II SA/Po 514/18
WyrokWSA w Poznaniu2018-10-04
Skład orzekający: Izabela Paluszyńska, Elwira Brychcy, Edyta Podrazik
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy Wojewoda prawidłowo wydał zarządzenie zastępcze w przedmiocie zmiany nazwy ulicy na podstawie ustawy o zakazie propagowania komunizmu, pomimo zarzutów gminy dotyczących naruszenia terminu wydania aktu, błędnego oznaczenia nazwy ulicy oraz braku analizy lokalnego kontekstu historycznego?Ratio decidendi
Sąd oddalił skargę gminy, uznając, że Wojewoda prawidłowo wydał zarządzenie zastępcze. Pomimo pewnych uchybień w analizie lokalnego kontekstu historycznego i oznaczeniu nazwy ulicy, gmina nie wykazała, aby sporna nazwa miała dla społeczności lokalnej inne znaczenie niż to wskazane przez Wojewodę, a termin wydania zarządzenia został zachowany z uwagi na bieg terminu na uzyskanie opinii IPN.Stan faktyczny
Gmina [...] wniosła skargę na zarządzenie zastępcze Wojewody, które zmieniło nazwę ulicy "[...]" na "[...]" na podstawie ustawy o zakazie propagowania komunizmu. Gmina zarzuciła naruszenie terminu wydania zarządzenia, błędne oznaczenie nazwy ulicy oraz brak analizy lokalnego kontekstu historycznego. Wojewoda podtrzymał swoje stanowisko, wyjaśniając, że termin został zachowany z uwagi na opinię IPN, a różnica w nazwie ulicy była jedynie błędem pisarskim. Sąd oddalił skargę.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Dnia 4 października 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Paluszyńska Sędziowie Sędzia WSA Elwira Brychcy Sędzia WSA Edyta Podrazik (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 października 2018 roku sprawy ze skargi Miasta i Gminy [...] na zarządzenie zastępcze Wojewody z dnia [...] roku Nr [...] w przedmiocie zmiany nazw ulic oddala skargę
Zarządzeniem zastępczym z dnia [...] r., [...] Wojewoda, działając na podstawie art. 6 ust. 2 ustawy z dnia 1 kwietnia 2016 r. o zakazie propagowania komunizmu lub innego ustroju totalitarnego przez nazwy jednostek organizacyjnych, jednostek pomocniczych gminy, budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej oraz pomniki (Dz. U. z 2016 r., poz. 744 ze zm., dalej "u.z.p.k."), ulicy "[...]" położonej w miejscowości [...] nadał nazwę "[...]".
Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie Wojewoda wyjaśnił, że z dniem 2 września 2017 r. właściwe organy jednostek samorządu terytorialnego utraciły kompetencje do dokonywania zmian nazw w oparciu o przepisy art. 6 ust. 1 u.z.p.k. i obowiązek w tym zakresie spoczywa w takim przypadku na wojewodzie.
