II SA/Po 504/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Zieliński Sędziowie Sędzia WSA Elwira Brychcy Sędzia WSA Maria Kwiecińska (spr.) Protokolant St. sekretarz sąd. Joanna Wieczorkiewicz-Skoczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 października 2013 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (...) Nr (...) w przedmiocie odmowy przyznania pomocy pieniężnej I. oddala skargę, II. przyznaje adwokatowi M. S. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu kwotę (...) zł (...), w tym (...) zł (...) tytułem podatku od towarów i usług. Decyzją z dnia (...) września 2012 r., nr (...) Prezydent Miasta P. działając na podstawie art. 4, art. 11 ust. 2, art. 14, art. 36 pkt 1, art. 39, art. 41 ust. 1, art. 106 ust. 4, art. 107 ust. 1 i 3, art. 119 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2009 r., Nr 175, poz. 1362 z późn. zm.) i § 2 pkt 4 i 5, § 8 pkt 1 i 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 25 stycznia 2011 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. z 2011 r., Nr 27, poz. 138) oraz art. 24 i art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), dalej jako "K.p.a.", odmówił K. K. przyznania pomocy pieniężnej. W uzasadnieniu decyzji podniesiono, że w dniu (...) sierpnia 2012 r. K. K. skierował do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie (dalej jako: "Ośrodek Pomocy") wniosek z prośbą o przyznanie pomocy pieniężnej. Po złożeniu wniosku podjęto próbę skontaktowania się z wnioskodawcą zwracając się do niego w dniu (...) sierpnia 2012 r. z wezwaniem do nawiązania kontaktu z Ośrodkiem w celu ustalenia terminu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Wezwanie powyższe zostało odebrane w dniu (...) sierpnia 2012 r. jednak do dnia wydania decyzji wnioskodawca nie skontaktował się z Ośrodkiem. Następnie wskazano, że od marca 2012 r. wnioskodawca uniemożliwia udzielenie sobie pomocy. W tym okresie kilkukrotnie wszczynane było postępowanie administracyjne o udzielenie pomocy pieniężnej, jednakże K. K. odmawia współpracy z pracownikiem socjalnym poprzez unikanie kontaktu oraz uniemożliwianie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Jego aktywność sprowadza się do przesyłania nieuzasadnionych skarg do władz Miasta P., Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz innych instytucji. Zdaniem organu brak przeprowadzenia wywiadu środowiskowego powoduje, że nie została spełniona przesłanka wynikająca z art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, a w konsekwencji niemożliwym stało się pozyskanie niezbędnych informacji wymaganych przepisami prawa oraz dokumentacji koniecznej do dokonania przez pracownika analizy i oceny sytuacji K. K. oraz sformułowanie wniosków będących podstawą planowania pomocy odpowiednio do danych okoliczności. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł K. K. wyjaśniając, że winę za brak przeprowadzenia wywiadu środowiskowego ponosi Ośrodek Pomocy oraz jego pracownik A. N. Skarżący podniósł, że pomimo spełniania kryteriów określonych w ustawie o pomocy społecznej nie udzielono mu jeszcze wnioskowanej pomocy. Wskazano, że zaskarżona decyzja nie ma nic wspólnego z prawdą i służy tuszowaniu urzędniczych przestępstw. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia (...) stycznia 2013 r., nr (...), na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 K.p.a., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia (...) września 2012 r. Uzasadniając powyższe stanowisko przytoczono dotychczasowy przebieg postępowania, a następnie podtrzymano stanowisko organu I instancji, że brak współdziałania skarżącego, a w szczególności nie przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, musiał skutkować odmową przyznania wnioskowanej pomocy. Skargę na powyższe rozstrzygnięcie wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu K. K. zarzucając urzędnikom Ośrodka Pomocy ukrywanie przestępstw oraz niedbałe wywiązywanie się z nałożonych na nich obowiązków. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje stanowisko i wniosło o jej oddalenie. Podczas trwania rozprawy sądowoadministracyjnej w dniu (...) października 2013 r. pełnomocnik skarżącego podniósł dodatkowo, że organy administracji publicznej dopuściły się naruszenia art. 7 i art. 9 K.p.a., gdyż z uwagi na niepełnosprawność skarżącego były one zobowiązane do podjęcia większe starania w celu nawiązania kontaktu ze skarżącym. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się bezzasadna. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie w pierwszej kolejności należy wskazać, że w myśl art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) sąd dokonuje kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany jej zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to konieczność dokonania przez sąd oceny zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony. Przedmiotem niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego jest kwestia odmowy przyznania skarżącemu pomocy finansowej w formie pomocy pieniężnej. Jak wskazuje analiza akt sprawy podstawą odmowy przyznania pomocy był brak współdziałania skarżącego z organem prowadzącym postępowanie, a w szczególności uniemożliwienie przeprowadzenia przez niego wywiadu środowiskowego Zgodnie z art. 106 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, z wyjątkiem decyzji o odmowie przyznania biletu kredytowego oraz decyzji w sprawach cudzoziemców, o których