II SA/Po 521/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elwira Brychcy po rozpoznaniu w dniu 29 sierpnia 2017r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi B. K.. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2016r. Nr [...] w przedmiocie kary za usunięcie drzew bez zezwolenia postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. /-/ E. Brychcy Postanowieniem z dnia 03 lipca 2017 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu odmówił przyznania B. K. prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia wyjaśniono, że skarżący w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości [...] zł. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Referendarz sądowy ustalił, że skarżący prowadzi jednoosobową działalność gospodarczą, z której średniomiesięczny dochód wynosi [...] zł., zaciągnął kredyt na łączną kwotę [...] zł, którego miesięczna rata wynosi [...] zł. Skarżący pomimo wezwania nie podał na jaki cel zaciągnął powyższe kredyty. Mieszka sam w wynajętym mieszkaniu, za które stałe opłaty z tytułu czynszu i mediów wynoszą [...] zł., nadto ponosi koszt rachunku telefonicznego w wysokości [...] zł. miesięcznie, [...] zł za telewizję, [...]zł raty z tytułu zakupu pilarki oraz koszty wyżywienia i środków czystości, żywności, ubrań, kosmetyków, chemii gospodarczej, na które skarżący nie posiada rachunków, gdyż ich nie przechowuje. Nadto z oświadczenia skarżącego wynika, że nie posiada żadnych oszczędności, które mógłby przeznaczyć na pokrycie kosztów postępowania, ani nieruchomości, czy wartościowych ruchomości. Z wyciągu z rachunku bankowego w Banku A SA wynika, że 11 kwietnia 2017r. uruchomiono kredyt w wysokości [...]zł., z czego [...]zł przelał na inny rachunek wewnętrzny, a następnie pozostałe [...]zł. w dniu 13 kwietnia 2017r. przelał na inny jeszcze rachunek, którego nie opisał. W maju i czerwcu 2017r. skarżący dokonywał na tym rachunku jedynie operacji wpłaty środków na ratę z tytułu obsługi tego kredytu w wysokości [...]zł. Stan rachunku na dzień 22 czerwca 2017r. wynosił [...] zł. Nadto z kolejnego wyciągu z rachunku prowadzonego przez Bank B wynika, że w dniu 20 kwietnia 2017r. z tytułu umowy kredytowej wpłynęła na rachunek skarżącego kwota [...]zł, która następnie została wypłacona w gotówce. Brak innych operacji na tym rachunku i stan rachunku na dzień 22 czerwca 2017r. wynosił [...] zł. Skarżący przedłożył wyciąg z kolejnego rachunku prowadzonego przez Bank C, na którym obroty w okresie 2016r. po stronie Wn wynosiły [...]zł, a po stronie Ma wynosiły [...]zł, natomiast w 2017r. do 25 czerwca 2017r. obroty po stronie WN wynosiły [...]zł, a po stronie Ma [...]zł. Saldo rachunku wynosi [...]zł. Skarżący przedłożył dokumentacje księgową, z której wynika, że za 2016r. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej przychód wyniósł [...]zł, koszty uzyskania przychodu [...]zł, co dało dochód w wysokości [...]zł. Przedłożył także inny dokument – roczna struktura przychodu dla 2016r., z którego wynika, że przy takim samym przychodzie jak powyżej, koszty jego uzyskania były wyższe i łączny dochód wyniósł [...]zł. Z przedłożonych deklaracji VAT-7 za okres od stycznia do maja 2017r. wynika, że z tytułu dostawy towarów i świadczenia usług skarżący uzyskał za pierwszy miesiąc kwotę [...]zł., za drugi [...]zł, za trzeci [...]zł., za kwiecień [...]zł i w maju [...]zł. Nadto skarżący przedłożył kserokopie dowodów wpłaty i faktur z tytułu swoich zobowiązań miesięcznych w 2017r.: raty kredytowej [...]zł i [...]zł, za telefon [...]zł, [...]zł i [...] zł, za ITIVISION [...] zł, raty w Bank D SA w wysokości [...] zł, co łącznie daje około [...]zł. Zdaniem referendarza, oświadczenie majątkowe przedstawione przez skarżącego zawarte w treści formularza o prawo pomocy oraz jego uzupełnieniu nie pozwala na jednoznaczne stwierdzenie, że skarżący nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Zadeklarowane