II SA/Po 624/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Zieliński Sędziowie Sędzia WSA Barbara Drzazga Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Protokolant St. sekretarz sąd. Monika Pancewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 kwietnia 2014 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] kwietnia 2013 r. Nr [...] w przedmiocie wymeldowania I. oddala skargę, II. przyznaje adwokat L. D. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu) tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu, kwotę [...] zł ([...]) w tym [...] zł ([...]) tytułem podatku od towarów i usług. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] Wojewoda Wielkopolski, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej: k.p.a.) oraz art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. z 2006 r. nr 139, poz. 993, z późn. zm.), po rozpatrzeniu odwołania K. K., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Burmistrza W. z dnia [...] 2013 r. nr [...] wydaną w sprawie wymeldowania K. K. z pobytu stałego z lokalu położonego w [...] przy ul. [...]. Przedmiotowe decyzje zostały wydane w następującym stanie faktycznym. K. K. była zameldowany w tym lokalu od dnia [...] 1989 r. Dom mieszkalny jest własnością M. S. na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w W. z dnia [...] 2011 r. sygn. akt [...] w przedmiocie przysądzenia wieczystego użytkowania nieruchomości na rzecz nabywcy M. [..] S. przeciwko dłużnikowi K. K., któremu to orzeczeniu została nadana klauzula wykonalności postanowieniem tego sądu z dnia [...] lutego 2012 r. Postanowieniem z dnia [...] marca 2012 r. sygn. akt [...] Sąd Rejonowy w W. nadał klauzulę wykonalności wyrokowi zaocznemu Sądu Rejonowego w W. z dnia [...] 2012 r. sygn. akt [...] jako natychmiast wykonalnemu, nakazującemu K. K. opróżnienie i wydanie wierzycielowi nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] (WK nr [...]). W dniu [...] października 2012 r. (czynność w sprawie sygn. [...]) [...] Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w W. wykonał skutecznie eksmisję skarżącego z wyżej opisanego lokalu. W dniu [...] stycznia 2013 r. M. S. złożył w Urzędzie Miejskim w W. wniosek o wylądowanie z pobytu stałego z lokalu położonego w [...] przy ul. [...] następujących osób: K. K., F. K., M. K., R. K. oraz Ż. K. Po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego Burmistrz W. wydał decyzję z dnia [...] 2013 r. o wymeldowaniu K. K. przedmiotowego lokalu, natomiast w stosunku do pozostałych osób wskazanych we wniosku wcześniejszą decyzją z dnia [...] 2013 r. umorzył postępowanie z uwagi na to, że osoby te wymeldowały się ze spornego lokalu. W uzasadnieniu decyzji organ przedstawił przebieg postępowania i przeprowadzone w sprawie dowody, stwierdzając, że postępowanie wyjaśniające wykazało, iż K. K. jest zameldowany pod adresem przy ul. [...] w [...] od [...] 1989 r.; dom mieszkalny jest własnością M. S. (na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w W. z dnia [...] 2011 r. sygn. akt [...] o przysądzeniu prawa wieczystego użytkowania od K. K.); K. K. nie przebywa obecnie w miejscu swojego stałego zameldowania, gdyż został z niego wyeksmitowany w trybie egzekucji komorniczej z w dniu [...] października 2012 r.; zamieszkuje w [...] przy ul. [...]. Powołując się na treść art. 15 ust. 1 i 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, organ stwierdził, że utrzymywanie zameldowania strony w domu mieszkalnym w [...] przy ul. [...], gdzie faktycznie nie przebywa na pewno od [...] października 2012 r., nawet gdyby przyjąć, że opuszczenie lokalu nie było dobrowolne, stwarzałoby fikcję meldunkową w sytuacji, gdy aktualnie wydanie decyzji o wymeldowaniu nie jest uzależnione od utraty uprawnień do przebywania w danym lokalu. Ponadto stwierdził, że M. S. jest właścicielem przedmiotowej nieruchomości, nabywając ją w trybie art. 999 § 1 Kodeksu cywilnego. Zdaniem organu wykonanie eksmisji przez właściwy organ na podstawie wyroku sądu, czego faktem jest stan nieprzebywania danej osoby w miejscu zameldowania, potwierdza zaistnienie przesłanki z art. 15 ust. 2 powołanej ustawy i jest podstawą wymeldowania K. K. w niniejszej sprawie. Od rozstrzygnięcia organu I instancji z dnia [...] 