II SA/Po 760/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Skomra Sędziowie Sędzia WSA Izabela Paluszyńska Asesor WSA Jacek Rejman (sprawozdawca) Protokolant: starszy sekretarz sądowy Izabela Kaczmarczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 marca 2026 r. sprawy ze skargi J. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 5 sierpnia 2025 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta [...] z dnia 3 lipca 2025 r. nr [...] Decyzją z dnia 5 sierpnia 2025 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej również: Kolegium; organ II instancji; organ odwoławczy), w wyniku rozpatrzenia odwołania J. J. (dalej również: skarżąca; strona), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r., poz. 572) - dalej: k.p.a. w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 323 ze zm.) - dalej również: u.ś.r., utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta [...] (dalej również: Burmistrz; organ I instancji) z dnia 3 lipca 2025 r. nr [...] wydaną w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. Decyzje te zostały wydane w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy. W dniu 14 listopada 2023 r. J. J. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawnym bratem M. J.. Decyzją z dnia 28 grudnia 2023 r. nr [...] Burmistrz Miasta [...] odmówił przyznania żądanego świadczenia z powodu niespełnienia warunku określonego w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, ponieważ niepełnosprawność wymagającego opieki powstała po ukończeniu 25 roku życia. W wyniku wniesionego przez J. J. odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją nr [...] z dnia 29 kwietnia 2024 r. uchyliło w całości zaskarżoną decyzję Burmistrza z dnia 28 grudnia 2023 r. i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji w celu ustalenia, czy w sprawie spełniony jest wymóg określony w art. 17 ust. 1a pkt 1 u.ś.r. W uzasadnieniu tej decyzji Kolegium wskazał przy tym, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (Dz.U. z 2014 r., poz. 1443) – w zakresie jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności – został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji, wobec tego przepis ten nie mógł stanowić podstawy do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Burmistrza Miasta [...] po przeprowadzeniu postępowania decyzją z dnia 13 czerwca 2024 r. nr [...] ponownie odmówił J. J. prawa do przedmiotowego świadczenia pielęgnacyjnego. Organ I instancji wskazał na to, że powodem odmowy przyznania żądanego świadczenia było niespełnienie warunków określonych w art. 17 ust. 1a u.p.s., ponieważ ojciec M. J. - M. J., jako osoba spokrewniona z nim w pierwszym stopniu, nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Samorządowe Kolegium Odwoławcze na skutek złożonego przez J. J. odwołania od wyżej opisanej decyzji Burmistrza z dnia 13 czerwca 2024r., decyzją z dnia 30 lipca 2024 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Kolegium wskazało na to, że skarżąca pomimo, że sprawuje opiekę nad bratem i z tego powodu zrezygnowała z zatrudnienia, nie spełnia warunków do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką sprawowaną nad bratem, ponieważ obowiązek alimentacyjny wobec niepełnosprawnego M. J. obciąża w pierwszej kolejności jego ojca. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, po rozpoznaniu sprawy ze skargi J. J. na wyżej wskazaną decyzję odwoławczą, wyrokiem z dnia 30 stycznia 2025 r. sygn. akt II SA/Po 659/24 uchylił zaskarżoną decyzję z dnia 30 lipca 2024 r. oraz poprzedzającą ją decyzją Burmistrza Miasta [...] z dnia 13 czerwca 2024 r. W wyniku powyższego organ I instancji przeprowadził postępowanie uzupełniające, a następnie decyzją z dnia 3 lipca 2025 r. nr [...] kolejny raz odmówił J. J. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Organ stwierdził, że powodem odmowy jest niespełnienie przesłanek ustawowych, gdyż ojciec osoby wymagającej opieki - M. J. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i nie został pozbawiony praw rodzicielskich. W odwołaniu do tej decyzji skarżąca stwierdziła, że to ona sprawuje faktyczną opiekę nad bratem od 2021 roku, zaś ani ojciec, ani matka, ani też inni krewni w linii prostej nie spełniają obowiązku alimentacyjnego wobec brata. W związku z tym uważa, że jako siostra, na której zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym spoczywa obowiązek opieki nad bratem, spełnia kryteria określone w art. 17 u.ś.r. Ponadto skarżąca podniosła, że dołączona do akt odpowiedź Sądu Rejonowego w [...] wskazuje jedynie na brak zarejestrowania sprawy o pozbawienie bądź ograniczenie praw rodzicielskich wobec M. J. w rejestrze, bez sprecyzowania jakie lata obejmuje rejestr i czy sprawa ta nie pozostaje w archiwach sądu. Kolegium, motywując swoje rozstrzygnięcie, w uzasadnieniu decyzji z dnia 5 sierpnia 2025 r. wyjaśniło, że na podstawie art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym, w niniejszej sprawie zastosowanie znajdują przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, według brzmienia obowiązującego do 31 grudnia 2023 r. Kolegium przybliżyło treść art. 17 ust. 1 i 1b u.ś.r. w brzmieniu poprzednim, jak też wskazało na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 dotyczący art. 17 ust. 1b u.ś.r. i stwierdziło, że nie może ten przepis być stosowany w dotychczasowym kształcie swojej treści po wejściu w życie omawianego orzeczenia. Ponadto organ II instancji wyjaśnił, że w art. 17 ust. 5 pkt 1-6 u.ś.r. ustawodawca określił sytuacje, w których świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje. Według organu odwoławczego, z materiału zgromadzonego w sprawie wynika, że M. J. - brat skarżącej został orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia 3 sierpnia 2023 r. nr [...] zaliczony do 31 sierpnia 2026 r. do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym, ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Z powyższego dokumentu wynika, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 16 marca 2021 r. M. J. jest kawalerem i nie ma dzieci; mieszka u siostry, która zapewnia mu konieczną opiekę. Skarżąca z powodu obowiązków opiekuńczych z dniem 15 października 2023 r. zrezygnowała z zatrudnienia. Matka osoby wymagającej opieki nie żyje, a ojciec - M. J., w wieku [...], uprawniony jest do renty z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z tytułu całkowitej niezdolności do pracy i nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Kolegium wskazało na to, że z wyjaśnień Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia 23 czerwca 2025 r. wynika, że w stosunku do M. J. nie było prowadzone postępowanie w sprawie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności przez Zespół i nie widnieje również w ogólnokrajowym wyszukiwaniu spraw zawierającym informacje o złożonych wnioskach o ustalenie niepełnosprawności. Z kolei z pisma Sądu Rejonowego w [...] sygn. akt [...] z dnia 5 czerwca 2025 r. wynika, że zarówno w repertoriach papierowych, jak i systemie elektronicznym nie odnotowano sprawy o pozbawienie władzy rodzicielskiej dotyczącej stron M. , J. i M. J.. Organ II instancji zauważył, że według ustaleń organu I instancji skarżąca i jej wymagający opieki brat, będąc osobami niepełnoletnimi, po śmierci matki w 1996 roku zostali umieszczeni w domu dziecka i od tamtej pory nie mają żadnego kontaktu z ojcem. Nadto organ odwoławczy podniósł, że organ I instancji wyjaśnił, iż pracownicy socjalni Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] podejmowali próby przeprowadzenia wywiadu środowiskowego z ojcem wymagającego opieki, jednakże bezskutecznie. Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, że w tym stanie faktycznym i prawnym sprawy zasadna jest odmowa przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, mimo że skarżąca faktycznie sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym bratem. Odmowa zaś następuje, ponieważ ojciec brata wymagającego opieki nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i nie został pozbawiony praw rodzicielskich. Organ odwoławczy wyjaśnił, że obowiązek alimentacyjny, który uregulowany został przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2023 r., poz. 2809) - dalej: k.r.o., to zobowiązanie polegające na dostarczaniu środków utrzymania, a w miarę potrzeby środków wychowania. Obowiązek