II SA/Po 494/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędziowie Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak (spr.) Asesor WSA Jan Szuma Protokolant st.sekr.sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 października 2017 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] 2017 r. Nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego; oddala skargę Decyzją z [...] 2016 r., nr [...] wydaną na podstawie art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1, 3 i 4, art. 4, art. 7, art. 8 ust. 1 pkt 1 ust. 3 i 4, art. 14, art. 39 ust. 1 i 2, art. 106 ust. 4, art. 107 ust. 1 i 4 ustawy o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004r. (t.j. Dz. U. z 2016r. poz. 930 ze zm.) oraz §1 pkt 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2015r. poz. 1058) oraz art. 104 kodeksu postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. 2016 poz. 23 ze zm.) Prezydenta Miasta P., po rozpatrzeniu wniosków K. K. z dnia 09 listopada 2016r., 17 listopada 2016r., postanowił odmówić przyznania pomocy pieniężnej w formie zasiłku celowego na zwrot kosztów energii elektrycznej w wys. [...] zł., dodatkowej żywności w wys. [...] zł., lekarstw w wys. [...] zł. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, iż K. K. w dniach 09 listopada 2016 r., 17 listopada 2016 r. złożył wnioski o pomoc pieniężną w formie zasiłku celowego na zwrot kosztów energii elektrycznej w wys. [...] zł, dodatkowej żywności w wys. [...] zł, lekarstw w wys. [...] zł. Na podstawie aktualizacji wywiadu środowiskowego, przeprowadzonego w dniu 25 listopada 2016 r., ustalono, że skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, utrzymując się z zasiłku okresowego z tytułu bezrobocia w wysokości [...] zł miesięczne, przyznanego na okres od dnia 1 września 2016 r. do dnia 28 lutego 2017 r. Ponadto jest objęty pomocą w formie zasiłku celowego na zakup żywności w wysokości [...] zł miesięcznie. Skarżący od 2001 r. zamieszkuje w murowanej i ocieplonej altanie ogrodowej na terenie rodzinnych ogródków działkowych, na działce należącej do jego ojca. Altana składa się z pokoju, aneksu kuchennego, toalety i stryszku. Nie ma w niej łazienki. Niemniej skarżący może korzystać z łazienki w domu ojca, znajdującym się niedaleko ogródków działkowych. Do altany doprowadzona jest woda i energia elektryczna, a nadto obiekt ten ogrzewany jest piecykiem na węgiel lub grzejnikiem olejowym na prąd. Skarżący jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Nie poszukuje on jednak pracy we własnym zakresie oświadczając, że ma bardzo dużo innych zajęć, a znalezieniem mu zatrudnienia powinien zająć się PUP. Następnie Prezydent Miasta P. przytoczył przepisy, które w jego ocenie powinny znaleźć zastosowanie w niniejszej sprawie, oraz przedstawił wykaz 33 decyzji wydanych w okresie od dnia 25 sierpnia 2015 r. do dnia 12 października 2016 r., na mocy których przyznano skarżącemu wsparcie finansowe na zaspokojenie jego potrzeb życiowych. Łączna kwota uzyskanych w tym okresie świadczeń wyniosła [...] zł, co w przeliczenia na jeden miesiąc daje kwotę [...]zł. Organ wskazał, iż także, iż decyzjami z 09 września 2016 nr [...], [...], [...] przyznano K. K. pomoc na zakup żywności w okresie od 1 października do 31 grudnia 2016 r. Zatem. odnosząc się do wniosku o zwrotu kosztów zakupionej w listopadzie 2016 r. żywności w łącznej wys. [...] zł, organ stwierdził , iż potrzeba ta została już zaspokojona. Odnosząc się do pozostałych żądań, Prezydent Miasta P. wskazał, że nie widzi zasadności zwrotu środków finansowych wydanych na opłacenie rachunku za energię w wys. [...] zł, gdyż na ten cel wnioskodawca otrzymał pomoc decyzją z dn. 18 kwietnia 2016 nr [...] Ponadto w miesiącu listopadzie tut. organ zwrócił się z wnioskiem o udostępnienie danych osobowych do [...] Centrum Zdrowia Psychicznego z zapytaniem jakie niezbędne leki K. K. winien zażywać. W dn. 30 listopada 2016 otrzymano odpowiedź. Na kopii do historii choroby widnieją leki, które tylko w części są zgodne z przedstawianymi rachunkami. Zakupienie przez wnioskodawcę leków w wys. [...] zł., po za tymi wskazanymi przez lekarza oznacza, że wnioskodawca, z posiadanego dochodu – zasiłku stałego - był w stanie zaspokoić te potrzeby. Wyjaśniono dodatkowo, iż organ odrębną decyzją z dnia [...] 