II SA/Po 57/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Kwiecińska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędzia WSA Tomasz Świstak Protokolant st.sekr.sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 03 kwietnia 2012 r. sprawy ze skargi B. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Pile z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego; I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Decyzją z dnia [...] 2011 r. znak [...] Prezydent Miasta P. odmówił B. K. świadczenia pielęgnacyjnego dla osoby z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad mężem S. K. Uzasadniając decyzję organ I instancji wskazał, iż zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), świadczenie pielęgnacyjne przysługuje matce lub ojcu lub innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, ciąży obowiązek alimentacyjny, a także opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w celu sprawowania opieki nad dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby, w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ponadto świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu, albo gdy ta osoba nie jest w stanie sprawować opieki (art. 17 ust,. 1a ustawy). Organ ustalił, że B. K. jest w wieku emerytalnym, nie pobiera żadnych świadczeń emerytalno-rentowych i nie posiada uprawnienia do takich świadczeń. Od [...] czerwca 2010 r. B. K. pobiera zasiłek [...] na siebie z tytułu [...]. Jej mąż, B. K. orzeczeniem Powiatowego Zespołu d/s Orzekania o Niepełnosprawności w P. z dnia [...] września 2011 r. został zaliczony na stałe do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym. Jakkolwiek B. K. ze względu na stan zdrowia wymaga pomocy innej osoby w codziennych czynnościach, a B. K. stara się mężowi taką pomoc zapewnić, to jednakże z uwagi na treść art. 17 ust. 5 pkt 2lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie ma możliwości przyznania wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Równocześnie zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, obowiązek alimentacyjny ciąży na jednym z małżonków dopiero po orzeczeniu przez Sąd seperacji, rozwiązania lub unieważnienia małżeństwa. Rozpoznając odwołanie B. K. od powyższej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Pile decyzją z dnia [...] listopada 2011 r. znak [...] utrzymało decyzję organu I instancji w mocy. Organ odwoławczy nie podzielił oceny prawnej dokonanej przez organ I instancji, stwierdził jednak, że jakkolwiek z innych motywów, decyzja Prezydenta Miasta P. odpowiada prawu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, iż w stanie prawnym powstałym po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r. sygn. P 27/2007, należy uznać, że fakt, iż osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, nie może stanowić podstawy do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz osoby spełniającej przesłanki z art. 17 ust. 1 ustawy. W niniejszej sprawie zatem okoliczność, że B. K. pozostaje z wymagającym opieki S. K. w związku małżeńskim, nie stanowi przeszkody by wnioskodawczyni mogła tytułem rezygnacji z zatrudnienia, nabyć świadczenie pielęgnacyjne. Przesłanką negatywną w niniejszej sprawie jest natomiast - zdaniem organu odwoławczego - okoliczność, iż B. K. nie podejmuje pracy, nie z uwagi na konieczność opieki nad mężem, ale z uwagi na osiągnięcie wieku emerytalnego i stan zdrowia, który znacznie utrudnia aktywność zawodową. Świadczenie pielęgnacyjne przysługiwać może jedynie osobie, która faktycznie prowadząc działalność zarobkową, świadomie z niej rezygnuje, lub mając realną możliwość podjęcia zatrudnienia, nie decyduje się na to z uwagi na pierwszoplanową potrzebę zapewnienia opieki nad chorym członkiem rodziny. W rozpoznawanej sprawie, w ocenie Kolegium, sytuacja taka nie zachodzi. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego B. K. wniosła o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Pile. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skargę uznać należy za zasadną, bowiem zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wyrokiem z dnia 18 lipca 2008 r. (sygn. akt P 27/07) Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim umożliwiał nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Skutkiem tego wyroku w art. 1 pkt 8 lit. a) ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. Nr 233, poz. 1456) znowelizowano przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który w dacie orzekania przez organy w niniejszej sprawie przewidywał, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami k.r.o. ciąży obowiązek alimentacyjny, a także opiekunowi faktycznemu dziecka (w tym ostatnim przypadku z zastrzeżeniami jak poprzednio). Powyższa nowelizacja nie zmieniła (nie uchyliła) natomiast przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit/ a) ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Trybunał Konstytucyjny w postanowieniu z dnia 01 czerwca 2010 r. sygn. S 1/10 wskazywał, że literalne brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy jest niedostosowane do aktualnych zasad przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego i traktowane dosłownie - sprzeczne z Konstytucją. Podkreślono również brak w obecnym stanie prawnym ratio legis powyższego wymogu. Uwzględniając orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego jak również orzecznictwo sądów administracyjnych na gruncie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych, Sąd w pełni podzielił przyjętą wykładnię powołanego przepisu (zaprezentowaną również przez organ II instancji), że świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane na rzecz współmałżonka, jeśli zostaną spełnione pozostałe przesłanki, warunkujące co do zasady możliwość ubiegania się o ten rodzaj świadczenia. Odnosząc się natomiast do treści art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych należy wskazać, że z istoty świadczenia pielęgnacyjnego wynika, iż może ono być przyznane osobie, która rezygnuje z zatrudnienia albo nie podejmuje pracy zarobkowej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. W celu ustalenia zdolności lub niezdolności do pracy ustawa nie odwołuje się jednak do kryterium wieku. O niezdolności do pracy decydują bowiem inne kryteria, związane przede wszystkim ze stanem zdrowia wnioskodawcy, co powinno być potwierdzone orzeczeniem powołanych do tego organów na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudniania osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2010 r. Nr 214, 1407 ze zm.), bądź na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Na gruncie rozpatrywanej sprawy należy stwierdzić, że organ nie wyjaśnił w sposób jednoznaczny, czy skarżąca jest rzeczywiście niezdolna do pracy. Uzasadnienie odmowy przyznania świadczenie pielęgnacyjnego odwołujące się wyłącznie do kryterium wieku strony oznacza, że organ dokonując weryfikacji zasadności wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, nie ustalił tym samym podstawowych przesłanek warunkujących wydanie decyzji odmownej w tym zakresie. Art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie wiąże możliwości podjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z osiągnięciem konkretnego wieku. Ustawodawca nie przewidział regulacji szczególnej w tym zakresie, gdyż w odniesieniu do świadczeń pielęgnacyjnych ustawa o świadczeniach rodzinnych nie przewiduje stosownych odesłań. Przepisem szczególnym w tym zakresie nie może być np. art. 6 pkt 7 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.), który niezdolność do pracy z tytułu wieku definiuje jako ukończone 60 lat przez kobietę i 65 lat przez mężczyznę. Ratio legis wykładanego przepisu, w ocenie Sądu, należy łączyć z zapewnieniem odpowiednich świadczeń dla członków rodzin osób niepełnosprawnych, którzy w imię poświęcenia dla najbliższych rezygnują z zatrudnienia, aby świadczyć im stałą opiekę (por. orzeczenia - wyrok WSA w Krakowie II SA/Kr 1424/10 z dnia 22.11.2011 r., wyroki NSA w Warszawie z dnia 17.01.2012 r. I OSK 1484/11 oraz z dnia 9.03.2012r. I OSK 1787/11, a także wyrok WSA w Kielcach II SA/Ke 270/11 z dnia 19.05.2011 r. Reasumując, stwierdzić należy, iż organ administracji rozpoznając niniejszą sprawę nie dokonał należytej oceny, czy rzeczywiście skarżąca spełnia przesłanki z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, przyjmując automatycznie, ze z uwagi na wiek i stan zdrowia (bliżej nieustalony) przesłanka rezygnacji z zatrudnienia w niniejszym przypadku nie zachodzi. Taki automatyzm, o czym była mowa wyżej jest nieuprawniony w świetle przepisu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, stanowi również naruszenie ogólnych zasad postępowania, wyrażonych w art. 7 i 77 kpa. Mając powyższe na uwadze należało zaskarżoną decyzję uchylić na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270). Ponownie rozpoznając sprawę organ winien uwzględnić ocenę prawną zawartą w niniejszym uzasadnieniu, a także dokonać ustaleń pozwalających w sposób prawidłowy ocenić przesłankę rezygnacji z zatrudnienia. MK