Dalej wyjaśniono, że w ocenie Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nazwa ulicy [...] w [...] wypełnia normę art. 1 ustawy. Z dołączonej do pisma noty historycznej wynika, że nazwa [...](1945 r.) jest upamiętnieniem faktu zajęcia [...] przez jednostki Armii Czerwonej, co w okresie komunizmu celebrowane było jako "dzień wyzwolenia". W takiej formie nazwa ta wciąż spełnia funkcję gloryfikacji Armii Czerwonej - w zgodzie z naczelnymi hasłami stalinowskiej propagandy. Dzisiejsza wiedza historyczna i zachowane źródła w sposób oczywisty nie pozwalają traktować powyższej daty w takich kategoriach. W latach 1944-1945 r., wbrew nadziejom Polaków oczekujących odbudowy wolnego kraju po likwidacji okupacji niemieckiej, Armia Czerwona była siłą, która uniemożliwiła odbudowę suwerennej Rzeczypospolitej Polskiej na jej terytorium. Była narzędziem wymuszonej przemocą, ponownej aneksji niemal połowy terytorium Rzeczypospolitej Polskiej do ZSRR i zarazem narzędziem zniewolenia całej reszty kraju - na zachód od linii Bugu. Związek Sowiecki uniemożliwił powrót władz Rzeczypospolitej Polskiej do kraju. Zbudował alternatywną strukturę państwową, zdominowaną przez ludzi w pełni podporządkowanych polityce i woli J. Stalina. Armia Czerwona zapewniła ochronę dla realizacji wrogiej wobec Rzeczypospolitej Polskiej polityki Stalina, ukierunkowanej na pełne podporządkowanie terytorium kraju ośrodkom decyzyjnym w Moskwie oraz budowę w nim totalitarnego państwa komunistycznego. Zajęcie ziem polskich przez Armię Czerwoną zapoczątkowało zarazem nowy okres martyrologii narodu polskiego, zaznaczony setkami tysięcy pomordowanych, więzionych i wysyłanych do obozów koncentracyjnych. W całym kraju Armia Czerwona zaznaczyła swój szlak licznymi przejawami gwałtu i bezprawia, a ziemie polskie stały się przedmiotem rabunku i dewastacji, dokonywanych przez wyspecjalizowane oddziały sowieckie, wywożące dobra kultury, mienie ruchome i elementy infrastruktury do ZSRR.
Z uwagi na fakt, że nazwa ulicy [...] nie została przez gminę zmieniona w ustawowym terminie, a obowiązek jej zmiany został potwierdzony przez Instytut Pamięci Narodowej, Wojewoda postanowił nadać tej ulicy nazwę [...].
Pismem z dnia [...] r. Miasto i Gmina [...] wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na wskazane wyżej zarządzenie zastępcze, wnosząc o jego uchylenie w całości. Zaskarżonemu zarządzeniu zarzuciła naruszenie art. 1 i art. 6 ust. 2 u.z.p.k. oraz art. 18 ust. 2 pkt 13 ustawy o samorządzie gminnym.
W uzasadnieniu skarżący w pierwszej kolejności zarzucił, że Wojewoda naruszył przepis art. 6 ust. 2 u.z.p.k. wydając zarządzenie zastępcze po upływie ustawowego terminu, tj. po dniu [...] r.
Następnie skarżący podniósł, że zgodnie z uchwałą nr [...] Rady Narodowej Miasta i Gminy w [...] z dnia [...] r. w sprawie ustalenia urzędowego wykazu nazw osiedli mieszkaniowych, ulic i placów w mieście [...] wynika, że w mieście [...] nie istnieje nazwa ulicy [...], lecz istnieje nazwa ulicy [...]. Wojewoda natomiast zaskarżonym zarządzeniem zmienił nazwę ulicy [...], której prawnie i faktycznie nie ma.
Kolejno wyjaśniono, że data [...] dla miasta [...] ma szczególne znaczenie z uwagi na ocalenie z pożaru budynku ówczesnej szkoły przy ul. [...]. Niemcy wycofując się w nocy z [...] na [...] podpalili budynek szkoły. Ogień został ugaszony przez mieszkańców, m.in. [...]. W rezultacie powyższego także nazwa ulicy [...] nie odnosi się wprost do wydarzenia, na które wskazuje Wojewoda w zaskarżonym zarządzeniu zastępczym. Dodano, że nazwa ulicy [...] nie jest datą historyczną (brak jej cech niepowtarzalności poprzez nie odniesienie do konkretnego roku), a skoro tak, to wyłącznie od subiektywnej świadomości odbiorcy zależy do jakiego zdarzenia (jak w realiach niniejszej sprawie), czy też okresu przypisze tę datę.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Odnosząc się do zarzutów skargi Wojewoda wyjaśnił, że obliczając maksymalny termin na wydanie zaskarżonego zarządzenia zastępczego skarżący nie uwzględnił zapisów art. 2 ust. 3 w zw. z art. 6 ust. 3 u.z.p.k., albowiem termin oczekiwania na wydanie opinii przez IPN wstrzymuje bieg terminu na wydanie zarządzenia zastępczego. W stanie faktycznym sprawy Wojewoda wystąpił z wnioskiem o wydanie stosownej opinii do Dyrektora Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej w Łodzi pismem z 18 września 2017 r., które zostało doręczone do Oddziału IPN w Łodzi w dniu 25 września 2017 r. Opinia została doręczona Wojewodzie w dniu 10 października 2017 r., wobec czego zaskarżone zarządzenie zastępcze zostało wydane z zachowaniem ustawowego terminu.
