II SA/Po 505/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak po rozpoznaniu w dniu 12 grudnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi G. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] marca 2013 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego; postanawia odrzucić wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. /-/ D. Rzyminiak-Owczarczak Wyrokiem z dnia 3 lipca 2013 r., sygn. akt II SA/Po 505/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę G. L. (dalej jako "skarżąca") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego (k. 16 akt sądowych). Odpis wyroku wraz z uzasadnieniem został doręczony skarżącej w dniu [...] sierpnia 2013 r. na skutek wniesionego przezeń wniosku z dnia [...] lipca 2013 r. (k. 17 i 27 akt sądowych). W terminie otwartym do złożenia skargi kasacyjnej, dnia [...] sierpnia 2013 r. skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy przez ustanowienie radcy prawnego z urzędu (k. 35-37 akt sądowych). Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 22 sierpnia 2013 r., sygn. akt II SA/Po 505/13, skarżącej zostało przyznane prawo pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego. Pismem z dnia [...] listopada 2013 r. skarżąca reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika procesowego wniosła o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej od wyroku z dnia 3 lipca 2013 r., sygn. akt II SA/Po 505/13, do wniosku załączając sporządzoną przez pełnomocnika skargę kasacyjną. W uzasadnieniu wniosku o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej pełnomocnik skarżącej zwrócił uwagę, że o ustanowieniu pełnomocnikiem z urzędu został poinformowany w dniu [...] października 2013 r., a z aktami postępowania zapoznał się w dniu [...] października 2013 r. Wskazano ponadto, że skarga kasacyjna została wniesiona przez pełnomocnika niezwłocznie przy uwzględnieniu czasu niezbędnego do zapoznania się z aktami sprawy oraz opracowania i sporządzenia skargi. Pełnomocnik skarżącej wskazał następnie na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 25 lipca 2013 r. w sprawie o sygnaturze SK 17/12, z analizy którego wynika, że pełnomocnik ustanowiony z urzędu nie może być w gorszej sytuacji niż pełnomocnik z wyboru, z uwagi na co winien mieć taki sam, 30-dniowy termin na sporządzenie skargi. Jako, że taki pełnomocnik z urzędu zazwyczaj jest wyznaczony już po upływie terminu na wniesienie skargi, zasadniczo winien on złożyć wniosek o przywrócenie terminu do jej wniesienia, który to wniosek należy złożyć w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia. Zgodnie z wyrokiem Trybunału ta przyczyna uchybienia winna ustać z dniem, w którym powiadomiony o ustanowieniu pełnomocnik ma możliwość sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej. Z uwagi na powyższe podniesiono, że przyczyna uchybienia terminu ustała w dniu [...] listopada 2013 r., tj. w ciągu 30 dni od dnia, w którym pełnomocnik dochowując należytej staranności zapoznał się z aktami sprawy i miał możliwość sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej, natomiast niewątpliwie ustała nie wcześniej, niż [...] listopada 2013 r., tj. na 30 dni licząc od dnia, w którym pełnomocnik otrzymał zawiadomienie o wyznaczeniu go pełnomocnikiem z urzędu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Zgodnie z art. 86 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Stosowanie do art. 87 § 1 p.p.s.a., pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W orzecznictwie przyjmuje się, że brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy i przy braniu pod uwagę także uchybień spowodowanych nawet lekkim niedbalstwem. Przywrócenie terminu ma bowiem, charakter wyjątkowy i nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Może mieć zatem miejsce tylko wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Natomiast przywrócenia uchybionego terminu nie uzasadniają niedostateczna staranność w prowadzeniu własnych spraw, czy też nieznajomość prawa (por. postanowienie NSA z dnia 8 lipca 2008 r., sygn. akt. II OZ 712/08, orzeczenie dostępne w Internecie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Warunkiem przywrócenia