2016 nr [...] przyznał wnioskodawcy pomoc w formie zasiłku celowego w wysokości [...] zł na opłacenie energii elektrycznej odciążając tym samym jego budżet domowy i dając mu możliwość racjonalnego rozdysponowania pozostałych środków. Pismem z 17 stycznia 2017 r. K. K. odwołał się od powyższej decyzji z dnia [...] 2016 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z [...] 2017 r., nr [...], utrzymało mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy podzielił w pełni ustalenia faktyczne i prawne organu I instancji, wskazując na uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie przyznania zasiłku celowego oraz podkreślając, iż sam fakt spełnienia kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej świadczenia w wysokości odpowiadającej jej oczekiwaniu. Organ, rozpoznając wniosek o przyznanie zasiłku celowego, musi bowiem mieć na względzie nie tylko interes osoby wnioskującej, lecz także interes innych osób będących w trudnej sytuacji materialnej. Pismem z dnia 8 maja 2017 r. K. K. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu powyższą decyzję Kolegium z dnia 20 kwietnia 2017 r., wskazując, że jest niezadowolony z wydanego rozstrzygnięcia. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, albowiem zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja Prezydenta Miasta P. z dnia [...] 2016 r. są zgodne z obowiązującymi w dacie ich wydania przepisami prawa materialnego oraz z przepisami postępowania. Podstawę rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2016 r., poz. 930 z późn. zm., dalej: "u.p.s."). Zgodnie z art. 39 ust. 1 u.p.s., w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Jak wynika przy tym z art. 39 ust. 2 u.p.s., zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Ponadto ustawodawca wskazuje w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. w zw. z § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. poz. 1058), że prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza [...] zł. Trzeba przy tym od razu zaznaczyć, że ustawodawca używa w art. 39 ust. 1 u.p.s. wyrazu "może", pozostawiając tym samym organom administracji publicznej pewien luz decyzyjny w kwestii przyznania albo odmowy rozważanego świadczenia z pomocy społecznej (zob. wyrok WSA w Białymstoku z 6 maja 2008 r., II SA/Bk 137/08, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie oznacza to jednak, że rozstrzygnięcie wydane w przedmiocie zasiłku celowego może być arbitralne. Przeciwnie, dopiero zgromadzenie materiału dowodowego w sposób wyczerpujący i rozważenie go jako całość oraz przekonujące uzasadnienie przyjętego rozstrzygnięcia zwalniają organ administracji publicznej z zarzutu dowolności. Odnosząc powyższe uwagi do specyfiki rozważanej sprawy, należy w pierwszej kolejności zauważyć, że K. K., zgodnie z danymi zawartymi w aktualizacji wywiadu środowiskowego z dnia 25 listopada 2016 r., osiąga miesięczny dochód w wysokości [...] zł. Kwotę tę stanowi zasiłek okresowych przyznany na okres od dnia 1 września 2016 r. do dnia 28 lutego 2017 r. Konsekwentnie zatem skarżący spełniał wymóg z art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. Analizując zgłaszane przez skarżącego potrzeby tj. zakup żywności, leków oraz energii elektrycznej, stwierdzić należy, iż mogą być one zaliczone do niezbędnych potrzeb życiowych, które co do zasady podlegają zaspokojeniu przez przyznanie zasiłku celowego. Niemniej w okolicznościami niniejszej sprawy zgodzić, się należy z organami obu instancji, iż potrzeby te zostały już w dostatecznym stopniu zaspokojone i nie podlegały ponownemu finansowaniu ze środków pomocy społeczne. W pierwszej kolejności organy wykazały, iż skarżącemu przyznano już pomoc na zakup żywności w miesiącach październik – grudzień 2016 r. w wysokości 400,- zł miesięcznie. Ponadto organ I instancji ustalił, jakie leki musi przyjmować skarżący i na ich zakup przyznał decyzją z [...] 