Dalej wskazano, że w ocenie organu użycie w zaskarżonym zarządzeniu zastępczym nazwy zmienianej ulicy "[...]" zamiast "[...]" nie stanowi naruszenia prawa, które dawałoby podstawę do uchylenia zaskarżonego aktu nadzoru. Różnica polegająca jedynie na sposobie zapisu liczebnika porządkowego ("[...]" zamiast: "[...]") kwalifikuje to uchybienie co najwyżej jako błąd pisarski (oczywistą pomyłkę). Nazwa ta jest wystarczająco identyfikowalna, dlatego też na skutek wydanego zarządzenia zastępczego zmiana nazwy ulicy znalazła swoje odzwierciedlenie w krajowym rejestrze urzędowym podziału terytorialnego kraju (TERYT). Tym samym zarzut naruszenia przez Wojewodę art. 1 u.z.p.k. nie zasługuje na uwzględnienie.
Z kolei przedstawione przez skarżącego odmienne uzasadnienie nadania nazwy ulicy "[...]", tj. upamiętnienie ocalenia z pożaru budynku ówczesnej szkoły przy ul. [...] nie znajduje potwierdzenia w dołączonej do skargi uchwale nr [...] Rady Narodowej Miasta i Gminy w [...] z dnia [...] r. w sprawie ustalenia urzędowego wykazu nazw osiedli mieszkaniowych, ulic i placów w mieście [...]. Również przytoczony fragment opracowania zbiorczego pod redakcją [...] pt. "Z dziejów [...]", opisujący sam budynek szkoły oraz fakt jego podpalenia przez Niemców wycofujących się w nocy z [...] na [...] i ugaszenia ognia przez mieszkańców, m.in. [...] nie dowodzi, że nadając w 1985 r. nazwę ulicy "[...]" Rada Narodowa Miasta i Gminy w [...] kierowała się zamiarem upamiętnienia wyłącznie ocalenia budynku szkoły z pożaru [...] r., a nie zaś faktu zajęcia w tej samej dacie [...] przez jednostki Armii Czerwonej.
Postanowieniem z dnia 21 marca 2018 r., sygn. akt II SA/Po 69/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu umorzył postępowanie sądowoadministracyjne wywołane skargą Miasta i Gminy [...] z powodu zmiany regulacji prawnych określających legitymację skargową skarżącej.
W wyniku wniesionego zażalenia Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 29 maja 2018 r., sygn. akt II OZ 525/18, uchylił wskazane postanowienie uznając, że w sprawie nie miał zastosowania dodatkowy warunek dopuszczalności skargi gminy na zarządzenie zastępcze wojewody określony w art. 6c u.z.p.k.
Na rozprawie w dniu [...] r. pełnomocnik skarżącego oświadczył, że Gminie nie udało się odnaleźć uchwały o nadaniu nazwy ulicy [...], nie wiadomo też kiedy tę nazwę nadano. Wyjaśnił również, że w tradycji [...] ten dzień nie jest obchodzony, przynajmniej obecnie. Jednocześnie wyjaśnił, że nie jest osobiście związany z [...] i nie ma wiedzy jak to wyglądało w przeszłości.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
Skarga okazała się niezasadna.