2013 r. odwołał się K. K., kwestionując dowód w postaci zeznań M. S. oraz zarzucając popełnienie przestępstw związanych z przysądzeniem prawa własności nieruchomości oraz wprowadzeniem wierzyciela we władanie lokalem, z którego skarżący został wymeldowany. W uzasadnieniu decyzji z dnia [...] kwietnia 2013 r. Wojewoda Wielkopolski stwierdził, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, a jej podstawę prawną stanowił art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. W ocenie organu odwoławczego, prawidłowo ustalony w trakcie postępowania administracyjnego stan faktyczny pozwala na jednoznaczne stwierdzenie, że K. K. opuścił przedmiotowy lokal i nie zamieszkuje w nim od [...] października 2012 r., bowiem w tym dniu Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w W., na podstawie prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w W. wykonał skutecznie eksmisję strony z wyżej opisanego lokalu. W uzasadnieniu prawnym Wojewoda Wielkopolski zwrócił uwagę na utrwalony w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, że przymusowe wykonanie orzeczenia eksmisyjnego jest równoznaczne z opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, mimo że w oczywisty sposób opuszczenie takie nie spełnia warunku dobrowolności; jest to zatem odstępstwo od sformułowanej przez doktrynę i orzecznictwo generalnej zasady powiązania opuszczenia lokalu z dobrowolnością działania osoby wymeldowanej, niemniej jednak odstępstwo ze wszach miar logiczne. Dalej podniósł, że wykonanie orzeczenia eksmisyjnego przez komornika stanowi bowiem wyegzekwowanie przez organ państwa prawomocnego nakazu opuszczenia lokalu wydanego w związku z ostatecznym ustaleniem przez sąd powszechny, że osoba objęta eksmisją nie ma tytułu do przebywania w nim. Na uzasadnienie swojego stanowiska organ odwoławczy przywołał poglądy zwarte w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 maja 2011 r. sygn. akt II OSK 915/10 (LEX nr 992665). Ponadto organ stwierdził, że organy właściwe w sprawach ewidencji ludności winny podejmować wszelkie działania w celu zapewnienia zgodności zapisów ewidencji ludności z rzeczywistym miejscem pobytu osób, na których ciąży obowiązek zameldowania lub wymeldowania; istotę ewidencji ludności stanowi zaś gromadzenie informacji w zakresie danych o miejscu pobytu osób, chodzi bowiem o to, by dane te odpowiadały stanowi faktycznemu i nie tworzyły fikcji meldunkowej, a organy prowadzące ewidencję mają obowiązek podejmować wszelkie czynności służące rejestracji prawdziwych danych o miejscu pobytu osób. Wskazując, że przepis art. 15 ust. 1 powołanej ustawy stanowi, iż osoba, która opuszcza miejsce pobytu stałego, jest obowiązana wymeldować się najpóźniej w dniu opuszczenia tego lokalu, organ uznał, że K. K. obowiązku tego nie dopełnił, bowiem nie wymeldował się z pobytu stałego. W skardze na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] kwietnia 2013 r. K. K. nie zgodził się z uzasadnieniem zaskarżonej decyzji, wskazując, że cała procedura przejęcia jego nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] przez M. S. była "wielkim skandalem dla wymiaru sprawiedliwości" i kwestionując legalność działań Sądu Rejonowego w W. w tej sprawie. Strona domagała się uchylenia lub zmiany zaskarżonego rozstrzygnięcia. W odpowiedzi na skargę Wojewoda Wielkopolski, podtrzymując dotychczasowe stanowisko, wniósł o jej oddalenie. Ustosunkowując się do odpowiedzi na skargę, K. K. w piśmie procesowym z dnia 24 czerwca 2013 r. zarzucił jej bezzasadność i oparcie na sfałszowanych dokumentach. W kolejnym piśmie procesowym z dnia 12 listopada 2013 r. podtrzymał twierdzenia zawarte we wszystkich pismach złożonych w tej sprawie, argumentując, że