ten obciąża krewnych w linii prostej i rodzeństwo (art. 128 k.r.o.). Obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi (art. 129 § 1 k.r.o.). W ocenie Kolegium, skarżąca jako siostra osoby wymagającej opieki, a więc będąca osobą spokrewnioną w stopniu drugim w linii bocznej, niewątpliwie jest osobą, o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., tj. inną osobę (niż wymienione w art. 17 ust. 1 pkt 1-3 tej ustawy), na której ciąży obowiązek alimentacyjny. Organ zaznaczył, że aby strona mogła uzyskać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego spełnione muszą być łącznie warunki wskazane w art. 17 ust. 1a u.ś.r., zgodnie z którym osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z powyższego wynika, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie należącej do kategorii określonej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. uzależnione jest od ustalenia, że rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Według Kolegium, wobec tego, że M. J. - ojciec wymagającego opieki nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym, to nie można uznać, że w sprawie zostały spełnione łącznie przesłanki, o których mowa w art. 17 ust. 1a u.ś.r. Dlatego w okolicznościach tej sprawy, pomimo zrozumienia trudnej sytuacji rodzinnej i zdrowotnej, Kolegium uznaje, że skarżąca faktycznie sprawująca stałą i konieczną opiekę nad bratem nie jest uprawniona do ubiegania się o to świadczenie. Organ II instancji odwołał się w tym zakresie do uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2022 r., w sprawie o sygn. akt I OPS 2/22, z której wynika, że inne okoliczności niż dotyczące kryterium sformalizowanego, związanego z orzeczeniem o niepełnosprawności, jako niepoparte treścią przepisów ustawy, nie mogą być brane pod uwagę przy rozpatrywaniu wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Organ odwoławczy dodał, że rozstrzygając o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego, organ orzekający ograniczony jest ściśle ustalonymi kryteriami ustawowymi i nie działa w ramach uznania administracyjnego. Kolegium podkreśliło, że prawne regulacje dotyczące świadczeń rodzinnych, w tym świadczenia pielęgnacyjnego, mają charakter norm bezwzględnie obowiązujących, wykluczają stosowanie kryteriów innych niż wskazał ustawodawca. Rozstrzyganie w zakresie tych spraw nie zależy od woli organów orzekających, które w sytuacji niespełnienia jakiejkolwiek przesłanki wymaganej dla uzyskania świadczenia, mimo spełnienia pozostałych, mają obowiązek podjęcia decyzji negatywnej dla strony. W skardze na decyzję odwoławczą J. J. zakwestionowała prawidłowość rozstrzygnięcia Kolegium, zarzucając podobnie jak w odwołaniu, że organ nie ustalił prawidłowo, czy M. J. nie został pozbawiony władzy rodzicielskiej. Argumentowała, że zwrócono się jedynie do Sądu Rejonowego w [...] o informację, czy odnotowano sprawę w tym przedmiocie. Podniosła także, że nieprzyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego jest rażąco sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, ponieważ tylko ona jako siostra sprawuje codzienną opiekę nad bratem, dba o jego interesy i jest jedynym krewnym, który interesuje się jego losem. Przy takiej argumentacji skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, odpowiadając na skargę, podtrzymało dotychczasowe stanowisko i wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r., poz. 143) - dalej: p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. W wyniku przeprowadzenia tak rozumianej kontroli Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta [...] z dnia 3 lipca 2025 r. o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z niepodejmowaniem pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad jej niepełnosprawnym bratem, jako osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji naruszają przepisy prawa materialnego i postępowania w stopniu mającym wpływ (naruszenie prawa materialnego), jak i mogącym mieć istotny wpływ (naruszenie przypisów postępowania) na wynik sprawy, co uzasadnia wyeliminowanie obydwu tych decyzji z obrotu prawnego. Przed omówieniem zasadniczych motywów rozstrzygnięcia Sąd