W art. 1 ust. 1 ustawy o zakazie propagowania komunizmu ustawodawca określił, że nazwy jednostek organizacyjnych, jednostek pomocniczych gminy, budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej, w tym dróg, ulic, mostów i placów, nadawane przez jednostki samorządu terytorialnego nie mogą upamiętniać osób, organizacji, wydarzeń lub dat symbolizujących komunizm lub inny ustrój totalitarny, ani w inny sposób takiego ustroju propagować. Jednocześnie w ust. 2 tego przepisu wyjaśniono, że za propagujące komunizm uważa się także nazwy odwołujące się do osób, organizacji, wydarzeń lub dat symbolizujących represyjny, autorytarny i niesuwerenny system władzy w Polsce w latach 1944-1989. Art. 6 ustawy zakazującej propagowania komunizmu stanowi, że obowiązujące w dniu wejścia w życie ustawy nazwy budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej, w tym dróg, ulic, mostów i placów, upamiętniające osoby, organizacje, wydarzenia lub daty symbolizujące komunizm lub inny ustrój totalitarny lub propagujące taki ustrój w inny sposób, właściwy organ jednostki samorządu terytorialnego albo związku, o którym mowa w art. 4, zmienia w terminie 12 miesięcy od dnia jej wejścia w życie. W przypadku niewykonania obowiązku, o którym mowa w ust. 1, wojewoda wydaje zarządzenie zastępcze, w którym nadaje nazwę zgodną z art. 1, w terminie 3 miesięcy od dnia, w którym upłynął termin, o którym mowa w ust. 1 (art. 6 ust. 2 ustawy).
Natomiast zgodnie z dodanym z dniem 7 stycznia 2018 r. przepisem art. 6c ustawy, skarga do sądu administracyjnego na zarządzenie zastępcze, o którym mowa w art. 3 ust. 1 oraz art. 6 ust. 2, przysługuje jednostce samorządu terytorialnego albo związkowi, o którym mowa w art. 4, jedynie w przypadku, gdy brak możliwości wykonania obowiązku, o którym mowa w art. 3 ust. 1 oraz art. 6 ust. 1, wynikał z przyczyn niezależnych od tej jednostki albo związku. Z art. 4 ustawy z dnia 14 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o zakazie propagowania komunizmu wynika, że do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy stosuje się przepisy ustawy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą.
Wobec tego w pierwszej kolejności obowiązkiem Sądu była ocena legitymacji skarżącej Gminy do skutecznego wniesienia skargi. Zaznaczyć przy tym należy, że Sąd dokonał wykładni wskazanych przepisów przy uwzględnieniu art. 190 zdanie pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302; dalej: "P.p.s.a."), zgodnie z którym sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Kwestia ta była bowiem przedmiotem rozważań w postanowieniu NSA z dnia 29 maja 2018 r., sygn. akt II OZ 525/18.
Jak słusznie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny, przy ocenie legitymacji Gminy do zaskarżenia zarządzenia zastępczego w przedmiocie zmiany nazwy ulicy rozważenia wymaga jak należy rozumieć pojęcie "sprawy zakończonej" i "sprawy niezakończonej" na gruncie przepisów ustawy zmieniającej, od tego bowiem zależy ocena, czy w badanej sprawie zaszła bezprzedmiotowość postępowania skutkująca jego umorzeniem. W tym kontekście za "sprawę zakończoną" należy uznać sprawę, w której zapadło rozstrzygnięcie nadzorcze, do tego bowiem zmierza i z tą chwilą kończy się postępowanie przed organem nadzoru. Wniesienie skargi do sądu administracyjnego otwiera etap postępowania sądowego, w którym zastosowanie mają przepisy P.p.s.a. Stąd też nowelizacja ustawy o zakazie propagowania komunizmu i zawarta w art. 6c regulacja dotyczy spraw niezakończonych, a więc tych, w których postępowanie nadzorcze zostało wszczęte, ale przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej nie zostało wydane zarządzenie zastępcze. Odmienna interpretacja przepisu przejściowego art. 4 ustawy nowelizującej w związku z art. 6c ustawy o zakazie propagowania komunizmu stanowiłaby bowiem rażące naruszenie nie tylko gwarancji sądowej ochrony samodzielności samorządu terytorialnego wynikającej z art. 165 ust. 2 Konstytucji RP, ale także fundamentalnej zasady niedziałania prawa wstecz, zapewnionej w ramach konstytucyjnej zasady państwa prawnego, chronionej przez art. 2 Konstytucji RP (por. postanowienie NSA z dnia 29 maja 2018 r., sygn. akt II OZ 525/18 – wszystkie powołane w niniejszym wyroku orzeczenia dostępne są na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy należy wskazać, że zaskarżone zarządzenie zastępcze wydane zostało w dniu [...] r., a zatem przed wejściem w życie ustawy nowelizującej. Z tego już powodu art. 6c ustawy nie mógł znaleźć zastosowania w niniejszej sprawie, a skarga Gminy podlegała merytorycznemu rozpoznaniu.