aktualnie w sprawie podziału jego majątku odrębnego i procedury wpisu zmiany właściciela w księdze wieczystej są prowadzone postępowania w Prokuraturze Okręgowej oraz w Prokuraturze Apelacyjnej w Poznaniu oraz w Sądzie Okręgowym w P., jak również jest prowadzone postępowanie Prezesa Sądu Okręgowego w P. postępowanie "[...] nadzorowane przez Ministerstwo Sprawiedliwości [...]". Na rozprawie ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącego oświadczył, że wnosi i wywodzi jak w skardze, a nadto wnosi o przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, które nie zostały uiszczone nawet w części, a także o zwrot wpisu uiszczonego w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji organu odwoławczego jest zwięzłe i syntetyczne, co niewątpliwie przekłada się na komunikatywność i spójność jego treści, ale przy tym odpowiada wymogom art. 107 § 3 k.p.a. Organ – czy to wprost, czy to pośrednio – wskazał okoliczności, jakie uznał za udowodnione i dowody, na których się oparł, jak i przedstawił przyczyny, dla których uznał, że stan faktyczny sprawy został należycie ustalony w postępowaniu administracyjnym. Przechodząc do oceny zgodności zaskarżonego rozstrzygnięcia z przepisami prawa materialnego, należy wskazać, że podstawą prawną tego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Zgodnie z treścią art. 15 ust. 2 tej ustawy organ gminy wydaje, na wniosek strony lub z urzędu, decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która co do zasady dobrowolnie opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Pobytem stałym, zgodnie z art. 6 ust. 1 powołanej ustawy, jest zamieszkiwanie osoby w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego lub długotrwałego przebywania, z wolą koncentracji w danym miejscu swoich spraw życiowych. Z definicji zamieszonej w tym przepisie wynika zatem, że aby uznać pobyt danej osoby za pobyt stały, należy fizycznie zamieszkiwać pod oznaczonym adresem i mieć wolę stałego w nim przebywania, czyli koncentracji spraw życiowych, przy czym oba te elementy muszą występować łącznie. Trzeba zatem przyjąć, że miejsce pobytu danej osoby to miejsce, w którym osoba ta stale realizuje swoje podstawowe czynności życiowe, a w szczególności przebywa, nocuje, przygotowuje i spożywa posiłki, przechowuje rzeczy niezbędne do bytowania, przyjmuje wizyty gości, przyjmuje korespondencję, itp. Brak cechy dobrowolności nie zawsze jednak stanowi przeszkodę do wymeldowania. Przykładem tego jest wykonanie w stosunku do osoby zamieszkałej w lokalu eksmisji na podstawie wyroku sądu wykonanego przez komornika. Dochodzi wówczas do przymusowego opuszczenia miejsca pobytu o charakterze najczęściej trwałym, co skutkuje powstaniem obowiązku wymeldowania (tak NSA w wyroku z dnia 19 lutego 2013 r. sygn. akt II OSK 1976/11, LEX nr 1358486). Prawomocny wyrok eksmisyjny sądu powszechnego potwierdza zaistnienie przesłanki z art. 15 ust. 2 powołanej ustawy. Dlatego też nieistotne jest w takim przypadku badanie woli czy zamiaru osoby opuszczającej lokal, skoro osoba ta nie ma uprawnień do przebywania w lokalu i nie przebywa w miejscu pobytu stałego, w swej istocie wykonując w taki sposób prawomocne orzeczenie sądu. Nieprzebywanie w miejscu stałego zameldowania w związku z utratą uprawnień do przebywania w lokalu jest aktem równoznacznym z ustaniem pobytu w tym lokalu, w rozumieniu art. 6 ust. 1 powyższej ustawy (tak WSA w Szczecinie w wyroku z dnia 6 lutego 2014 r. sygn. akt II SA/Sz 663/13, LEX nr 1432872). Innymi słowy, na równi z opuszczeniem lokalu w rozumieniu przepisu art. 15 ust. 2 omawianej ustawy należy traktować wykonanie przez komornika sądowego w drodze postępowania egzekucyjnego prawomocnego orzeczenia sądowego nakazującego eksmisję danej osoby z lokalu. Wykonanie prawomocnego wyroku sądu powszechnego orzekającego eksmisję nie może być uznane za działanie nielegalne (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 13 listopada 2013 r. sygn. akt II SA/Ol 692/13, LEX nr 1395375). Stan faktyczny w niniejszej sprawie, przyjęty za podstawę ustaleń rozstrzygających o istocie sprawy, jest w swej podstawowej dla jej rozstrzygnięcia części niesporny. A mianowicie co do tego, że skarżący został w trybie egzekucji komorniczej eksmitowany w dniu [...] października 2012 r. z domu położonego w [...] przy ul. [...]