II SA/Po 496/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elwira Brychcy po rozpoznaniu w dniu 17 lipca 2017r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 08 czerwca 2017 r. o odmowie przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi B. D. i S. D. na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] maja 2016r. Nr [...] w przedmiocie opłaty legalizacyjnej postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. /-/ E. Brychcy Postanowieniem z dnia 08 czerwca 2017r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu odmówił przyznania B. D. i S.D. prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Jak wyjaśniono w uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia, skarżący oświadczyli, że nie mają oszczędności, ani majątku ruchomego, nie mają środków na opłacenie skargi kasacyjnej oraz pełnomocnika z wyboru. Skarżący podał, że prowadzi działalność gospodarczą od 1 czerwca 2016r. i jeszcze nie ma dochodów. Skarżąca uzyskuje zasiłek rehabilitacyjny i oczekuje na komisję lekarską i nie ma żadnych dochodów. Oświadczyli, że obecnie w utrzymaniu i kosztach prowadzenia domu pomaga rodzina. Wyszczególnili, że miesięcznie ponoszą koszty energii elektrycznej [...] zł, woda [...]zł, ogrzewanie [...] zł, śmieci [...] zł, telefon [...] zł, odzież i obuwie [...] zł, leki [...] zł, wyżywienie [...] zł. - ogółem [...] zł. Nadto ponoszą raty kredytów w wysokości [...] zł. miesięcznie. Skarżący podali, że ich miesięczne dochody stanowi zasiłek chorobowy skarżącej w wysokości [...] zł oraz dochód z działalności gospodarczej skarżącego około [...] zł. Skarżący nadto wskazali, że posiadają dom o powierzchni [...] m² o wartości około [...] zł oraz samochód osobowy z 2004r. o wartości około [...] zł. Z uwagi na fakt, że wniosek o prawo pomocy złożony na urzędowym formularzu PPF budził wątpliwości, był niepełny, nie przedstawiał całościowej sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej wnioskodawców wezwano ich, w oparciu o przepis art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016r., poz. 718 ze zm. - dalej "P.p.s.a.") do osobistego uzupełniania wniosku poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. Skarżący nie odpowiedzieli i nie dołączyli żadnej dokumentacji źródłowej, co do stanu finansowego i majątkowego oraz rodzinnego, a także nie przedłożyli żadnych dokumentów źródłowych, które umożliwiłyby ocenę, czy ich sytuacja finansowa uzasadnia twierdzenie, że nie stać ich na poniesienie kosztów postępowania chociażby w części. W ocenie referendarza skarżący nie wyjaśnili wątpliwości co do istotnych okoliczności stanu rodzinnego. Sytuację finansową skarżących współtworzy bowiem sytuacja finansowa wszystkich domowników, osób z którymi prowadzą wspólne gospodarstwo domowe; dochody i koszty utrzymania wszystkich mieszkańców, chociażby poprzez partycypację w kosztach utrzymania domu. Informacje zwarte w formularzu są także wewnętrznie sprzeczne, gdyż skarżący z jednej strony podnoszą, że prowadzona działalność gospodarcza nie przynosi jeszcze dochodów, a następnie podają, że właśnie z tej działalności skarżący uzyskuje od [...] zł miesięcznie. Nadto wyszczególnione przez skarżących wydatki przewyższają zadeklarowane dochody, zatem wątpliwości budzi z jakich źródeł dochodów pokrywaną powstałą różnicę. Niewystarczające jest bowiem gołosłowne stwierdzenie, że w utrzymaniu pomaga im rodzina. Zauważono, że skarżący ponieśli dotychczasowe koszty sądowe w wysokości 750 zł i 100 zł. Zdaniem referendarza sądowego wyszczególnienia oraz potwierdzenia dokumentami wymagało, zatem jakie skarżący rzeczywiście uzyskują dochody, czy mają one charakter stały, a w szczególności jakie dokładnie (kwoty) oni sami ponoszą koszty utrzymania, skoro mieszkają jeszcze z innymi osobami. Skarżący uchylili się także od przedstawienia jakiejkolwiek dokumentacji źródłowej na poparcie twierdzeń o sytuacji finansowej, w szczególności nie przedłożył wyciągów z rachunków bankowych, które najpełniej obrazują wysokość środków jakimi skarżący dysponują i na co je przeznaczają. Struktura obrotów na rachunku bankowym pozwala na dość dokładną ocenę, jaka jest rzeczywista możliwość skarżących uiszczenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Skarżący uniemożliwili dokonanie takiej merytorycznej oceny. Wobec powyższego opierając się o treść formularza referendarz przyjął, że złożone oświadczenia nie odzwierciedlają pełnej i rzeczywistej sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej skarżących. Brak rzeczywistej współpracy, ubiegających się o przyznanie prawa pomocy, skutkować musiał odmową przyznania tego prawa. Uniemożliwia, bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji materialnej skarżących, niemożliwe okazało się ustalenie rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej skarżących i rodziny, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy. W terminowo wniesionym sprzeciwie nazwanym przez skarżących "zażaleniem", wnieśli o zmianę zaskarżonego postanowienia i przyznanie prawa pomocy. Skarżący wskazali jedynie, że przedstawione oświadczenia i dokumenty w toku samego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, jak i całego postępowania uzasadniały przyznanie prawa pomocy. Wskazali, że już wcześniej w toku postępowania byli zwolnieni od kosztów sądowych i ich sytuacja nie uległa poprawie, co wskazali we wniosku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył co następuje: Stosownie do treści art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017r. poz. 1369), dalej "P.