II SA/Po 685/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu - Katarzyna Witkowicz-Grochowska po rozpoznaniu w dniu 03 stycznia 2017r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi A. K. na decyzję Wojewody z dnia [...] kwietnia 2016r. Nr [...] w przedmiocie zezwolenia na realizację inwestycji drogowej postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. /-/ K. Witkowicz-Grochowska Skarżąca A. K. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w całości poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Argumentowała, że jest na emeryturze od 9 lat, mąż przebywa na zasiłku dla bezrobotnych, oboje chorują. Skarżąca wskazała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem, zamieszkuje wraz z nimi córka z trójką małoletnich dzieci. Skarżąca oświadczyła, że posiada dom o powierzchni [...] m² z lat 60-tych XX wieku, po rodzicach w P. oraz [...] akcje firmy Orange, mąż posiada samochodów osobowy z 2004r. Dochody rodziny stanowi emerytura skarżącej w wysokości [...] zł netto miesięcznie oraz zasiłek dla bezrobotnych jej męża w wysokości [...] zł. Koszty utrzymania domu i rodziny stanowią: - rata pożyczki mieszkaniowej w wysokości [...] zł, rata pożyczki [...] zł miesięcznie, rata pożyczki na aparat słuchowy [...] zł, ubezpieczenie PZU [...] zł na kwartał, Alianse [...] zł miesięcznie, leki [...] zł miesięcznie, podatek od nieruchomości [...] na rok, media i telefon [...] zł na miesiąc, prąd [...] zł na dwa miesiące, woda [...] zł na dwa miesiące, śmieci [...] zł miesięcznie, opał około [...] zł na rok. Pozostałe środki przeznaczają na jedzenie, chemię gospodarczą oraz na remonty domu i nieruchomości. Skarżąca wezwana do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016, poz. 718 ze zm. dalej "P.p.s.a.") wyjaśniła, że córka wraz z dziećmi mieszka nieodpłatnie ze skarżącą zajmując część domu, prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe i utrzymuje się sama, pracuje, korzysta z programu 500+ oraz z alimentów z funduszu alimentacyjnego. Skarżąca podała, że nie posiada rachunków i faktur z tytułu kosztów bieżącego utrzymania na żywność, odzież, środki czystości, paliwo leki. Przedłożyła kserokopie dokumentów źródłowych: - PIT-37 za 2015r. z którego wynika, że łączne dochody jej i męża wyniosły około [...] zł, - wyciągu z rachunku bankowego skarżącego za okres od 9 listopada 2016r. do 8 grudnia 2016r., z którego wynika stan początkowy rachunku na kwotę [...] zł i końcowy w wysokości [...] zł, - wyciąg z rachunku oszczędnościowego skarżącej ze stanem w wysokości [...] zł na dzień 8 grudnia 2016r. - faktura za zakup aparatu słuchowego z dowodem przelewu z rachunku bankowego córki miesięcznej raty pożyczkowej na ten cel w wysokości [...] zł, - polecenia przelewów z rachunku bankowego córki za ubezpieczenie [...]zł, [...] zł spółce Polkomtel, [...] zł, [...] zł, [...] zł, [...] zł, [...] zł i [...] zł za prąd, [...] zł z tytułu rat pożyczki z kasy zapomogowo-pożyczkowej, [...] zł z tytułu raty pożyczki mieszkaniowej, [...] zł miesięcznie za śmieci, około [...] zł miesięcznie za telefon, - decyzji o wysokości podatku od nieruchomości za rok 2016 za budynek mieszkalny, gospodarczy oraz grunt o powierzchni [...] m² w łącznej wysokości [...] zł, - polisy ubezpieczenia OC za dwa samochody osobowe: volkswagen Touran 1,9 TDI z 2004r. oraz opel corsa z 1997r. - przelewu dochodu z tytułu posiadania akcji w wysokości [...] zł. rocznie. Przyznanie prawa pomocy w całości osobie fizycznej (a taką osobą w niniejszej sprawie jest skarżąca) następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 §1 pkt 1 P.p.s.a.). Regulacja ta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., stosownie do której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (por. postanowienie NSA z 21 grudnia 2006r., sygn. akt II FS 741/06). W świetle powyższego przepisu, ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Z użytych w tym przepisie słów "...gdy wykaże..." wynika, że strona ma przekonać, że znajduje się w sytuacji opisanej w tym przepisie, która uniemożliwia jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania (por. M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009, s. 694). Należy, więc podkreślić, że ciężar wykazania występowania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie składającej w tym przedmiocie wniosek. To z kolei oznacza, że taka osoba powinna poczynić wszelkie kroki mające na celu uzasadnienie i uprawdopodobnienie okoliczności, na które się powołuje, zaś uznanie, czy nastąpiło to w sposób dostateczny zostaje ocenione w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy. Dlatego instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim osobom, które nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem lub następuje to kosztem własnego utrzymania. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanej regulacji. Wnioskodawczyni winna, więc wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym, jest obiektywnie niemożliwe. W tym miejscu na podkreślenie zasługuje także ugruntowany już w orzecznictwie sądowoadministracyjnym pogląd, że uzyskanie prawa pomocy i przerzucenie kosztów postępowania sądowego na Skarb Państwa, a w konsekwencji pozostałych podatników, nie jest przywilejem strony, ale wyjątkiem od zasady samodzielnego ponoszenia kosztów związanych z prowadzeniem procesów sądowych. Przyznanie prawa pomocy musi mieć charakter wyjątkowy i dotyczyć sytuacji, gdy rzeczywiście z porównania wysokości prognozowanych kosztów postępowania oraz możliwości majątkowych i finansowych wnioskodawczyni wynika, że nie ma ona dostatecznych środków na poniesienie kosztów niniejszego postępowania. Z oświadczenia skarżącej zawartego we wniosku o prawo pomocy oraz jego uzupełnieniu wynika, że osiągane dochody rodziny w całości zaspokajają wszystkie koszty koniecznego utrzymania skarżącej i jej męża. Skarżąca wykazał, że reguluje wszystkie swoje zobowiązania z tytułu opłat za media, podatku od nieruchomości i kosztów utrzymania domu, które zalicza się do koniecznych kosztów bieżącego utrzymania. Nadto opłacone są dodatkowe koszty obsługi trzech pożyczek, prywatnych ubezpieczeń i koszty utrzymania dwóch samochodów (ubezpieczenia, paliwa, opłat badania technicznego, obsługa), przy czym koszty te wykraczają poza konieczne bieżące wydatki utrzymania rodziny. Istotą prawa pomocy jest skorzystanie z tego dobrodziejstwa tylko w sytuacji, gdy środki jakimi dysponuje wnioskodawczyni pozwalają jedynie na poniesienie koniecznych wydatków bieżącego utrzymania. Inaczej mówiąc, z dobrodziejstwa prawa pomocy może skorzystać wnioskodawczyni, gdy po uiszczeniu niezbędnych kosztów koniecznego utrzymania jej i rodziny nie pozostają już żadne wolne środki, które można by przeznaczyć na poniesienia kosztów postępowania sądowego. Tymczasem z wyciągu z rachunku bankowego męża skarżącej, na który wpływają dochody skarżącej z emerytury oraz jej męża z tytułu zasiłku dla bezrobotnych odnotowano w ostatnich dwóch miesiącach (listopad i grudzień 2016r.) dodatnie saldo na poziomie [...] zł. Oznacza to, że skarżąca i jej rodzina dysponuje oszczędnościami, które utrzymują się na stałym poziomie i przyjąć należy, że zostały zgromadzone po zapłaceniu wszystkich kosztów koniecznego utrzymania skarżącej i jej rodziny. Zasadą jest, że skoro skarżąca dysponuje oszczędnościami, to brak jest podstaw do obciążenia Skarbu Państwa kosztami, które co do zasady winny ponieść strony inicjujące postępowanie sądowe. Skoro skarżąca ma możliwości by gromadzić oszczędności, to wynika z tego że zaspokaja wszystkie swoje potrzeby, stałe zobowiązania i wydatki, nawet te przekraczające niezbędne koszty bieżącego utrzymania (raty kredytowe, ubezpieczenia prywatne, utrzymanie dwóch samochodów). Zaznaczyć przy tym należy, że aktualna wysokość oszczędności jakie zadeklarowała skarżąca wielokrotnie przekracza wysokość kosztów postępowania wymaganych w sprawie, a nadto koszty te będą rozłożone w czasie. Wysokość środków na rachunku bankowym pozwala na poniesienie przez skarżącą wszystkich kosztów sądowych w niniejszej sprawie oraz wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru. Podkreślić przy tym należy, że koszty sądowe należy traktować jako wydatki, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami ciążącymi na skarżącej. Ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy powinna w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania celem pokrycia kosztów sądowych postępowania sądowego (por. postanowienia NSA z dnia 22 lutego 2012 r. o sygn. akt II OZ 72/12 oraz z dnia 8 lipca 2014 r. o sygn. akt II OZ 671/14, dostępne: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z oświadczenia skarżącej zawartego we wniosku o prawo pomocy wynika, że nieodpłatnie zamieszkuje z nią córka ze swoimi dziećmi, która prowadzi odrębne gospodarstwo domowe i sama się utrzymuje. Jednak nie powinno budzić wątpliwości, że partycypuje ona w kosztach utrzymania domu i mediów, skoro z nich korzysta. Okoliczność tą potwierdzają przelewy środków z tytułu stałych zobowiązań skarżącej dokonywane z rachunku bankowego jej córki. Wobec powyższego koszty związane ze stałymi zobowiązaniami skarżącej rozłożone są na dwie rodziny i w związku z tym obciążają skarżącą tylko w części, co z kolei wpływa na wysokość wolnych środków jakimi skarżąca dysponuje. Zaznaczyć przy tym należy, że na gruncie prawa pomocy możliwości płatnicze skarżącej oceniane jest przez pryzmat dochodów i kosztów utrzymania wszystkich członków jej rodziny. W takim stanie rzeczy, opierając się o treść formularza wniosku o prawo pomocy i jego uzupełnienie, przyjąć należy, że skarżąca dysponuje wolnymi środkami finansowymi, z których może pokryć koszty niniejszego postępowania w całości. Okoliczności te musiały skutkować odmową przyznania prawa pomocy. Na podstawie art. 258 §1 i 2 pkt 7 w zw. z art. 246 §1 pkt 1 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, jak w postanowieniu. /-/ K. Witkowicz-Grochowska