. W lokalu tym nie przebywa, gdyż zamieszkuje obecnie pod adresem: ul. [...] w [...]. Pomimo powołania się na podjęcie różnych działań przed organami ochrony prawnej, skarżący nie przedstawił takich okoliczności, które wskazywałyby na to, że przywołane przez organy obydwu instancji prawomocne orzeczenia sądu powszechnego nie wywołują skutków prawnych (zostały wyeliminowane z obrotu prawnego), a działania komornika zostały uznane przez właściwe organy za bezprawne. W szczególności skarżący nie wykazał, że nastąpiła restytucja prawa skarżącego do przedmiotowej nieruchomości, ale przede wszystkim jednak w sprawie brak jakiegokolwiek dowodu przeciwnego względem podstawowego ustalenia, że od czasu eksmisji w dniu [...] października 2012 r. skarżący pod adresem stałego zameldowania nie przebywa. W ocenie Sądu okoliczności podnoszone przez skarżącego nie miały doniosłego znaczenia dla oceny legalności zaskarżonej decyzji. Przedmiotem postępowania administracyjnego, jak i sądowego w niniejszej sprawie nie jest bowiem weryfikacja orzeczeń sądowych i działania komornika, w wyniku których skarżący opuścił sporny lokal, z którego został następnie wymeldowany z pobytu stałego. W tym miejscu Sąd wyjaśnia, że z urzędu dostrzegł naruszenie przez organ II instancji art. 10 k.p.a. w postępowaniu odwoławczym, bowiem skarżący nie został zapoznany przed wydaniem decyzji w II instancji i nie wypowiedział się co do zgromadzonych dowodów. Niemniej jednak skarżący nie przedstawił takich okoliczności, które pozwoliłyby uznać, że naruszenie przepisów postępowania w tym zakresie mogło mieć jakikolwiek, a tym bardziej istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm. - dalej: p.p.s.a.). Strona przed wniesieniem skargi zapoznała się z końcowym stanowiskiem organu meldunkowego w niniejszej sprawie, a przy tym nie przedstawiła takich dowodów, które niweczyłyby ustalenia poczynione przez organ odwoławczy na podstawie całości zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Na koniec warto także zauważyć, że celem ustawy jest dyscyplinowanie obywateli do dostarczania organom meldunkowym informacji na temat ich aktualnego miejsca pobytu. Ewidencja ludności w żaden sposób nie wiąże się ze sferą praw do lokalu, którego meldunek dotyczy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 lutego 2006 r. w sprawie sygn. akt II OSK 561/05, LEX nr 194344 - dostępny w Internecie: http://orzeczenia.gov.pl). Sprawa o wymeldowanie nie jest też właściwym postępowaniem do wykazywania lub odzyskiwania praw do lokalu. W aktualnym stanie prawnym, utrzymywanie fikcji zameldowania nie jest stanem pożądanym. Podkreślić należy, że tak, jak zameldowanie w lokalu nie daje jeszcze żadnych praw do niego, tak też wymeldowanie, w żaden sposób praw do lokalu ogranicza (por. wyrok WSA w Lublinie sygn. akt III SA/Lu 304/11, dostępny jw.). Stąd też zarzuty strony dotyczące przeprowadzenia postępowania przed sądem powszechnym w zakresie przyznania uprawnień właścicielskich następcy prawnemu skarżącego i przeprowadzenia egzekucji komorniczej w odniesieniu do spornego lokalu nie mają doniosłego znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Nie mogą one bowiem w żaden sposób rzutować na ocenę przesłanek co do podstaw wymeldowania skarżącego z pobytu stałego. W tym stanie rzeczy skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a. O wynagrodzeniu pełnomocnika za pomoc prawną udzieloną z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 250 p.p.s.a. w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c oraz § 19 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. z 2002 r. nr 163, poz. 1348, z późn. zm.).