II SA/Po 493/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Szaniecka /spr./ Sędzia NSA Stanisław Małek Sędzia NSA Grażyna Radzicka Protokolant Sekr.sąd. Katarzyna Bela po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 02 marca 2005 r. sprawy ze skargi M.Z., T.Z., J.Z. i A.Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności; I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...]r. Nr [...], II. określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżących kwotę 30 zł (trzydzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów sądowych. /-/ G.Radzicka /-/ J.Szaniecka /-/ St.Małek Prezydent Miasta decyzją z dnia [...]r. na podstawie art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności (Dz.U. Nr 113 poz. 1209), po rozpatrzeniu wniosku M.Z., T.Z., J.Z. i A.Z. odmówił nieodpłatnego nabycia prawa własności nieruchomości gruntowej oznaczonej jako działka nr [...] o powierzchni 542 m2, położonej w Z. przy ul. [...], wpisanej w księdze wieczystej KW nr [...], stanowiącej współużytkowanie wieczyste: M. i J. małż. Z., właścicieli lokalu mieszkalnego nr [...] w udziale do 1/3 części, I. i M. małż. P., właścicieli lokalu nr [...] w udziale do 1/3 części, B. i P. małż. B., właścicieli lokalu nr [...] w udziale do 1/3 części. W motywach powyższej decyzji przedstawiono następujące ustalenia i wnioski. Przedmiotowa nieruchomości, stanowiąca własność Skarbu Państwa oddana została w użytkowanie wieczyste 18.XII.1974 r. aktem notarialnym Rep.A. Nr [...] w trybie ustawy z 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz.U. Nr 22 poz. 159 z 1969 r. ze zm.) na rzecz małżonków M.J. Z., I.M. P. i J.M. B. Prawo własności do lokalu mieszkalnego nr [...] i przynależnego do niego udziału w prawie użytkowania wieczystego gruntu, B. i P. małż. B. nabyli umową zamiany w dniu 25.VII.1985 r. aktem notarialnym Rep.A. Nr [...]. Wobec zgonu J.Z. własność lokalu nr [...] i związanych z nim praw do gruntu nabyli w drodze dziedziczenia M.Z. oraz jej synowie T., J. i A. Z., jednak prawa te nie zostały ujawnione w księdze wieczystej. Z dniem 27.V.1990 r. opisana wyżej nieruchomość stała się z mocy prawa własnością Gminy Z. o statusie miejskim. Przedmiotowa nieruchomość położona jest na obszarze Ziem Odzyskanych Państwa Polskiego, dnia 26.V.1990 r. oraz dnia 24.X.2001 r. była i jest zabudowana budynkiem mieszkalnym i była we współużytkowaniu wieczystym w udziałach po 1/3 części właścicieli lokali mieszkalnych nr [...],[...] i [...]. Wniosku o nieodpłatne nabycie prawa własności nie złożyli właściciele lokali nr [...] i [...], jednak nie tylko ten fakt stanowi przyczynę odmowy. Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy z 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności roszczenie o nieodpłatne nabycie prawa własności przysługuje osobom fizycznym będącym w dniu 26.V.1990 r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy użytkownikami wieczystymi nieruchomości położonych na obszarze Państwa Polskiego, wymienionych w dekrecie z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz.U. Nr 46 poz. 340, z 1957 r. Nr 39 poz. 172, z 1968 r. Nr 13 poz. 95 i z 1998 r. Nr 106 poz. 668) 1. zabudowanych na cele mieszkaniowe, 2. stanowiących nieruchomości rolne. Użycie przez ustawodawcę określenia "nieruchomości położonych na obszarze Państwa Polskiego, wymienionych w dekrecie z 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych" oznacza, że nieruchomość wnioskodawców winna być nieruchomością rolną nadaną w trybie osadnictwa rolnego i być dzisiaj nieruchomością rolną albo zabudowaną na cele mieszkalne. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy nie wynika, by przedmiotowa nieruchomość objęta była nadaniem w trybie osadnictwa rolnego, a zatem przepisy ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. nie mogą mieć zastosowania. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła w imieniu własnym i synów T., J. i A. Z., M.Z. Domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji i przyznania prawa do nieodpłatnego nabycia udziału w przedmiotowej nieruchomości gruntowej M.Z. zarzuciła organowi pierwszej instancji błędną interpretację art. 1 ust. 1 ustawy z 26 lipca 2001 r. (Dz.U. Nr 113 poz. 1209). Wywiodła, że treść powołanego przepisu prowadzi do wniosku, że wynikające z ustawy roszczenie o nieodpłatne nabycie nieruchomości na własność przysługuje w stosunku do nieruchomości położonych na terenie Ziem Odzyskanych, niezależnie od podstawy prawnej ustanowienia wieczystego użytkowania. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...]r. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej. Uznając zaskarżoną decyzję za zgodną z prawem Samorządowe Kolegium Odwoławcze podzieliło w całości argumenty w niej zawarte. M.Z. działając w imieniu własnym oraz w imieniu synów T., J. i A.Z. wniosła na powyższą decyzję skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji M.Z. przytoczyła zarzuty tożsame z wywodami zawartymi w jej odwołaniu. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podkreślając, że treść art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości jednoznacznie wskazuje, że nie kryterium terytorialnego położenia nieruchomości, a rodzaj nieruchomości na wskazanym w ustawie terytorium ma znaczenie w sprawie. Chodzi bowiem wyłącznie o nieruchomości rolne nadawane w trybie osadnictwa rolnego. Tymczasem przedmiotowa nieruchomość nadana została w trybie ustawy z 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach, jako nieruchomość nierolnicza. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności (Dz.U. Nr 113 poz. 1209) w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania zaskarżonej decyzji "osobom fizycznym będącym w dniu 26 maja 1990 r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy użytkownikami wieczystymi lub współużytkownikami wieczystymi nieruchomości położonych na obszarach Państwa Polskiego, wymienionych w dekrecie z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na Obszarze Ziem Odzyskanych (Dz.U. Nr 46 poz. 340, z 1957 r. Nr 39 poz. 172, z 1969 r. Nr 13 poz. 95 i z 1998 r. Nr 106 poz. 668) 1. zabudowanych na cele mieszkaniowe, 2. stanowiących nieruchomości rolne przysługuje roszczenie o nieodpłatne nabycie prawa własności tych nieruchomości". Wbrew stanowisku wyrażonemu w zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji cytowany przepis nie zawęża zakresu stosowania ustawy do osób będących użytkownikami wieczystymi jedynie nieruchomości wymienionych w dekrecie z dnia 6 września 1951 r. Jak już wielokrotnie wypowiadał się Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w podobnych sprawach, sformułowanie, że powołany przepis dotyczy osób fizycznych będących użytkownikami wieczystymi nieruchomości położonych na konkretnych terenach należy rozumieć tylko jako ograniczenie zasięgu stosowania ustawy z 26 lipca 2001 r. (w jej pierwotnym brzmieniu) do terytorium objętego dekretem z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (por. wyrok z dnia 27.X.2004 r. sygn. akt II SA/Po 1945/02, wyrok z dnia 29.X.2004 r. sygn. akt II SA/Po 1934/02 (OZP - nie publ.). Oznacza to, że odwołanie się w art. 1 ust. 1 ustawy z 26 lipca 2001 r. do dekretu z 1951 r. nie ograniczało zakresu podmiotowego omawianej ustawy - do osób fizycznych wymienionych w dekrecie, ani też jej zakresu przedmiotowego - do nieruchomości rolnych. Kolejną przesłanką odmowy uwzględnienia wniosku skarżącej był powołany przez organy orzekające lakoniczny argument o braku złożenia owego wniosku przez wszystkich współużytkowników wieczystych nieruchomości nr [...] o powierzchni 542 m2. Ponieważ wskazane wyżej stanowisko nie zostało w żaden sposób umotywowane należy wyjaśnić, że istotnie roszczenie o nieodpłatne nabycie prawa własności nieruchomości będącej przedmiotem współużytkowania wieczystego osób fizycznych - właścicieli wyodrębnionych w budynku lokali mieszkalnych, powinno być zgłoszone przez wszystkich współużytkowników wieczystych. Odmienne rozwiązanie prowadziłoby bowiem do tego, że użytkowanie wieczyste osób, które nie nabyły prawa własności nieruchomości obciążałoby udziały we współwłasności należące do osób fizycznych. Taka sytuacja pozostaje zaś w sprzeczności z wyrażoną w art. 232 k.c. zasadą, że jedynie nieruchomości Skarbu Państwa i jednostek samorządu terytorialnego mogą być oddane w użytkowanie wieczyste (por. też uchwałę SN z 28.IX.1995 r. III CZP 127/95 OSNC 1996/1/12, wyrok NSA z 27.V.1999 r. I SA 2058/96 Lex nr 48510). Przedstawione wyżej uwagi nie mogły jednak stanowić podstawy do negatywnego rozpatrzenia wniosku skarżącej, bowiem z naruszeniem obowiązków wynikających z art. 9 kpa organy administracji nie pouczyły pozostałych współużytkowników wieczystych przedmiotowej nieruchomości (małż. P. i B.) - uczestniczących w postępowaniu administracyjnym, o możliwości złożenia stosownych wniosków. Naruszenie powyższej powinności jest tym bardziej oczywiste, że w aktach administracyjnych znajdują się nierozpoznane wnioski P.B. i M.P. z dnia [...]r. złożone na gotowych formularzach dotyczących przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności w trybie ustawy z dnia 4 września 1997 r. (Dz.U. Nr 120 poz. 1299 z 2001 r.). W świetle przedstawionych wyżej okoliczności zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji, podlegają uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) w związku z art. 97 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1271 ze zm.) Dlatego na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 152 i art. 200 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy orzekające uwzględnią powyższe uwagi oraz zmiany stanu prawnego wynikające z nowelizacji ustawy z 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności. Sąd zwraca również uwagę na potrzebę wyjaśnienia kiedy zmarł J.Z. Okoliczność ta może mieć bowiem istotne znaczenie dla oceny uprawnień do nabycia prawa własności przedmiotowej nieruchomości przez następców prawnych J.Z. w osobach T.Z., J.Z. i A.Z. /-/ G.Radzicka /-/ J.Szaniecka /-/ St.Małek MK