II SA/Po 658/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu - Katarzyna Witkowicz-Grochowska po rozpoznaniu w dniu 27 września 2016r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi S. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2016r. Nr [...] w przedmiocie opłaty adiacenckiej postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. /-/ K. Witkowicz-Grochowska Skarżący S. L. w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie [...] zł złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Argumentował, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz córką, która studiuje i znajduje się na pełnym utrzymaniu rodziców. Skarżący wskazał, że jest pracownikiem administracyjnym Uniwersytetu i jego zarobki są na poziomie średniej krajowej. Żona pracuje na zasadzie samozatrudnienia. W części wniosku dotyczącej posiadanego majątku skarżący podał, że wraz z żoną posiada działkę o powierzchni [...] m² z domem o powierzchni [...] m², działkę o powierzchni [...] ha z domem w budowie. Nadto oświadczył, że posiada oszczędności w wysokości [...] zł. Wraz z żoną posiada współwłasność działki z domem jednorodzinnym, samochód osobowy z 2008r. z przebiegiem 200.000 km. Skarżący wskazał, że żona posiada wraz z siostrą współwłasność mieszkania o powierzchni [...] m² z tytułu spadku. Następnie skarżący podał, że jego wynagrodzenie wynosi [...] zł netto miesięcznie, nie podał jakie dochody uzyskuje żona, ale łączne dochody rodziny oszacował na [...] zł netto miesięcznie. W kwestii wysokości zobowiązań i stałych wydatków skarżący podał jedynie, że ponosi wszystkie koszty utrzymania, bez wyszczególnienia ich wysokości. Przyznanie prawa pomocy w części osobie fizycznej (a taką osobą w niniejszej sprawie jest skarżący) następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznych kosztach bieżącego utrzymania siebie i rodziny (art. 246 §1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. z 2016, poz. 718 ze zm. dalej "P.p.s.a."). Regulacja ta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., stosownie do której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W świetle powyższego przepisu, ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Z użytych w tym przepisie słów "...gdy wykaże..." wynika, że strona ma przekonać, że znajduje się w sytuacji opisanej w tym przepisie, która uniemożliwia jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania (por. M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009, s. 694). Należy, więc podkreślić, że ciężar wykazania występowania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie składającej w tym przedmiocie wniosek. To z kolei oznacza, że taka osoba powinna poczynić wszelkie kroki mające na celu uzasadnienie i uprawdopodobnienie okoliczności, na które się powołuje, zaś uznanie, czy nastąpiło to w sposób dostateczny zostaje ocenione w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy. Dlatego instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim osobom, które nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem lub następuje to kosztem własnego utrzymania. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanej regulacji. Wnioskodawca winien, więc wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym, jest obiektywnie niemożliwe. W tym miejscu na podkreślenie zasługuje także ugruntowany już w orzecznictwie sądowoadministracyjnym pogląd, że uzyskanie prawa pomocy i przerzucenie kosztów postępowania sądowego na Skarb Państwa, a w konsekwencji pozostałych podatników, nie jest przywilejem strony, ale wyjątkiem od zasady samodzielnego ponoszenia kosztów związanych z prowadzeniem procesów sądowych. Przyznanie prawa pomocy musi mieć charakter wyjątkowy i dotyczyć sytuacji, gdy rzeczywiście z porównania wysokości prognozowanych kosztów postępowania oraz możliwości majątkowych i finansowych wnioskodawcy wynika, że skarżący nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów sądowych niniejszego postępowania, chociażby w części. Z oświadczenia skarżącego zawartego we wniosku o prawo pomocy wynika, że posiada stałe zatrudnienie, dochody osiąga także jego żona, gromadzi oszczędności (aktualnie w wysokości [...] zł.). Zasadą jest, że skoro skarżący dysponuje oszczędnościami, to brak jest podstaw do obciążenia Skarbu Państwa kosztami, które co do zasady winny ponieść strony inicjujące postępowanie sądowe. Skoro skarżący ma możliwości by gromadzić oszczędności, to wynika z tego że zaspokaja wszystkie konieczne potrzeby swoje i rodziny, stałe zobowiązania i wydatki, nawet te przekraczające niezbędne koszty bieżącego utrzymania. Nie podał bowiem, że ma jakieś zaległości w bieżącym regulowaniu tych zobowiązań. Z istoty prawa pomocy wynika bowiem możliwość skorzystania z dobrodziejstwa prawa pomocy, dopiero gdy strona wykaże, że po uiszczeniu wszystkich koniecznych kosztów utrzymania swojego i rodziny nie dysponuje już żadnymi wolnymi środkami, które mogłaby przeznaczyć na poniesienie kosztów sądowych niniejszego postępowania. Zauważyć należy, że wysokość zadeklarowanych oszczędności pozwala na poniesienie przez skarżącego wszystkich kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Podkreślić przy tym należy, że koszty sądowe należy traktować jako wydatki, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami ciążącymi na skarżącym. Ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania celem pokrycia kosztów sądowych postępowania sądowego (por. postanowienia NSA z dnia 22 lutego 2012 r. o sygn. akt II OZ 72/12 oraz z dnia 8 lipca 2014 r. o sygn. akt II OZ 671/14, dostępne: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z oświadczenia skarżącego zawartego we wniosku o prawo pomocy wynika, że skarżący wraz z żoną są współwłaścicieli nieruchomości, z których jedna służy zapewnieniu potrzeb bytowych rodziny, a druga stanowi działkę budowlaną. Nadto skarżąca dysponuje prawem współwłasności mieszkania. Posiadanie nieruchomości co do zasady wyłącza możliwość skorzystania z prawa pomocy, gdyż stanowi majątek, który może być źródłem dodatkowego dochodu poprzez jego sprzedaż, czy wynajem. W tej sytuacji nie ma powodów do uprzywilejowanego taktowania skarżącego i zwolnienia go od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie, zwłaszcza, że ich wysokość nie jest wygórowana. W takim stanie rzeczy, opierając się o treść formularza wniosku o prawo pomocy, przyjąć należy, że skarżący ma możliwości by pokryć koszty sądowe niniejszego postępowania w całości. Okoliczności te musiały skutkować odmową przyznania prawa pomocy. Na podstawie art. 258 §1 i 2 pkt 7 w zw. z art. 246 §1 pkt 2 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, jak w postanowieniu. /-/ K. Witkowicz-Grochowska