wydatki z tytułu stałych koniecznych zobowiązań skarżącego wynoszą około [...]zł miesięcznie (raty kredytowe, opłata za telefon, TV, utrzymanie mieszkania), do tego skarżący doliczał jeszcze, że ponosi konieczne koszty wyżywienia, ubioru, środków czystości, chemii gospodarczej, których wysokości ostatecznie nie podał, gdy tymczasem zadeklarowane dochody skarżącego wynoszą około [...]zł netto miesięcznie. Z powyższego wynika, że wydatki jakie ponosi skarżący przekraczają jego zadeklarowane dochody, co oznacza, że skarżący w istocie nie przedstawił wszystkich swoich rzeczywistych dochodów i możliwości płatniczych. Mimo dodatkowego wezwania nie przedłożył podatkowego zeznania rocznego o wysokości dochodów za 2016r., które pozwoliłoby ocenić wysokość wszystkich przychodów skarżącego i kosztów jego uzyskania. Skarżący poprzestał jedynie na udostępnieniu księgowego zestawienia przychodów i kosztów za 2016r. z działalności gospodarczej oraz rocznej struktury przychodów dla roku 2016. W dokumentach tych występuje rozbieżność co do kosztów uzyskania przychodu z działalności i ostatecznej wysokości dochodu księgowego – w jednym zestawieniu jest to dochód w kwocie [...]zł, w drugim [...]zł. Skarżący nie wyjaśnił pochodzenia tej różnicy w wysokości dochodów przy tej samej wysokości przychodu za 2016r. Zauważono, że prowadzona w 2017r. działalność gospodarcza jest dochodowa. Z deklaracji VAT wynika, że skarżący aktualnie uzyskuje miesięczne przychody na poziomie średnio około [...]zł, co wskazuje, że działalność jest opłacalna i pozwala terminowo pokrywać wszystkie zobowiązania finansowe skarżącego. Udokumentował, że ponosi wszystkie konieczne koszty swojego utrzymania i nie wskazał przy tym by miał jakieś zaległości w bieżących płatnościach swoich zobowiązań finansowych. Z drugiej strony, referendarz wskazał, że decyzje skarżącego o rozdysponowaniu uzyskiwanego dochodu celem pokrycia zaciągniętych kredytów należą do sfery indywidualnych i prywatnych, zatem nie mogą przesądzać o trudnej sytuacji finansowej skarżącego i uzasadniać udzielenia pomocy ze środków publicznych Skarbu Państwa. Nadto pomimo wezwania skarżący nie przedstawił celu zaciągnięcia dwóch kredytów w tak znacznej kwocie i nie wyjaśnił na co środki zostały przeznaczone, przy czym wypłacił w gotówce środki w wysokości [...]zł. Wobec tego referendarz przyjął, że na dzień złożenia wniosku o prawo pomocy skarżący dysponował kwotą pozwalającą pokryć koszty sądowe w całości. Podkreślono, że ubiegając się w tym samym terminie o przyznanie dwóch kredytów w łącznej kwocie [...]zł, możliwości finansowe skarżącego zostały ocenione przez profesjonalną instytucję finansową, zatem jego dochody i możliwości płatnicze musiały gwarantować bieżącą obsługę i spłatę tych kredytów. Sytuacja finansowa skarżącego nie jest zatem tak zła, jak ją przedstawia. Nadto referendarz przyjął, że skarżący nie podał, czy posiada wartościowy majątek ruchomy w postaci samochodów, co także negatywnie wpłynęło na ocenę jego możliwości poniesienia kosztów sądowych niniejszego postępowania. Nie podał także zestawienia chociażby przybliżonej wysokości koniecznych kosztów wyżywienia, ubioru, środków chemicznych, kosmetyków, chemii gospodarczej, które jak sam oświadczył, ponosi. Podanie wszystkich wydatków, jakie obciążają skarżącego pozwala bowiem na ustalenie wysokości środków, jakimi realnie dysponuje. Skarżący uchylając się od gruntownego i wszechstronnego przedstawienia swojej rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej, uniemożliwił wolną od wątpliwości ocenę możliwości poniesienia przez niego kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Brak należytego wyjaśnienia sytuacji finansowej skarżącego skutkuje negatywną oceną wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wybiórcze przedstawienie tylko negatywnych okoliczności wpływających na sytuację