zwraca uwagę na to, że w niniejszej sprawie orzekał już Wojewódzki Sąd Administracyjny, który w prawomocnym wyroku z dnia 30 stycznia 2025 r. sygn. akt II SA/Po 659/24 potwierdził, że w sprawie powinny mieć zastosowanie przepisy ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r., poz. 1429 ze zm.), a zatem art. 17 w brzmieniu sprzed nowelizacji obwiązującej od 1 stycznia 2024 r. Sąd nie zgadza się z zarzutami strony dotyczącymi kwestii ustalenia, czy M. J. nie został pozbawiony władzy rodzicielskiej. Organy oparły się w tym względzie na odpowiednich wyjaśnieniach Sądu Rejonowego w [...] sygn. akt [...] z dnia 5 czerwca 2025 r. Jeżeli zaś strona ma wiarygodne informacje co do domniemanego orzeczenia sądowego w tym przedmiocie, powinna ona przedstawić je organowi i wskazać na odpowiednie dokumenty lub inne informacje. Zgodnie z art. 7 k.p.a. organy administracji publicznej z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Przy takim brzmieniu przepisu całej inicjatywy dowodowej nie można przerzucać na organ. Powyższe nie przekreśla jednakże zasadności skargi, bowiem trafne okazały się zarzuty dotyczące tego, że należy rozważyć sytuację skarżącej, ponieważ tylko ona jako siostra sprawuje codzienną opiekę nad bratem, dba o jego interesy i jest jedynym krewnym, który interesuje się jego losem. W niniejszej sprawie podstawowym spornym zagadnieniem jest, czy zostały spełnione wymogi w zakresie przesłanek z art. 17 ust. 1a u.ś.r. w poprzednim brzmieniu. Przepis ten stanowi, że osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organy w toku ponowionego postępowania ustaliły, że ojciec osoby podopiecznej (brata skarżącej) M. J. (jedyny żyjący rodzic osoby podopiecznej) nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Powyższa kwestia nie mogła jednakże stanowić podstawy do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w niniejszej sprawie, z uwagi na zaistnienie podstaw do zakwestionowania konstytucyjności części treści tego przepisu, który stanowił podstawę odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Ta okoliczność prawna miała również wpływ na kwestie związania w niniejszej sprawie uchwałą siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2022 r. sygn. akt I OPS 2/22 (uchwała dostępna w bazie orzeczeń: http://orzeczenia.nsa.gov.pl) - dalej również: uchwała sygn. akt I OPS 2/22; uchwała z dnia 14 listopada 2022 r. W tym zakresie Sąd w niniejszym składzie w pełni podziela stanowisko przedstawione w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 lutego 2026 r. sygn. akt I OSK 2443/24 (dostępnym jw.), do którego to wyroku Sąd będzie się też odwoływał w dalszych rozważaniach. Trzeba mieć na uwadze, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 8 lipca 2025 r. sygn. akt SK 33/23 (publ. OTK-A 2025/78) stwierdził, że "[a]rt. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 323, z późn. zm.), w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r., w zakresie, w jakim nie przyznaje prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobie, o której mowa w tym przepisie, sprawującej wyłączną opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i w związku z tym rezygnującej z zatrudnienia, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Jak też wyjaśnił to NSA, dokonując analizy orzecznictwa Trybunału w wyżej przywołanym wyroku, "moment publicznego ogłoszenia wyroku zakresowego o charakterze negatoryjnym na sali rozpraw jest równoznaczny z chwilą uchylenia domniemania konstytucyjności kontrolowanego tym orzeczeniem przepisu". Z argumentacji przyjętej w tym wyroku wynika, że brak określonej w art. 190 ust. 2 Konstytucji promulgacji orzeczenia Trybunału nie powoduje, że orzeczenie to dla organów państwa może być uznane za nieistniejące. Jakkolwiek utrata mocy obowiązującej norm uznanych za niekonstytucyjne (derogacja, zmiana prawa w zakresie obowiązywania) następuje z datą ogłoszenia wyroku Trybunału w Dzienniku Ustaw, to już sam fakt ogłoszenia wyroku przez Trybunał, po przeprowadzeniu postępowania kontrolnego, nie jest pozbawiony prawnego znaczenia dla postępowań toczących się przed organami administracyjnymi lub sądami na tle przepisów