Przechodząc do meritum podkreślić należy, że poza sporem pozostaje okoliczność, że ustawa o zakazie propagowania komunizmu weszła w życie w dniu 2 września 2016 r. i Gmina [...] zobowiązana była do zmiany sprzecznych z ustawą nazw do dnia 2 września 2017 r. Wojewoda w przypadku niewykonania przez gminę obowiązku mógł w terminie 3 miesięcy od dnia upływu tego terminu wydać zarządzenie zastępcze, w którym nadaje nazwę zgodną z ust. 1 ustawy (art. 6 ust. 2). Wydanie zarządzenia wymagało uzyskania opinii Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciw Narodowi Polskiemu (art. 6 ust. 3). Opinia przedstawiona miała być w terminie 1 miesiąca, a w sprawie szczególnie skomplikowanej – nie później niż w terminie 2 miesięcy od dnia doręczenia żądania wojewody, przy czym oczekiwanie na opinię wstrzymywało bieg terminu do wydania zarządzenia zastępczego (art. 6 ust. 3 w zw. z art. 2 ust. 3 u.z.p.k.).
Jak wynika z akty sprawy, Wojewoda wystąpił z wnioskiem o wydanie stosownej opinii do Dyrektora Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej w Łodzi pismem z dnia 18 września 2017 r., które zostało doręczone do Oddziału IPN w Łodzi w dniu 25 września 2017 r. (k. 29 i 30 akt sąd.). Opinia wpłynęła do Wojewody w dniu 10 października 2017 r. (k. 31 akt sąd.), wobec czego wbrew zarzutom skargi zaskarżone zarządzenie zastępcze zostało wydane z zachowaniem ustawowego terminu.
W dalszej kolejności należy podkreślić, że zakaz propagowania komunizmu jest celem legitymowanym konstytucyjnie. Zgodnie bowiem z art. 13 Konstytucji RP, zakazane jest istnienie partii politycznych i innych organizacji odwołujących się w swoich programach do totalitarnych metod i praktyk działania nazizmu, faszyzmu i komunizmu, a także tych, których program lub działalność zakłada lub dopuszcza nienawiść rasową i narodowościową, stosowanie przemocy w celu zdobycia władzy lub wpływu na politykę państwa albo przewiduje utajnienie struktur lub członkostwa.
Również przepis art. 256 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny (Dz. U. z 2017 r. poz. 2204 ze zm.) penalizuje publiczne propagowanie faszystowskiego lub innego totalitarnego ustroju państwa lub nawoływanie do nienawiści na tle różnic narodowościowych, etnicznych, rasowych, wyznaniowych albo ze względu na bezwyznaniowość.
Równocześnie jednak przepisy ustawy dekomunizacyjnej muszą być interpretowane ściśle, zgodnie z legitymowanym konstytucyjnie celem, którym jest eliminowanie z przestrzeni publicznej zjawisk, które mogą być określone jako propagowanie komunizmu.
Regulacje wymienionej ustawy mają niewątpliwie charakter wyjątkowy, ograniczający ustawowe, wyłączne uprawnienie samorządu gminnego do nadawania i zmian nazw ulic. Podkreślić należy, że jest to uprawnienie szczególnie ważne, należące do zadań gminy związanych z zarządzaniem szeroko rozumianą przestrzenią w obrębie terytorium gminy. Nazewnictwo ulic i placów wiąże się bezpośrednio z tożsamością wspólnoty gminnej, która ma prawo poprzez swe demokratycznie wybrane organy swobodnie dokonywać wyboru ich nazw i patronów zgodnie z oczekiwaniami członków tej wspólnoty. Granice tej swobody wyznacza jednak prawo, a działanie w celu propagowania ustrojów totalitarnych wykracza poza te granice.
