze przepis art. 107 § 1 kpa, który określa wymagane prawem składniki decyzji. Zgodnie z tym przepisem decyzja powinna zawierać: oznaczenie organu administracji publicznej, datę wydania, oznaczenie strony, powołanie podstawy prawnej, rozstrzygnięcie, uzasadnienie faktyczne i prawne, pouczenie, czy i w jakim trybie służy od niej odwołanie, podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby upoważnionej do wydania decyzji. Badana decyzja nie posiada uzasadnienia faktycznego i prawnego tym samym wydana została z naruszeniem art. 107 § 1 kpa. W tym miejscu podkreślić należy, że uzupełnienie decyzji pismem z dnia (...).05.09 r., w zakresie innym niż objęte wnioskiem o uzupełnienie, było niedopuszczalne. Przepis art. 111 kpa, pozwala na uzupełnienie lub sprostowanie decyzji wyłącznie na wniosek strony. Wniosek skarżącego z dnia (...).04.09 r. dotyczył uzupełnienia decyzji w zakresie pouczenia o przysługujących środkach odwołania. Zatem uzupełnienie decyzji o część stanowiącą uzasadnienie faktyczne i prawne nastąpiło z naruszeniem wskazanego przepisu i nie mogło wywołać zamierzonego skutku. W ocenie Sądu pominięcie w zaskarżonej decyzji uzasadnienia faktycznego i prawnego stanowiło rażące naruszenie prawa, skutkujące uchyleniem tej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt. 2 p.p.s.a. Wskazany przepis nakazuje stwierdzenie nieważności decyzji, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 kpa. Jedną z podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji jest jej wydanie z rażącym naruszeniem prawa to jest pkt 2 § 1. Ocena czy w konkretnym przypadku mamy do czynienia z rażącym naruszeniem prawa, pozostawiona została ocenie Sądu. Ocena ta poprzedzona winna być analizą celowości i potrzeby sporządzenia uzasadnienia decyzji, a także skutków jej pominięcia. Tak więc, jak przyjęto w doktrynie w zakresie faktów uzasadnienie musi wyjaśniać okoliczności wskazujące na potrzebę lub konieczność wydania decyzji w danej sprawie i wobec określonych podmiotów, oraz ich wpływ na treść jej rozstrzygnięcia a w sferze prawa chodzi o wskazanie normy obowiązującej. Innymi słowy, uzasadnienie ma przedstawiać wyjaśnienie zmierzające do ustalenia faktów, ustalenia ich znaczenia według normy prawnej, oraz zastosowanie normy prawnej (por. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks Postępowania Administracyjnego. Komentarz Wyd. 5, str. 499). Odnosząc powyższe rozumowanie do realiów niniejszej sprawy stwierdzić należy, że brakujące uzasadnienie faktyczne i prawne, powinno zawierać ustalenie jakich obowiązków nie dopełnił skarżący i jakie przepisy, zostały przez niego naruszone. Całkowite pominięcie tej części decyzji wykluczyło możliwość kontroli przez sąd trafności rozstrzygnięcia, w zakresie skreślenia skarżącego z listy studentów. Skarżący pozbawiony został możliwości odniesienia się do rozstrzygnięcia. Za uznaniem opisanego naruszenia prawa za rażące przemawiała oczywistość tego naruszenia i wpływ tego naruszenia na sposób załatwienia sprawy. Nie chodzi w niniejszym przypadku o błędy w wykładni prawa, ale o przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny a charakter tego przekroczenia powoduje, że decyzja nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 01.04.08 r., sygn. IISA/Wa 44/08, LEX nr 506459, Wyrok NSA z 08.04.08 r., sygn. II OSK 368/07, LEX 468745). W pkt II wyroku na podstawie art. 135 p.p.s.a. stwierdzono nieważność dwóch decyzji tożsamych co do rozstrzygnięcia i oznaczonych datą (...).04.2009 r. Dla Sądu nie jest zrozumiałe dlaczego organ wydał kolejne dwie decyzje, ale nawet gdyby było to skutkiem pomyłki, to należało przyjąć, że zostały wydane w granicach sprawy i dotknięte tą samą wadliwością co zaskarżona decyzja, proces wydawania której został zakończony dopiero z chwilą jej uzupełnienia. Nie było natomiast potrzeby eliminowania z obrotu decyzji z dnia (...).05.09 r., ponieważ było to jedynie orzeczenie o uzupełnieniu zaskarżonej decyzji, nie mające odrębnego bytu prawnego i pozostawało częścią decyzji uzupełnianej (por. post. NSA z dnia 10.04.08 r., sygn. I OSK 875/07, LEX 505244). Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ II instancji winien wziąć pod uwagę wskazówki zawarte w uzasadnieniu wyroku. Stwierdzenie nieważności decyzji czyni zbędną merytoryczną ocenę zarzutów zawartych we wniesionej skardze. W następstwie niniejszego wyroku sprawa będzie rozpoznawana ponownie w postępowaniu przed organem administracji publicznej II instancji i ocena Sądu w innych kwestiach mogłaby z góry przesądzać treść rozstrzygnięcia administracyjnego, co prowadziłoby do zmiany funkcji pełnionych przez administrację i sądownictwo administracyjne. W takiej sytuacji orzeczenie sądu zastępowałoby decyzję organu administracji (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wyd. 2 Lexis Nexis 2006 r., str. 312). O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a. /-/ E.Podrazik /-/ A.Łaskarzewska /-/ W.Batorowicz MK