dotkniętych niekonstytucyjnością. Już z momentem wejścia wyroku Trybunału do obrotu prawnego, w tym poprzez ogłoszenie go na rozprawie, następuje uchylenie domniemania konstytucyjności kontrolowanego przepisu. To powoduje, że organy stosujące przepisy uznane za niekonstytucyjne w okresie odroczenia wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego (odroczenia derogacji przepisu w wyroku Trybunału) bądź z uwagi na zasady intertemporalne, czy z uwagi na posiłkowanie się zasadą tempus regit actum (co jest charakterystyczne dla sądów administracyjnych), powinny uwzględniać fakt, że chodzi o przepisy pozbawione domniemania konstytucyjności (zob. także wyrok TK z 13 marca 2007 r. sygn. akt K 8/07). Naczelny Sąd Administracyjny, powołując się na orzecznictwo Trybunału, podkreślił przy tym, że brak jest podstaw, aby twierdzić, że dopiero formalna promulgacja wyroku powoduje uchylenie domniemania konstytucyjności kontrolowanego przez Trybunał przepisu i dlatego "wszystkie organy stosujące prawo powinny – w granicach swych kompetencji i umiejętności, z uwagi na brzmienie art. 7 i art. 8 Konstytucji RP – przeciwdziałać utrwalaniu niekonstytucyjnego stanu, nie zaś biernie oczekiwać na ostateczne usunięcie w formalny sposób z obrotu prawnego aktu, którego niekonstytucyjność już stwierdzono" (por. też wyrok WSA w Lublinie z dnia 11 marca 2026 r. sygn. akt I SA/Lu 53/26, dostępny jw.). NSA w omawianym wyroku stwierdził, że powyższe uwagi są o tyle istotne, że 8 lipca 2025 r. Trybunał Konstytucyjny rozpoznał skargę konstytucyjną z dnia 10 listopada 2021 r., przedstawiającą żądanie zbadania zgodności art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a pkt 1-3 u.ś.r. w zakresie, w jakim pozbawia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wnuka osoby legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, który sprawuje nad tą osobą pełną opiekę i w związku z tym zrezygnował z zatrudnienia, gdy istnieją spokrewnione w pierwszym stopniu osoby niesprawujące ze względu na swój stan zdrowia opieki nad osobą niepełnosprawną, a nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, z art. 2 w związku z art. 32 ust. 1, art. 71 ust. 1 i art. 69 Konstytucji i wydał negatoryjny wyrok zakresowy o sygn. akt SK 33/23. Trybunał uznał, że "osoba, która jako jedyna sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i w związku z tym zrezygnowała z zatrudnienia oraz złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego do 31 grudnia 2023 r. (niezależnie od tego, jak wniosek ten został rozstrzygnięty), zachowuje prawo ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne według przepisów ustawy o świadczeniach w brzmieniu do 31 grudnia 2023 r.". Podkreślić trzeba, że wyrok z dnia 8 lipca 2025 r. sygn. akt SK 33/23 wydany został w wyniku rozpoznania skargi konstytucyjnej – i jak wskazał sam Trybunał, jest to wyrok o charakterze zakresowym, derogujący jednak w całości normę wyrażoną w sentencji. Omawiane orzeczenie nie zawiera przy tym elementu intertemporalnego, wobec czego przepis uznany został za niezgodny z ustawą zasadniczą od daty jego wprowadzenia do obrotu prawnego (ex tunc). Sąd zgadza się z Naczelnym Sądem Administracyjnym, który w przywołanym wyroku opowiedział się za stanowiskiem, zgodnie z którym – na podstawie art. 8 ust. 2 Konstytucji w zw. z art. 178 Konstytucji – w warunkach tej konkretnej sprawy należy odmówić zastosowania regulacji, której przymiot konstytucyjności został już obalony. Odmienne zapatrywanie godziłoby bowiem w zasadę zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa (art. 2 Konstytucji), a także zasady sprawiedliwości społecznej, rozumianej jako "dążenie do zachowania równowagi w stosunkach społecznych i powstrzymywanie się od kreowania nieusprawiedliwionych, niepopartych obiektywnymi wymogami i kryteriami przywilejów dla wybranych grup obywateli" (wyrok TK z dnia 12 kwietnia 2000 r. sygn. akt K 8/98). Przyjęcie przeciwnej tezy powodowałoby przy tym konieczność zastosowania w procesie stosowania prawa przepisu, któremu już de facto odmówiono waloru zgodności z ustawą zasadniczą. Sąd podkreśla przy tym, że sytuacja prawno-faktyczna zaistniała