Jak już wspomniano, zgodnie z art. 6 ust. 3 u.z.p.k. wydanie zarządzenia zastępczego wymaga opinii IPN potwierdzającej niezgodność nazwy obowiązującej w dniu wejścia w życie ustawy z art. 1. Literalna wykładnia tego przepisu prowadzi do wniosku, że organ nadzoru zobligowany jest uzyskać wspomniana opinię, a nie, że opinia ta bezwzględnie wiąże organ. Opinia IPN nie może być więc utożsamiana z istotą zarządzenia zastępczego, albowiem do zastąpienia organu gminy w merytorycznej kwestii jaką jest zmiana ulicy na podstawie ustawy uprawniony był organ nadzoru, a nie IPN. Wymóg uzyskania opinii rozumieć więc należy jedynie w ten sposób, że wojewoda nie może wydać zarządzenia bez tej opinii, nie zaś, że opinia ta w istocie ma "zastąpić" zarządzenie wojewody. W tym zakresie Sąd podziela stanowisko sądów administracyjnych zawarte w wyrokach WSA w Poznaniu z dnia 22 marca 2018 r., sygn. akt IV SA/Po 158/18, WSA w Gdańsku z dnia 29 marca 2018 r., sygn. akt III SA/Gd 126/18 i in.
Z powyższego wynika, że wymóg uzyskania opinii IPN nie zwalniał Wojewody od zbadania jej pod względem formalnym oraz pod względem zawartości merytorycznej, tj. czy opinia została wydana przez właściwy organ, czy opiera się na faktach odnoszących się do konkretnej nazwy w danej miejscowości, czy opisuje lub analizuje lokalny kontekst historyczny oraz czy faktycznie dana nazwa symbolizuje bądź propaguje komunizm. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie organ nadzoru bez jakichkolwiek zastrzeżeń przyjął opinię IPN z dnia 4 listopada 2017 r. nie dokonując jej oceny pod względem formalnym i nie odnosząc się do merytorycznej zawartości opinii w odniesieniu do przedmiotowej ulicy.
Sądowi z urzędu wiadomo, że opinie dotyczące nazw ulic związanych z datami styczniowymi czy lutowymi w województwie wielkopolskim (a jak wynika z treści uzasadnień wyroków innych sądów administracyjnych – w całym kraju), brzmiały praktycznie identycznie. Zmieniano tylko zapis dotyczący daty wkroczenia jednostek Armii Czerwonej do danej miejscowości. W opiniach tych, jak w opinii załączonej do niniejszej sprawy, wskazano, że niepełna data ulicy celebrowała wkroczenie tych jednostek do danej miejscowości jako "dzień wyzwolenia". Przedłożona opinia z dnia 4 listopada 2017 r. zawierała informacje powszechnie znane, związane z konsekwencjami wkroczenia Armii Czerwonej do Polski i nie odnosiła się do lokalnego kontekstu historycznego i odbioru przedmiotowej daty przez społeczność lokalną.
Dalej wskazać należy, że w niniejszej sprawie Wojewoda nie dokonał też żadnych własnych ustaleń, czy nazwa ulicy "[...]" w [...] stanowi symbol komunizmu i jakie ma znaczenie dla społeczności lokalnej, czy wywołuje powszechne i jednoznaczne skojarzenie z komunizmem, a w konsekwencji czy odpowiada dyspozycji art. 1 ust. 1 u.z.p.k. Tymczasem to na wojewodzie spoczywa obowiązek poczynienia ustaleń faktycznych w zakresie niezbędnym do zastosowania przepisu materialno-prawnego i tym samym wydania zarządzenia zastępczego, które merytorycznie załatwia sprawę.
Niemniej jednak zdaniem Sądu w realiach rozpatrywanej sprawy wyżej wskazane uchybienia, których dopuścił się Wojewoda, nie miały wpływu na prawidłowość wydanego rozstrzygnięcia.
Powyższe wynika z faktu, że Gmina nie wykazała, aby sporna nazwa ulicy dla społeczności lokalnej miała odmienne znaczenie, aniżeli wskazane przez Wojewodę w zaskarżonym zarządzeniu zastępczym.