terminu jest zatem uprawdopodobnienie braku winy strony w jego uchybieniu, przy czym pojęcie strony rozumie się szeroko rozciągając je także na pełnomocnika, a winę w sposób obiektywny, a więc wymagając od strony staranności (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 lutego 2000 r., I CKN 1261/99 publ. Biuletyn SN 2000/5/12). Okolicznością, która może uprawdopodobniać brak winy w uchybieniu terminu jest przedłużający się czas trwania postępowania w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wystąpienie skarżącej do sądu o ustanowienie dla niego pełnomocnika z urzędu nie wstrzymuje bowiem biegu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, który przeważnie upływa bezskutecznie przed zakończeniem postępowania w przedmiocie prawa pomocy. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, co ustanowiony pełnomocnik opisał w złożonym przez siebie piśmie, uprawdopodobniając, że powziął informację o wyznaczeniu jego osoby na pełnomocnika w ramach prawa pomocy już po upływie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. W związku z powyższym Sąd stwierdził, że po stronie skarżącej nie zaistniała wina w uchybieniu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, zwłaszcza że wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony został przed uprawomocnieniem się wyroku wydanego w dniu 3 lipca 2013 r. W rozpatrywanej obecnie sprawie w pierwszej kolejności wyjaśnienia wymaga kwestia ustalenia daty, w której ustała przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. W przypadku ustanowienia adwokata w trybie art. 246 p.p.s.a., w orzecznictwie sadów administracyjnych reprezentowany był pogląd, iż za dzień, w którym ustała przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, należało uznać dzień, w którym pełnomocnik miał rzeczywistą możliwość wniesienia skargi kasacyjnej, nie później jednak niż dzień, w którym upłynęło 30 dni od dowiedzenia się przez stronę o fakcie jego ustanowienia (por. postanowienie NSA z dnia 7 maja 2010 r., sygn. akt I OZ 328/10, orzeczenie dostępne na stronach internetowych NSA w: Baza orzeczeń). Należy jednakże w tym miejscu zauważyć, że w aktualnym stanie prawnym, zgodnie z art. 244 § 2 p.p.s.a. - w brzmieniu nadanym przez art. 2 pkt 11 ustawy z dnia 12 lutego 2010 r. o zmianie ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 36, poz. 196), ustanowienie pełnomocnika w ramach prawa pomocy jest równoznaczne z udzieleniem pełnomocnictwa. Mając zatem na uwadze obecny stan prawny i wynikający z niego brak wymogu podpisania pełnomocnictwa przez stronę, należy uznać, że termin 30 dni do wniesienia skargi kasacyjnej i złożenia wniosku o przywrócenie terminu do dokonania tej czynności powinien być liczony od dnia, w którym pełnomocnik dowiedział się o fakcie jego ustanowienia pełnomocnikiem z urzędu. W dniu tym bowiem ustała przyczyna uchybienia terminu. W realiach przedmiotowej sprawy miało to miejsce w dniu [...] października 2013 r., co wywiedziono i udokumentowano w uzasadnieniu wniosku o przywrócenie terminu. Dla biegu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej nie ma żadnego znaczenia okoliczność, że w dniu [...] listopada 2013 r. Sąd doręczył pełnomocnikowi pismo informujące o wyznaczeniu go pełnomocnikiem z urzędu dla strony skarżącej oraz poinformował o wydanym w dniu 3 lipca 2013 r. wyroku oraz o doręczeniu skarżącej odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem. Nie ma również znaczenia okoliczność, że w dniu [...] października 2013 r. skarżąca została zawiadomiona przez Sąd o osobie przydzielonego jej radcy prawnego. Bez znaczenia dla sprawy pozostaje okoliczność, że w dniu [...] października 2013 r. pełnomocnik zapoznał się z aktami sprawy, a w dniu [...] października 2013 r. spotkał się ze skarżącą w celu ustalenia stanowiska. Tym niemniej, Sąd zauważa, że nawet przy przyjęciu, że od tych dat liczony powinien być termin do wniesienia skargi kasacyjnej i procedowanego obecnie wniosku, to i tak uznać należy, że złożenie tych środków procesowych nastąpiło z uchybieniem 30-dniowego terminu, liczonego od [...] lub [...] października 2013 r. Terminy te mijały bowiem odpowiednio w dniach: [...] i [...] listopada 2013 r. Przedmiotowy wniosek wniesiony został w dniu [...] listopada 2013 r. (data nadania przesyłki na poczcie- k. nr 67 akt sądowych), a więc po upływie 30 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Z powyższego wynika, że doszło do uchybienia określonego w art. 87 § 1 p.p.s.a. terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Konsekwencją przekroczenia określonego przez ustawodawcę terminu siedmiodniowego jest bezskuteczność dokonanej czynności (art. 85 p.p.s.a.). Sąd nie podziela argumentacji przytoczonej w uzasadnieniu wniosku, iż z dniem upływu 30-dniowego terminu od dnia dowiedzenia się o ustanowieniu pełnomocnikiem z urzędu, otwiera się termin 7 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. W opinii Sądu wniosku takiego nie sposób wywieść z uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 25 lipca 2013 r. sygn. SK 17/12. Wywodząc, iż w przypadku przyjęcia językowej wykładni przepisu art. 87 § 1 p.p.s.a pełnomocnicy ustanowieni z wyboru oraz pełnomocnicy ustanowieni z urzędu znajdują się nierównej sytuacji, Trybunał podniósł, że "nadawanie art. 87 § 1 p.p.s.a takiej treści powoduje, że mechanizm ukształtowany przez przepisy dotyczące terminu do wniesienia skargi kasacyjnej i instytucji przywrócenia terminu, a któremu poddana jest strona zamierzająca skorzystać z prawa do wniesienia skargi kasacyjnej, korzystając zarazem z prawa pomocy, jest prakseologicznie wadliwy oraz nieakceptowalny na gruncie konstytucyjnych wartości, zwłaszcza rzetelnej procedury oraz sprawiedliwości proceduralnej. Wad takich jest pozbawiony inny rezultat interpretacyjny tych samych przepisów p.p.s.a, taki mianowicie, że przyczyna uchybienia terminowi do wniesienia skargi kasacyjnej ustaje z dniem, w którym powiadomiony o ustanowieniu pełnomocnik ma realną (rzeczywistą) możliwość sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej, i od tej chwili - zgodnie z art. 87 § 1 p.p.s.a. - pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu oraz skarga kasacyjna powinny być wniesione do sądu w ciągu siedmiu dni. W takim wypadku czas na sporządzenie skargi kasacyjnej jest uwarunkowany konkretnymi okolicznościami danej sprawy (np. możliwością zapoznania się pełnomocnika z dokumentami, koniecznymi konsultacjami ze stroną, którą ten pełnomocnik reprezentuje itp.). Sprawia to, że czas na sporządzenie i wniesienie tego środka odwoławczego przez pełnomocnika z urzędu nie zawsze jest tożsamy z siedmiodniowym terminem do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej wyznaczonym przez art. 87 § 1 p.ps.a. Czas na złożenie skargi kasacyjnej nie może być jednak dłuższy niż 30 dni liczone od dnia powiadomienia pełnomocnika o jego ustanowieniu, co jest uzasadnione z kolei treścią art. 177 § 1 p.ps.s.a i charakterem przewidzianego w nim terminu. De facto czas na złożenie skargi kasacyjnej może być zatem krótszy niż 30 dni, o których mowa w art. 177 § 1 p.p.s.a., gwarantując wszakże efektywność prawa do złożenia skargi kasacyjnej. Ustalając znaczenie zwrotu "ustanie przyczyny uchybienia terminu" Trybunał Konstytucyjny uwzględnił, że chodzi o ustalenie przyczyny uchybienia terminowi do dokonania tej, a nie innej określonej czynności (tu: wniesienia skargi kasacyjnej). Zinterpretował zatem ten zwrot funkcjonalnie, nadając mu znaczenie, które ma silne uzasadnienie w wartościach konstytucyjnych". Wskazać należy, iż w zgodzie z powyższymi twierdzeniami pozostaje ta część orzeczeń sądów administracyjnych, w których reprezentowane jest stanowisko, iż przyczyna uchybienia terminu mija z chwilą dowiedzenia się o fakcie ustanowienia pełnomocnikiem z urzędu i od tej daty rozpoczyna się w takim przypadku bieg 30-dniowego terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Stanowisko to Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę w całości podziela. Tym niemniej, wskazać w tym miejscu należy, iż w powołanym wyroku Trybunał zauważył, że przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi są w tym zakresie niejasne, a orzecznictwo sądów administracyjnych rozbieżne. Mając powyższe na względzie Sąd, działając na podstawie art. 88 p.p.s.a. wniosek odrzucił. /-/ D. Rzyminiak-Owczarczak