w niniejszej sprawie jest szczególna, wobec czego wymaga oceny tego konkretnego wypadku (ad casum). W tej sytuacji uzasadnione jest stwierdzenie, że okoliczność braku ogłoszenia wyroku Trybunału z dnia 8 lipca 2025 r. sygn. akt SK 33/23, pomimo że nie oznacza automatycznego wyeliminowania objętych jego prawotwórczym oddziaływaniem przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych (art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a tej ustawy) z polskiego porządku prawnego, nie może stanowić podstawy do przyjęcia, że sąd administracyjny orzekający w konkretnej i indywidualnej sprawie, nie jest władny przyjąć, że także przed datą formalnego ogłoszenia wyroku przepisy pozbawione były waloru zgodności z ustawą zasadniczą. Sam zaś fakt braku ogłoszenia przywołanego orzeczenia Trybunału na datę stosowania prawa przez tutejszy Sąd – jako obiektywnie niezależny od woli obywateli – nie może sanować przerzucania na nich negatywnych skutków takiego działania. Warto również ubocznie wspomnieć, że Naczelny Sąd Administracyjny wskazał w przywołanym orzeczeniu, że treść wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (dalej: TSUE) z dnia 18 grudnia 2025 r. w sprawie o sygn. C-448/23 pozostaje irrelewantna dla wyniku tej sprawy. W niniejszej sprawie bezsporną okolicznością jest fakt, że M. J. - brat skarżącej został orzeczeniem z dnia 3 sierpnia 2023 r. zaliczony do 31 sierpnia 2026 r. do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 16 marca 2021 r. M. J. jest kawalerem i nie ma dzieci; mieszka u siostry, która zapewnia mu konieczną opiekę. Skarżąca z powodu obowiązków opiekuńczych z dniem 15 października 2023 r. zrezygnowała z zatrudnienia. Matka osoby wymagającej opieki nie żyje. Natomiast ojciec - M. J., w wieku [...], uprawniony jest do renty z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z tytułu całkowitej niezdolności do pracy i nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jednak nie ma wydanego orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ojciec nie utrzymuje żadnych kontaktów ze swoim synem. Zgodnie z art. 3 pkt 20 u.ś.r. umiarkowany stopniu niepełnosprawności oznacza m.in. całkowitą niezdolność do pracy orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (lit. b), z kolei w świetle art. 3 pkt 21 tej u.ś.r. znaczny stopień niepełnosprawności oznacza m.in. całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (lit. b). Ojciec M. J. w świetle przywołanych przepisów i ustalonych okoliczności nie może być zatem uznany za osobę legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Niemniej jednak z uwagi na zakwestionowanie konstytucyjności przepisu art. 17 ust. 1a u.ś.r. organy powinny nakierować ustalenia faktyczne na to, czy skarżąca jest jedyną osobą, która może sprawować opiekę nad niepełnosprawnym bratem. Powinny zatem uwzględnić uwarowania tej opieki, jak i faktyczny stan zdrowia i zachowanie M. J.. Sama bezskuteczność prób ustalenia przeprowadzenia wywiadu środowiskowego z ojcem wymagającego opieki nie może stanowić podstawy do wyciągania negatywnych skutków wobec skarżącej i osoby niepełnosprawnej. Organy powinny ocenić, czy ojciec osoby niepełnosprawnej z racji stanu zdrowia i wieku oraz okoliczności towarzyszących jest w ogóle w stanie pełnić opiekę nad swoim niepełnosprawnym synem, skoro jest osobą starszą i schorowaną. Bezsporny jest przy tym brak aktywności zawodowej wnioskodawczyni, związany z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym bratem wymagającą stałej lub długotrwałej pomocy. Stanowiło to przed 1 stycznia 2024 r. stanowiło realizację celu świadczenia pielęgnacyjnego, jako ekwiwalentu za utracone wynagrodzenie opiekuna osoby niepełnosprawnej. Skarżąca jest również osobą zobowiązaną do alimentacji wobec niepełnosprawnego członka rodziny (jednak w dalszej kolejności niż jej ojciec). W kwestii ogólnej mocy wiążącej (art. 269 p.p.s.a.) uchwały składu siedmiu sędziów NSA z dnia 14 listopada 2022 r. sygn. akt I OPS 2/22 należy podkreślić, że uchwała ta została wydana przed datą wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 lipca 2025 r. sygn. akt SK 33/23, zatem stanowisko Trybunału w zakresie domniemania konstytucyjności art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a pkt 1-3 u.