Po pierwsze, Gminie nie udało się odnaleźć uchwały o nadaniu nazwy spornej ulicy, z której wynikałby cel jaki przyświecał władzom lokalnym przy wyborze nazwy oraz data jej nadania. Z kolei dołączona do skargi uchwała nr [...] Rady Narodowej Miasta i Gminy w [...] z dnia [...] r. podjęta w przedmiocie ustalenia urzędowego wykazu nazw osiedli mieszkaniowych, ulic i placów w mieście [...] dowodzi jedynie, że sporna nazwa istniała już przed [...] r., jednakże nie wiadomo od kiedy dokładnie. Jest to o tyle istotne, że np. w przypadku nazw ulic nadawanych zaraz po wojnie, ulice te z reguły miały upamiętniać oswobodzenie danego miasta spod okupacji niemieckiej (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 24 maja 2018 r., sygn. akt II SA/Po 123/18).
Natomiast przedstawione przez skarżącego odmienne uzasadnienie nadania nazwy ulicy "[...]", tj. upamiętnienie ocalenia z pożaru budynku ówczesnej szkoły przy ul. [...], nie zostało w żaden sposób uprawdopodobnione i należało je potraktować jako stwierdzenie sformułowane na potrzeby toczącego się postępowania. Należy bowiem zauważyć, że przytoczony przez Gminę fragment opracowania zbiorczego pod redakcją [...] pt. "Z dziejów [...]", opisuje jedynie sam budynek szkoły oraz fakt jego podpalenia przez Niemców wycofujących się w nocy z [...] na [...] i ugaszenia ognia przez mieszkańców, m.in. [...]. Jednakże nie dowodzi on, że nadając nazwę ulicy "[...]" Rada Narodowa Miasta i Gminy w [...] kierowała się zamiarem upamiętnienia ocalenia budynku szkoły z pożaru [...] r., a nie zaś faktu zajęcia w tej samej dacie [...] przez jednostki Armii Czerwonej.
Jak przy tym wynika z twierdzeń pełnomocnika Gminy, tego dnia w mieście nie odbywają się żadne obchody – ani upamiętniające ocalenie budynku szkoły, ani wyzwolenia miasta spod okupacji hitlerowskiej, czy też upamiętniające poległych żołnierzy i ofiary wojny. Potwierdza to zresztą Kronika Miasta i Gminy [...] z lat 2008 – 2017 dostępna w Biuletynie Informacji Publicznej tego miasta (por. [...]), w której nie odnotowano żadnych wydarzeń związanych z datą [...], oprócz Turnieju Halowej Piłki Nożnej z okazji 600-lecia miasta w 2016 r. Z kolei z dołączonego do skargi fragmentu Dziejów [...] wynika, że dnia [...] od strony K. do [...] wkroczyły patrole radzieckie, nie napotykając oporu. Radzieccy żołnierze byli serdecznie witani, a na domach wywieszano polskie flagi (k. 19 akt sąd.).
Zdaniem Sądu w powyżej zakreślonych realiach rozpoznawanej sprawy Gmina nie uprawdopodobniła, aby dzień [...] symbolizował dla społeczności lokalnej Miasta [...] inne wydarzenie, aniżeli wkroczenie do miasta Armii Czerwonej.
Końcowo wskazać należy, że użycie w zaskarżonym zarządzeniu zastępczym nazwy zmienianej ulicy "[...]" zamiast "[...]" nie stanowi naruszenia prawa, które dawałoby podstawę do uchylenia zaskarżonego aktu. Nazwa ta jest wystarczająco identyfikowalna, dlatego też, jak zauważył organ, na skutek wydanego zarządzenia zastępczego zmiana nazwy ulicy znalazła swoje odzwierciedlenie w krajowym rejestrze urzędowym podziału terytorialnego kraju (k. 34 i 35 akt sąd.). Tym samym zarzut naruszenia przez Wojewodę art. 1 u.z.p.k. nie zasługuje na uwzględnienie.
Mając powyższe na uwadze, Sąd działając na podstawie art. 151 P.p.s.a. oddalił skargę.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 22.07.2026. · Źródło