finansową i majątkową skarżącego powoduje, że niemożliwe jest jej rzeczywistej ustalenie, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy chociażby w części. Pismem z dnia 17 lipca 2017 r. B. K. złożył sprzeciw. Zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych poczynionych przez referendarza sądowego, który miał w sposób wybiórczy przedstawić jego sytuację finansową i błędnie ustalić, że nie jest ona taka zła, jak ją przedstawił skarżący. Wskazując na powyższe skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i przyznanie mu prawa pomocy poprzez zwolnienie z konieczności ponoszenia kosztów sądowych. W uzasadnieniu sprzeciwu skarżący zwrócił uwagę, że z zaskarżonego postanowienia z dnia 3 lipca 2017 r., wynika, iż za odmową przyznania prawa pomocy przemawia nieposiadanie zadłużenia w opłacaniu bieżących zobowiązań finansowych. Tymczasem przesłanką ubiegania się o prawo pomocy jest faktyczna niemożność poniesienia kosztów sądowych bez uszczerbku dla własnego utrzymania. Skarżący podniósł, że wykazał, iż otrzymuje dochód z prowadzonej działalności gospodarczej, który ledwo wystarcza na opłacenie bieżących zobowiązań. Niejednokrotnie korzysta z pomocy rodziny, aby nie utracić płynności finansowej. Skarżący zaprzeczył też jakoby nie przedstawił szczegółowo swojej sytuacji finansowej i majątkowej. Przedstawił dokumentację księgową, a także jednoznacznie zadeklarował, że nie posiada wartościowego majątku w postaci samochodów, gdyż w rubryce dotyczącej majątku o wartości powyżej 5.000 zł. wpisał "Brak". Nie zgodził się ze stanowiskiem referendarza sądowego, że w dniu złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy dysponował kwotą pozwalającą pokryć koszty sądowe w całości. Zdaniem skarżącego jest to stwierdzenie arbitralne, nie mające oparcia w materiale dowodowym. Odnosząc się do kwestii uzyskanego kredytu skarżący podniósł, że kredyt uruchomiony został w dniu 11 kwietnia 2017 r., a wniosek złożył w dacie 7 czerwca 2017 r. Dwa miesiąca przed złożeniem wniosku nie mógł on zatem przewidywać, że zmuszony będzie ponieść znaczne koszty sądowe. B. K. dodał, że w jego ocenie nie ma znaczenia na jaki cel został zaciągnięty kredyt, skoro w dniu złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie dysponował już tymi środkami. Podsumował, że w dniu złożenia wniosku i realiach sprawy wykazał, że nie posiadał środków finansowych, ani innego majątku umożliwiającego poniesienie kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 260 § 1 P.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Odnosząc się do meritum żądania B. K. o przyznanie prawa pomocy Sąd podkreśla, że w myśl art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy jest odstępstwem od powyższej zasady stanowiąc, że prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania (art. 243 § 1 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, a takiego domaga się skarżący w niniejszej sprawie wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozpoznając wniosek o przyznanie dobrodziejstwa prawa pomocy należy uwzględnić sytuację majątkową Skarżącego oraz jego zdolności płatnicze na tle wysokości wymagalnych kosztów sądowych. Natomiast, jak podkreśla się w orzecznictwie ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 185/10 i z dnia 27 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 255/10). Podkreślić również należy, że dla uzyskania prawa pomocy nie wystarczy subiektywne przekonanie wnioskodawcy o zasadności jego otrzymania. Prawo pomocy może być przyznane, jeżeli strona wykaże, że zdobycie przez nią środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. W opinii Sądu, referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, prawidłowo uznał, że oświadczenie majątkowe przedstawione przez skarżącego zawarte w treści formularza o prawo pomocy oraz jego uzupełnieniu, nie pozwala na jednoznaczne stwierdzenie, że skarżący nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Sytuacja tylko i wyłącznie dotycząca roku 2017 wyklucza możliwość przyznania skarżącemu prawa pomocy. W oparciu o przedstawioną przez skarżącego dokumentację księgową i podatkową dotyczą prowadzonej działalności gospodarczej przyjąć można, że średni miesięczny dochód z 2017 r. wyniósł [...]zł brutto miesięcznie. W roku 2017 r. uzyskiwał, zatem relatywnie wysokie dochody, które pozwalają na wygospodarowanie kwoty pozwalającej uiścić wpis sądowy. Jakkolwiek, Sąd dostrzega, iż bieżący miesięczny budżet skarżącego w większości obciążają raty kredytowe, jednakże ten rodzaj wydatków jest indywidualną decyzją skarżącego i nie może być wystarczającą przesłanką do przyznania prawa pomocy. Okolicznością negatywną skutkującą odmową prawa pomocy jest niewyjaśnienie, a wręcz odmowa wyjaśnienia (w sprzeciwie wskazując, że nie ma to znaczenia) na jakie cele kredyt w znacznej kwocie [...]zł został przeznaczony. Wbrew temu co podnosi skarżący, Sąd nie podziela stanowiska, że nie istotne jest, na jakie cele osoba ubiegająca się o prawo pomocy pozyskuje kredyt. W przypadku skarżącego w kilkanaście dni przed wniesieniem skargi otrzymał do dyspozycji środki na łączną kwotę [...]zł. Prowadząc działalność gospodarczą musiał przewidywać, że wniesienie skargi do Sądu wiąże się z obowiązkiem poniesienia kosztów sądowych, zatem skarżący nie może zasłaniać się stwierdzeniem, że na dzień wniesienia wniosku o prawo pomocy nie dysponował już tymi środkami, odmawiając przy tym wyjaśnienia na jaki cel kredyt ten zaciągnął. Zdaniem Sądu, skarżący przewidując wniesienie skargi winien był zabezpieczyć odpowiednie środki finansowe. Koszty sądowe należą bowiem do należności publicznoprawnych, które należy uiścić z pierwszeństwem przed innymi kosztami, czy wydatkami skarżącego. Dodatkowo w miesiącach poprzedzające złożenie skargi działalność gospodarcza skarżącego była na tyle dochodowa, że uzyskał znaczny kredyt od profesjonalnej instytucji finansowej, jaką jest bank. W opisanych wyżej warunkach, w ocenie Sądu, nie można stwierdzić, że skarżący nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych w niniejszej sprawie bez uszczerbku w koniecznych kosztach bieżącego utrzymania siebie i rodziny. Z przedstawionej przez skarżącego dokumentacji wynika bowiem, że kwota [...] zł jest możliwa do wygospodarowania w jego sytuacji finansowej. Sąd uwzględnił przy tym, że skarżący zobowiązany jest do poniesienia wpisu sądowego w drugiej sprawie zainicjowanej przez skarżącego przed tutejszym Sądem. Nadto, nietrafne są wnioski skarżącego wywodzone z treści uzasadnienia zaskarżonego postanowienia referendarza sądowego, jakoby dopiero zadłużenie i nieterminowe opłacanie zobowiązań stanowiło przesłankę przyznania prawa pomocy. Wywód referendarza dotyczący tej kwestii zawierał się w szerszej analizie sytuacji majątkowej skarżącego i miał na celu podkreślenie, że skarżący realizuje relatywnie wysokie obroty w ramach działalności gospodarczej, ponosi wszystkie swoje zobowiązania przy jednoczesnym braku zadłużenia. W ocenie Sądu o możliwościach płatniczych skarżącego świadczy fakt, że w dalszym ciągu kontynuuje działalność gospodarczą. Jak podnosi się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, skoro działalność nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych (gołosłowna deklaracja o pomocy ze strony rodziny by nie utracić płynności finansowej), to należy partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08; http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Skarżący również w sprzeciwie nie przedstawił żadnych nowych, istotnych okoliczności, czy dokumentów wpływających na odmienną ocenę jego możliwości finansowych, ograniczając się do polemiki i kwestionowania ustaleń i oceny referendarza. Z tych względów na mocy art. 260 § 1 i § 3 P.p.s.a. Sąd orzekł, jak w postanowieniu. /-/ E. Brychcy