ś.r. nie było znane składowi orzekającemu i przez niego analizowane. W takiej sytuacji – z uwagi na wyżej przedstawione względy, jak w szczególności podważenie domniemania konstytucyjności przepisu prawa przez Trybunał Konstytucyjny wyłączona zostaje moc wiążąca wcześniejszych interpretacji takiej regulacji – a w konsekwencji i związanie składu orzekającego w niniejszej sprawie wykładnią art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r., zaprezentowaną w przywołanej uchwale NSA z dnia 14 listopada 2022 r. Skoro wyrokiem wydanym w sprawie o sygn. akt SK 33/23 podważone zostało domniemanie konstytucyjności objętych zaskarżeniem norm ustawowych, sąd administracyjny powinien w ramach przysługujących mu kompetencji uwzględnić ten stan na użytek kontrolowanej sprawy. Istota tejże sprawy sprowadza się zatem aktualnie do oceny, czy w przytoczonych powyżej okolicznościach prawidłowe, ale i zgodne z Konstytucją, będzie dokonywanie walidacji przesłanek przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego jedynie na podstawie treści art. 17 ust.1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r., która uzależnia wynik postępowania od przesłanki posiadania przez osobę w pierwszej kolejności zobowiązaną do udzielania wsparcia niepełnosprawnemu członkowi rodziny orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Sąd w niniejszej sprawie zgadza się z Naczelnym Sądem Administracyjnym, który w przywołanym wyroku o sygn. akt I OSK 2443/24 wskazywał na konieczność wystrzegania się rozstrzygnięcia, które w konkretnej sprawie stanowiłoby zaprzeczenie wartości wpisanych w konstytucyjne zasady prawa rodziny do pomocy ze strony państwa i równości (art. 71 ust. 1 w zw. z art. 32 ust. 1 Konstytucji). W ślad za NSA podkreślić też należy, że zasadniczym celem świadczenia pielęgnacyjnego jest częściowe pokrycie wydatków ponoszonych przez rodzinę w związku z koniecznością zapewnienia opieki i pielęgnacji niepełnosprawnemu dziecku lub niepełnosprawnej osobie dorosłej. W istocie zatem jest to świadczenie, które ma zabezpieczyć egzystencję osób niepełnosprawnych, poprzez wspieranie tych, którzy się nimi opiekują (por.: wyrok TK z dnia 18 listopada 2014 r. sygn. SK 7/11). Zasada z art. 71 ust. 1 Konstytucji zyskuje tym bardziej na aktualności w odniesieniu do rodzin, w skład których wchodzą osoby legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Opieka nad nimi wymaga bowiem zwykle pełnego zaangażowania członka rodziny, podejmującego się tego zadania, polegającego tak na realizacji zwykłych czynności dnia codziennego (jak np. przygotowanie posiłków, czy utrzymanie porządku w miejscu zamieszkania), jak i nierzadko również angażujących czas i energię czynnościach stricte pielęgnacyjnych (od stałego czuwania nad osobą z niepełnosprawnością o charakterze intelektualnym, poprzez fizyczne wsparcie tych, z niepełnosprawnościami w zakresie narządu ruchu, podawania na czas odpowiednich leków, aż po wsparcie w czynnościach związanych z utrzymaniem higieny osobistej). Działania takie, stanowiące codzienność rodzin opiekujących się osobami niepełnosprawnymi - niezależnie od tego, czy dotyczą kwestii bytowych, zabiegów pielęgnacyjnych, czy też wykonywania bardziej skomplikowanych czynności opiekuńczych - pozwalają podopiecznemu na godne i bezpieczne funkcjonowanie w społeczeństwie, umacniając tym samym pozycję rodziny i pozwalając na jej trwanie. Przy tym, bez względu na stopień pokrewieństwa pomiędzy opiekunem a podopiecznym, fakt udzielania tego typu wsparcia związany z jednoczesnym, całkowitym poświęceniem swojego czasu i możliwości podjęcia aktywności zarobkowej na rzecz członka rodziny, który wymaga szczególnej pomocy, ocenić należy, jako działanie moralnie wzorcowe. Tego typu postawa powinna być doceniana i dodatkowo premiowana przez Państwo, nie zaś wiązać się z dalszymi trudnościami rodziny choćby w uzyskaniu odpowiednich, należnych jej świadczeń. Ma to kluczowe znaczenie, szczególnie w przypadku, gdy jedynie w związku z konstrukcją danego przepisu prawa, ustawodawca formułuje ograniczenia