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Innymi słowy, Sąd rozpoznając sprawę wypowiada się zatem o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia i dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu, a nie jak w stanie prawnym obowiązującym do dnia 14 sierpnia 2015 r. rozpoznaje sprawę na nowo. Stosownie do treści art. 199 P.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Wyjątek od tej ogólnej zasady stanowi art. 243 § 1 P.p.s.a., w świetle którego prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jak wynika przy tym z art. 244 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zasadą jest obowiązek stron do ponoszenie kosztów związanych z ich udziałem w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Domaganie się przez wnioskodawców przyznania im prawa pomocy należy traktować, jako odstępstwo od powołanej zasady, powodujące uszczuplenie dochodów Skarbu Państwa. Przysługujące Sądowi prawo do przyznania prawa pomocy nie ma przy tym charakteru pełnego, swobodnego uznania, lecz podlega określonym regułom, których należy bezwzględnie przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. W szczególności, do obowiązków Sądu należy ocena złożonego przez wnioskodawców oświadczenia i ewentualna jego weryfikacja, w celu wyważenia interesu ogółu (Skarbu Państwa) i słusznego interesu jednostki (obywatela). Rozpoznając wniosek należy uwzględnić sytuację rodzinną, majątkową i finansową Skarżących oraz ich zdolności płatnicze na tle wysokości wymagalnych kosztów postępowania. Natomiast, jak podkreśla się w orzecznictwie ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 185/10 i z dnia 27 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 255/10). Podkreślić również należy, że dla uzyskania prawa pomocy nie wystarczy subiektywne przekonanie wnioskodawców o zasadności jego otrzymania. Prawo pomocy może być przyznane, jeżeli strona wykaże, że zdobycie przez nią środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. W niniejszej sprawie skarżący ubiegają się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych przyszłej skargi kasacyjnej oraz pokrycie przez Skarb Państwa kosztów wynagrodzenia pełnomocnika z urzędu. W opinii Sądu, referendarz sadowy prawidłowo uznał, że oświadczenie majątkowe przedstawione przez skarżących zawarte w treści formularza o prawo pomocy nie pozwala na jednoznaczne stwierdzenie, że skarżący nie dysponują środkami na poniesienie kosztów postępowania w niniejszej sprawie. W tym miejscu powtórzyć należy, że przykładowe dokumenty źródłowe o jakie należy wzywać osobę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy wynikają z treści §4 obecnie obowiązującego Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (Dz.U. z 2015r., poz. 1257). Konieczne jest również wskazanie, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 P.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej, rodzinnej i finansowej wnioskodawców oraz osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, na podstawie art. 255 P.p.s.a. strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenia, dokumenty źródłowe dotyczących stanu majątkowego, stanu rodzinnego i dochodów strony ubiegającej się o skorzystanie z dobrodziejstwa prawa pomocy. Słusznie zatem przyjął referendarz, że skarżący uchylili się od pełnego wyjaśnienia swojej rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej. Zasłaniali się jedynie gołosłownymi twierdzeniami, że nie stać ich na poniesienie kosztów sądowych praz pokrycie wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru. Tymczasem uiścili na obecnym etapie postępowania łącznie 850 zł, co wskazuje że nie zostali zwolnieni od obowiązku poniesienia kosztów sądowych, na co się powoływali. Skarżący wbrew temu co podnosili w sprzeciwi nie przedłożyli żadnych dokumentów, czy oświadczeń o swoim stanie finansowym i majątkowym, ograniczając się jedynie do samego wniosku na formularzu PPF, który jak prawidłowo ocenił referendarz sądowy nie odzwierciedlał pełnej i realnej sytuacji finansowej skarżących, a także zawierał wewnętrzne sprzeczności co do dochodów uzyskiwanych z prowadzonej działalności gospodarczej przez skarżącego. Skarżący w sprzeciwie nie przedstawili żadnych nowych okoliczności wpływających na odmienną ocenę ich możliwości finansowych, ograniczając się do polemiki i kwestionowania ustaleń i oceny referendarza. Nie przedstawili, na przykład, wyciągów z rachunku bankowego prowadzonej działalności gospodarczej Wyciągi z rachunku bankowego tymczasem najpełniej obrazują wysokość środków, jakie wpływają na rachunek i tych które są wydatkowane, co pozwala na ustalenie jakimi środkami skarżący realnie dysponują. Z dobrodziejstwa prawa pomocy skorzystać bowiem może jedynie strona, która po zapłaceniu koniecznych kosztów swojego bieżącego utrzymania nie posiada już żadnych wolnych środków, które mogłaby przeznaczyć na koszty postępowania sądowego. W ocenie Sądu o możliwościach płatniczych skarżących świadczy fakt, że w dalszym ciągu skarżący kontynuuje działalność gospodarczą. Jak podnosi się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, skoro działalność nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych, to należy partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08; http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym stanie rzeczy sprzeciw skarżących nie mógł odnieść zamierzonego skutku. Z tych względów na mocy art. 260 § 1 i § 3 P.p.s.a. Sąd orzekł, jak w postanowieniu. /-/ E. Brychcy