2016 r. nr [...] zasiłek celowy w kwocie [...]zł. W tym miejscu zauważyć należy, iż zaliczenie określonego żądania do niezbędnych potrzeb życiowych nie oznacza automatycznego zaspokojenia jej ze środków publicznych. Kierując się bowiem zasadą pomocniczości wyrażoną w art. 3 i 4 u.p.s., należy przyjąć, że zaspokojeniu podlegają tylko te potrzeby, które nie mogą być zrealizowane samodzielnie przez wnioskującego (zob. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 12 lipca 2007 r., II SA/Bk 360/07, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Należy podkreślić, że decyzją z dnia 8 grudnia 2016 r. , [...] skarżącemu przyznano zasiłek celowy w kwocie [...]zł z przeznaczeniem na energię elektryczną. Mając zatem na uwadze fakt, że skarżący osiąga dochód miesięczny z tytułu zasiłku okresowego – mając zabezpieczoną pomoc finansową na zakup żywności, nie ponosząc kosztów związanych z eksploatacją zajmowanego budynku oraz mając refundowane przez organy pomocy społecznej energii elektrycznej – organy administracji publicznej słusznie uznały, że koszt zakupu leków w październiku 2016 r. w kwocie [...]zł powinien być pokryty ze środków własnych skarżącego. Organy ustaliły także, iż na uiszczenie opłaty za energie elektryczną w kwocie [...]r. K. K. uzyskał decyzją z dnia 18 kwietnia 2016 r. o nr [...] pomoc finansową, w wysokości [...] zł, zatem potrzeba ta została już w całości zaspokojona i tym samym brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku w tym zakresie. Reasumując stwierdzić należy, iż decyzje organów administracji wolne są od zarzutu arbitralności i zgodne są zasadami udzielana pomocy społecznej. Organy przeanalizowały wnikliwie sytuację materialno-bytową skarżącego oraz dokonały oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb. Zaznaczyć należy, iż zgodnie z intencją ustawodawcy, celem pomocy społecznej jest jedynie udzielenie wsparcia, a nie zastąpienie indywidualnych wysiłków skarżącego w dążeniu do poprawy swej sytuacji bytowej. Taką też funkcję spełnia zasiłek celowy, o którym mowa w art. 39 ust. 1 i 2 powołanej ustawy. Z treści powołanych przepisów art. 39 ust. 1 i 2 nie można w żadnym razie wyprowadzić wniosku o dopuszczalności uczynienia z pomocy społecznej stałego źródła utrzymania. Interpretacja taka byłaby niedopuszczalna jako całkowicie sprzeczna z intencją ustawodawcy, a zwłaszcza z ustanowioną w art. 2 ust. 1 zasadą pomocniczości (subsydiarności). Jak już to wyżej zostało wspomniane, decyzje w przedmiocie przyznania zasiłku celowego opierają się na uznaniu administracyjnym. Uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb. W szczególności, wobec danej osoby pewien zakres przyznanych już świadczeń organ może uznać za zaspokajający jej bieżące, niezbędne potrzeby życiowe. Stąd też w przypadku wielokrotnego występowania o świadczenia organ może uwzględniać te, które w danej sytuacji są najistotniejsze. Na zakończenie trzeba też zwrócić uwagę i na to, że stała pomoc finansowa otrzymywana przez K. K. w okresie od października do grudnia 2016 r. wynosiła [...] zł miesięcznie (pomijając dodatkowo przyznane zasiłki celowe), a zatem stanowi kwotę wyższą, aniżeli kryterium dochodowe uprawniające do wystąpienia przez osobę samotnie gospodarującą o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej (art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej). Nie jest to wprawdzie przesłanka wyłączająca przyznanie świadczeń z pomocy społecznej, niemniej stanowi pewne wskazanie, pozwalające określić w sposób przybliżony, jakie wsparcie ustawodawca uznaje za wystarczające, gwarantujące minimum godnej egzystencji. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2017r., poz. 1369) orzekł, jak w sentencji wyroku.