II SA/Po 487/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Zieliński Sędziowie Sędzia WSA Barbara Drzazga (spr.) Sędzia WSA Tomasz Świstak Protokolant st. sekr. sąd. Edyta Rurarz-Kwietniewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 sierpnia 2017 r. sprawy ze skargi W. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę Wnioskiem z dnia 29 października 2016 r. W. G. wystąpił do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. o przyznanie pomocy finansowej w kwocie [...]zł na zakup niezbędnych przedmiotów użytku domowego jak: pralka, piec, lodówka i inne rzeczy. Uzasadniając wniosek podniósł, że zły stan zdrowia uniemożliwia mu podjęcie pracy zarobkowej, wobec czego nie stać go na zakup tych rzeczy. Decyzją z dnia [...] 2016 r. nr [...] Burmistrz J. przyznał W. G. zasiłek celowy z przeznaczeniem na dofinansowanie zakupu sprzętu gospodarstwa domowego w kwocie [...]zł. W uzasadnieniu powołując się na treść art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 i 4 oraz art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2016 r., poz. 930 ze zm.; dalej: "u.p.s.") wyjaśnił, że wyznacznikami udzielenia pomocy w formie zasiłku celowego są z jednej strony sytuacja materialna wnioskodawcy oraz cel, na który pomoc ma być przyznana, a z drugiej strony możliwości finansowe ośrodka pomocy społecznej. Biorąc pod uwagę sytuację materialno-bytową wnioskodawcy, tj. bezrobocie, udzielono mu pomocy celowej w wysokości, na jaką pozwala budżet Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej na rok 2016, który wynosi [...] zł. Organ wskazał również, że ilość osób ubiegających się o pomoc finansową w formie zasiłków celowych wzrasta, stąd wielkość przyznanych na te cele środków w budżecie gminy nie pozwala, nawet w najbardziej uzasadnionych przypadkach, na zaspokojenie wszystkich zgłoszonych potrzeb w całości. W odwołaniu z dnia 21 grudnia 2016 r., W. G. podniósł, że decyzja organu I instancji nie spełnia ustawowych oczekiwań w zakresie potrzeb społecznych. Jednocześnie zakwestionował stanowisko organu w zakresie daty nadania przesyłki zawierającej wniosek o przyznanie zasiłku celowego, wskazując, że nadał ją 31 października 2016 r. w placówce Poczty Polskiej. W wyniku rozpoznania odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 2 marca 2017 r. nr [...], działając na podstawie art. 17 pkt 1, 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm.; dalej: "K.p.a."), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu Kolegium powołało przepisy art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. oraz art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. będące podstawą rozstrzygnięcia, a następnie przywołało sytuację bytową odwołującego. Wskazano, że W. G. w X 2016 r. nie posiadał żadnych dochodów, nie pracował i był zarejestrowany jako osoba bezrobotna, bez prawa do zasiłku. Wyjaśniono, że jest on właścicielem lokalu mieszkalnego o pow. 74,50 m2, jednak nie pobiera dodatku mieszkaniowego. Zgodnie z orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w J. z dnia 22 sierpnia 2016 r. W. G. został zaliczony do grona osób o lekkim stopniu niepełnosprawności. Z przeprowadzonego przez organ I instancji wywiadu środowiskowego wynika, że jest on rozwodnikiem, ma córką, na która nie płaci zasądzonych alimentów i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Kolegium uznało, że organ I instancji dokonał wszechstronnej analizy okoliczności faktycznych w przedmiotowej sprawie, a jej wynik zawarł w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zdaniem organu odwoławczego, stanowisko organu I instancji nie budzi żadnych zastrzeżeń, albowiem organ ten dysponuje ograniczonymi środkami finansowymi, a do ośrodka zgłasza się o pomoc wiele osób potrzebujących. Podkreślono, że MGOPS w J. przyznał stronie w grudniu 2016 r. odrębnymi decyzjami pomoc finansową na różne cele. Ponadto Kolegium wskazało na treść art. 61 § 3 K.p.a. wyjaśniając, że datą wszczęcia postępowania o przyznanie pomocy finansowej w formie zasiłku celowego jest data wpływu wniosku strony, a nie ewentualny dzień jego nadania w placówce pocztowej. W dniu 28 kwietnia 2017 r. W. G. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na opisaną wyżej decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego wskazując, że narusza ona normy prawne. Zaznaczył, że jest długotrwale chory, po urazach wypadkowych i w trakcie leczenia. Dlatego też wymaga zabezpieczenia egzystencjalnego ze strony Państwa. W odpowiedzi Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Badając zaskarżoną decyzję według kryteriów przewidzianych w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej: "P.p.s.a.") Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa materialnego i jej wydanie poprzedziło postępowanie, w którym nie uchybiono regułom prawa procesowego w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W rozpatrywanej sprawie przedmiotem sporu jest kwestia wysokości przyznanej skarżącemu przez Burmistrza J. pomocy w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na dofinansowanie zakupu sprzętu gospodarstwa domowego. Skarżący wnioskował o pomoc na ten cel na kwotę 3.000 zł, a organ przyznał mu pomoc w kwocie 200 zł. Rozpoczynając rozważania prawne w tym zakresie należy wskazać, że zgodnie z przepisem art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s., w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Jak wynika z art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. w zw. z § 1 pkt 1 lit. b Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r., poz. 1058) prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 634,00 zł. Co istotne, rozpoznanie wniosku o przyznanie zasiłku celowego na podstawie art. 39 ust. 1 u.p.s. opiera się na zasadzie uznania administracyjnego, o czym świadczy użyte przez ustawodawcę w art. 39 ust. 1 u.p.s. określenie "może być przyznany", zamiast określenia "przyznaje się". Oznacza to, że nawet spełnienie przez ubiegającego się o zasiłek warunków koniecznych do jego uzyskania nie stwarza po stronie organu obowiązku jego przyznania w wysokości żądanej przez stronę. Wysokość, jak i samo przyznanie świadczenia, uzależnione są od możliwości finansowych organu przyznającego pomoc oraz ilości innych osób potrzebujących i zamieszkujących na terenie danej gminy. Ponadto organ oceniając sytuację materialną danej osoby, może wybrać sposób i formę pomocy najbardziej adekwatną, zważając na ograniczone możliwości pomocy społecznej jako instytucji. Jednocześnie organ musi uwzględniać wysokość przyznanych już świadczeń i dokonywać stosownego rozdziału środków tak, aby z pomocy społecznej skorzystała jak największa liczba potrzebujących, gdyż tylko takie postępowanie jest zgodne z zasadami sprawiedliwości społecznej oraz zasadami wynikającymi z przepisów art. 3 ust. 3 i 4 powołanej ustawy. Nie może zatem swojej pomocy skoncentrować na finansowaniu potrzeb tylko jednej osoby, choćby jej sytuacja materialna, czy też zdrowotna była najtrudniejsza. W rozpoznanej sprawie poza sporem pozostaje, że W. G., wnioskujący o przyznanie zasiłku celowego na zakup sprzętów gospodarstwa domowego, spełniał kryterium dochodowe warunkujące przyznanie tego świadczenia. Z dokumentów zgromadzonych w toku postępowania, tj. kwestionariusza rodzinnego wywiadu środowiskowego z dnia [...] 