mowa w art. 5a, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Wywiad ten przeprowadzany jest m.in. w celu ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób o których mowa w art. 103 (art. 107 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej). Na jego podstawie pracownik socjalny dokonuje analizy oceny sytuacji majątkowej i rodzinnej osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia oraz formułuje wnioski dotyczące planowania pomocy. Zatem z treści powyższych przepisów wynika, iż nieodzownym elementem postępowania w sprawie o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej jest rodzinny wywiad środowiskowy. Jedną z podstawowych zasad pomocy społecznej jest zasada współdziałania, wynikająca z art. 4 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z powyższym przepisem osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Wynikający z art. 4 powołanej powyżej ustawy obowiązek dotyczy również sporządzania wywiadu środowiskowego, a więc udzielenie organowi niezbędnych informacji (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 marca 2010 r., sygn. akt I OSK 1558/09, orzeczenie dostępne w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Równocześnie z treści przepis art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej wynika, iż brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień i inne okoliczności w nim wskazane mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Zatem przepis ten określa między innymi skutki braku chęci współpracy osoby ubiegającej się o świadczenie w ramach pomocy społecznej. Skutkiem takim może być odmowa przyznania świadczenia. Natomiast jedną z postaci braku takiej współpracy, co nie budzi wątpliwości w świetle ugruntowanego już orzecznictwa sądów administracyjnych, jest uniemożliwienie przeprowadzenia organowi pomocy społecznej rodzinnego wywiadu środowiskowego (porównaj: np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 02 października 2008 r., sygn. akt I OSK 37/08, z dnia 19 marca 2009 r., sygn. akt I OSK 561/08, z dnia 17 listopada 2009 r., sygn. akt I OSK 554/09, z dnia 19 kwietnia 2011 r., sygn. akt I OSK 59/11 oraz z dnia 06 września 2011 r., sygn. I OSK 572/11, orzeczenia dostępne w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W powyższym świetle rodzinny wywiad środowiskowy jest zatem obligatoryjnym elementem postępowania prowadzącego do wydania decyzji przyznającej świadczenie z pomocy społecznej, oczywiście po spełnieniu innych niezbędnych ku temu warunków, lub odmowie przyznania tego świadczenia. Powyższe wynika z kategorycznego brzmienia przepisu art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Wywiad ten jest istotnym elementem postępowania w przedmiocie przyznania świadczenia, albowiem służy on ustaleniu rzeczywistej sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osoby ubiegającej się o to świadczenie (art. 107 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej), a z uwagi na charakter ustaleń odnoszących się do sfery ściśle osobistej wymaga on od strony szczególnej aktywności, której nie można zastąpić innymi środkami dowodowymi. Jak wynika z akt sprawy pismem z dnia (...) sierpnia 2012 r. skarżący został wezwany do kontaktu z pracownikiem socjalnym – A. N. w celu ustalenia terminu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w jego miejsca zamieszkania. Wezwanie powyższe zawierało pouczenie, że brak kontaktu osoby zobowiązanej bez uzasadnionej przyczyny będzie stanowił przejaw braku współdziałania strony w zakresie rozwiązania trudnej sytuacji życiowej (k. 8 akt administracyjnych organu I instancji). Pomimo prawidłowego doręczenia powyższego wezwania skarżący, do dnia wydania decyzji przez organ I instancji nie skontaktował się z urzędem, nie informując organu o przyczynach niewywiązania się z ustawowego obowiązku. W ocenie Sądu w powyższej sytuacji organ prawidłowo uznał, że brak przeprowadzenia wywiadu środowiskowego powoduje, że nie została spełniona przesłanka wynikająca z art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, a w konsekwencji niemożliwym stało się pozyskanie niezbędnych informacji wymaganych przepisami prawa oraz dokumentacji koniecznej do dokonania przez pracownika analizy i oceny sytuacji skarżącego. Innymi słowy, bierna postawa skarżącego spowodowała, że w istocie organ nie dysponował wiedzą umożliwiającą rozpoznanie wniosku skarżącego. Za nietrafne uznać należało zarzuty podniesiono przez pełnomocnika, a dotyczące naruszenia art. 7 i 9 K.p.a. poprzez nieuwzględnienia faktu inwalidztwa skarżącego. W ocenie Sądu legitymowanie się przez skarżącego orzeczeniem o niepełnosprawności nie stanowi przesłanki, która wyłączałaby, wynikający z art. 4 ustawy o pomocy społecznej, obowiązek jego współdziałania z organami pomocy społecznej. Nie jest to również okoliczność, która uniemożliwiałaby mu podjęcie kroków zmierzających do nawiązania kontaktu z właściwym ośrodkiem pomocy społecznej. Podsumowując dotychczasowe rozważania wskazać należało, że jak trafnie uznały organy administracji publicznej brak współdziałania skarżącego z organami pomocy społecznej, w tym uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, musiał skutkować odmową przyznania wnioskowanej pomocy. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę oddalił. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 250 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2002 r. Nr 163, poz. 1348 ze zm.)