normatywne, wsparcie takie w rzeczywistości wyłączające. Podkreślenia dalej wymaga, że sprawowanie opieki nad osobami, które w innej sytuacji nie mogłyby samodzielnie funkcjonować, stanowi zatem naturalne spoiwo więzi rodzinnych, odciążając jednocześnie władze publiczne od konieczności realizowania sformalizowanych form takiej pomocy. Poza tym, niezależnie od kompensacyjnej funkcji świadczenia pielęgnacyjnego, jako ekwiwalentu dla opiekuna w związku z rezygnacją z zarobkowania - jego rzeczywistym beneficjentem jest rodzina, a w szczególności jej niepełnosprawny członek, któremu zasada określona w art. 71 Konstytucji powinna zapewnić jak najpełniejszą opiekę, a więc opiekę osoby najbliższej. Powyżej opisana sytuacja w pełni wpisuje się w okoliczności faktyczne analizowanej w tym postępowaniu sprawy, gdzie skarżąca, rezygnując z własnej aktywności zawodowej, od wielu lat sprawuje odpowiednią opiekę nad niepełnosprawnym bratem. Nadto art. 71 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji, określając adresata tej szczególnej pomocy w postaci rodziny, formułuje zatem również prawo podmiotowe skarżącej, która sprawując opiekę nad bratem. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela ocenę Naczelnego Sądu Administracyjnego, że wyłączenie przez ustawodawcę możliwości uzyskania szczególnej pomocy władz publicznych przez opiekuna, faktycznie realizującego wsparcie niepełnosprawnego członka rodziny, a przy tym rezygnującego z tej przyczyny z aktywności zarobkowej, poprzez przyjęcie niezależnego od wnioskującego kryterium posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności przez osobę trzecią (pozostającą na wyższym stopniu hierarchii podmiotów uprawnionych) stanowi zróżnicowanie nieproporcjonalne i nieuzasadnione. Stan taki bezpośrednio godzi zaś w podlegające ochronie państwa dobro rodziny osoby niepełnosprawnej, borykającej się z trudną sytuacją materialną i społeczną. Nałożony na ustawodawcę obowiązek urzeczywistnienia wyrażonych w Konstytucji gwarancji socjalnych odczytywać należy, jako nakaz jak najpełniejszego urzeczywistnienia norm konstytucyjnych z uwzględnieniem tak potrzeb społecznych, jak i realnych możliwości ich zaspokojenia. Przedstawiona argumentacja upoważnia Sąd do stwierdzenia, że przyjęcie w tej sprawie stanowiska odmiennego powodowałoby naruszenie konstytucyjnych zasad równości i prawa rodziny do pomocy ze strony państwa. W konsekwencji Sąd stwierdził, że w sprawie miało miejsce naruszenie przepisów art. 7 (zasada prawdy obiektywnej), art. 8 (zasada wzbudzania zaufania do władzy publicznej) oraz szczegółowych przepisów dotyczących ustalania i rozpatrywania materiału dowodowego, tj. art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 17 ust. 1 i art. 17 ust. 1a u.ś.r., jak też przywołanych przepisów prawa materialnego, w tym Konstytucji. Organ skupił się w zasadzie wyłącznie na okoliczności, że w rodzinie jest osoba zobowiązana w bliższej kolejności niż skarżąca w rozumieniu art. 132 k.r.o. do spełnienia obowiązku alimentacyjnego wobec niepełnosprawnego brata skarżącej, co też świadczy o błędnej wykładni przepisów prawa materialnego. To zaś doprowadziło do nieprawidłowych, bo źle ukierunkowanych ustaleń faktycznych w sprawie. Organ powinien był bowiem przede wszystkim ocenić, czy skarżąca jest najbliższą spokrewnioną osobą względem niepełnosprawnego, która może realnie wykonywać nad nim opiekę, mając na uwadze uwarunkowania rodzinne i okoliczności dotyczące ojca osoby niepełnosprawnej. To od tego podstawowego ustalenia zależy rozstrzygnięcie, czy w świetle art. 17 ust. 1 i 1a u.ś.r. zachodzą podstawy do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie dotychczasowych przepisów. Zarazem Sąd uznał, że ze względu na zakres pozostających do wyjaśnienia i rozważenia okoliczności i konieczność ponowienia postępowania wyjaśniającego zasadne jest uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. W związku z tym, przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organy administracji uwzględnią stanowisko wyrażone w uzasadnieniu niniejszego wyroku, wydając stosowne rozstrzygnięcie. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.