2016 r., oświadczenia o stanie majątkowym z dnia 30 listopada 2016 r., raportu z Powiatowego Urzędu Pracy w J. z 1 grudnia 2016 r. oraz orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia 22 sierpnia 2016 r. wynika, że skarżący nie posiada żadnego dochodu i jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna w Powiatowym Urzędzie Pracy w J. od dnia 30 marca 2016 r., bez prawa do zasiłku. Skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, będąc właścicielem lokalu mieszkalnego o powierzchni 74,5 m2, według podanej przez niego informacji zadłużonego na około 70 – 80 tys. Skarżący posiada orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności datowane od 17 listopada 2014 r. (k. 57-58, k. 61-65 akt administracyjnych przy sprawie II SA/Po 485/17). Sporną kwestią jest natomiast kwota przyznanego skarżącemu świadczenia, niższa od wnioskowanej o 2800 zł. Nie kwestionując trudnej sytuacji życiowej w jakiej znalazł się skarżący, biorąc pod uwagę treść cytowanych na wstępie przepisów rację należy przyznać organom pomocy społecznej, albowiem oceniając sytuację materialno-bytową skarżącego w sposób wyczerpujący zebrały i rozpatrzyły cały materiał dowodowy, czyniąc tym samym zadość przepisom postępowania art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Argumenty wysunięte w zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji są racjonalne i zbieżne z treścią materiału dowodowego. Organy słusznie wzięły pod uwagę fakt, że skarżący jest objęty pomocą Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w J.. Należy zauważyć, że skarżący był objęty programem wieloletnim "Pomoc państwa w zakresie dożywiania", we wrześniu 2016 r. otrzymał zasiłek celowy w wysokości 300 zł na remont mieszkania oraz w wysokości 500 zł na opał (k. 57 akt administracyjnych przy sprawie II SA/Po 485/17). Ponadto, z kwestionariusza aktualizacji rodzinnego wywiadu środowiskowego wynika, że 2 listopada 2016 r. do ośrodka wpłynęły wnioski skarżącego o zasiłki celowe na zakup odzieży i bielizny osobistej w kwocie 1.900 zł, na remont mieszkania w kwocie 15.000 zł, na leczenie prywatne w kwocie 5.000 zł, na zakup opału w kwocie 2.578,96 zł, na zakup lekarstw w kwocie 1.000 zł, na zakup sprzętu gospodarstwa domowego w kwocie 3.000 zł (objęty niniejszym postępowaniem) oraz wniosek o zasiłek okresowy z tytułu bezrobocia, które to wnioski skarżący ponowił w dniu 30 listopada 2016 r. Ośrodek rozpatrując wnioski złożone 2 listopada 2016 r. przyznał skarżącemu zasiłek celowy na zakup odzieży i bielizny osobistej w kwocie 150 zł, na zakup opału w wysokości 200 zł, na sprzęt gospodarstwa domowego w wysokości 200 zł, na zakup leków w wysokości 50 zł, łącznie z zasiłków celowych 600,00 zł oraz od 1 listopada do 31 grudnia 2016 r. zasiłek okresowy z powodu bezrobocia w kwocie 317 zł miesięcznie. Skarżący jest więc objęty stałą pomocą ze strony MGOPS w J., który stara się wszechstronnie, w ramach swoich budżetowych możliwości, wspomagać skarżącego w różnych jego potrzebach. Mając powyższe na uwadze należy podkreślić raz jeszcze, że organ przyznając pomoc musi brać pod uwagę możliwości finansowe placówki (musi uwzględniać wysokość przyznanych już świadczeń) i dokonywać stosownego rozdziału środków tak, aby z pomocy społecznej skorzystała jak największa liczba potrzebujących. Uzasadniając swoją decyzję organ I instancji podkreślił, że udziela skarżącemu pomocy w wysokości na jaką pozwalają jego możliwości finansowe – ograniczony budżet w 2016 r. w wysokości 577.306,00 zł, przy czym ilość osób ubiegających się o pomoc finansową w formie zasiłków celowych wzrasta, stąd wielkość przyznanych na te cele środków w budżecie gminy nie pozwala na zaspokojenie wszystkich zgłoszonych potrzeb w całości. Należy podkreślić, że przyznanie zasiłku celowego na zakup sprzętu domowego nie musi być równoznaczne z przyznaniem zasiłku celowego na zakup jednorazowo wszystkich sprzętów, których potrzebę zakupu zgłasza strona. Zasiłek celowy przyznaje się na niezbędne potrzeby bytowe, a więc takie potrzeby, bez zaspokojenia których osoba nie może egzystować, zagrożone są warunki jej istnienia, a w szczególności życia lub zdrowia. W tej sytuacji samo zgłoszenie potrzeby udzielenia pomocy na określony cel nie przesądza automatycznie o uwzględnieniu żądania. W przypadku zgłoszenia potrzeby dofinansowania zakupu sprzętu gospodarstwa domowego, samo złożenie wniosku nie jest wystarczające dla ustalenia zakresu i niezbędności tej potrzeby. Konieczne jest również wykazanie, że sprzęty, na których zakup strona żąda środków są jej niezbędne w codziennej egzystencji. Ponadto organ pomocy społecznej dysponując ograniczonymi środkami i udzielając stronie pomocy również na inne cele, może pomoc na zakup niezbędnych przedmiotów użytku domowego zaplanować w dłuższej perspektywie czasowej, a także przyznać w kwocie niższej od żądanej, zakładając możliwość zakupu sprzętów używanych. Nadto należy wskazać, że z zasady pomocniczości wyrażonej w art. 3 ust. 1 u.p.s. wynika, że sytuacja, w której przyznany zasiłek celowy nie pokrywa w całości wydatków na określony cel, nie oznacza w każdym przypadku naruszenia uznania administracyjnego w trakcie zastosowania art. 39 ust. 1 u.p.s. (por. wyrok NSA z dnia 20 czerwca 2017 r., I OSK 766/16, Lex nr 2313762). W sytuacji, kiedy organ pomocy społecznej odnosząc się do sytuacji osobistej, materialnej i dochodowej strony wyjaśnił wysokość przyznanej pomocy nie mamy do czynienia z przekroczeniem granic uznania administracyjnego. Jednocześnie należy dodać, że – jak wynika z wywiadu środowiskowego - skarżący choć prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i zamieszkuje samodzielnie, to posiada osoby bliskie – matkę i siostrę, z którymi nie utrzymuje kontaktu. W tym kontekście trzeba mieć na uwadze, że system prawa na pierwsze miejsce wśród instytucji pomocy osobom będącym w niedostatku, zgodnie z zasadą subsydiarności, wysuwa obowiązek alimentacyjny (vide: wyrok SN z dnia 3 września 1998 r.- I CKN 908/97 - OSNC 3/99/53 z g glosą T. Smyczyńskiego - OSP 10/99/ 173, akceptowany przez M. Andrzejewskiego: "Ochrona praw dziecka w rodzinie dysfunkcyjnej" Zakamycze 2003, s. 147 i n.). Z tej przyczyny organ pomocy społecznej powinien każdorazowo w drodze wywiadu środowiskowego ustalać, czy potrzeby skarżącego nie mogą zostać w całości lub w części zaspokojone przez osoby, na których ciąży obowiązek alimentacyjny. Zgodnie z art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (t.j. Dz. U. z 2015 r. poz. 2082 ze zm.) obowiązek dostarczania środków utrzymania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej albo rodzeństwo. Stąd też organy pomocy społecznej powinny rozważyć, czy oprócz pomocy publicznej, skarżący nie mógłby skorzystać z ewentualnych uprawnień do żądania pomocy od osób obciążonych wobec niej obowiązkiem alimentacyjnym. Konkludując należy więc wskazać, że w stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy przyznanie skarżącemu zasiłku celowego na zakup niezbędnych sprzętów gospodarstwa domowego w kwocie 200 zł, przy jednoczesnym udzielenia mu innych rodzajów pomocy, było uprawnione z świetle przepisów regulujących zasady i tryb udzielania pomocy społecznej. Odnosząc się do podnoszonej przez skarżącego w odwołaniu kwestii związanej z datą nadania przesyłki zawierającej wniosek o przyznanie zasiłku celowego należy zgodzić się z organem odwoławczym, że zgodnie z art. 61 § 3 K.p.a. datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej, stąd wniosek skarżącego został zakwalifikowany jako wniosek z dnia 2 listopada 2016 r. (data wpływu do organu). Niemniej jednak wniosek skarżącego został rozpoznany bez względu na tę datę, wobec czego okoliczność ta nie miała wpływu na wynik sprawy. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.