II SA/Po 772/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Danuta Rzyminiak - Owczarczak po rozpoznaniu w dniu 10 stycznia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. K. o przyznanie prawa pomocy w związku z zamiarem wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku tut. Sądu z dnia 7 listopada 2012 r. sygn. akt II SA/Po 772/12 w sprawie ze skargi L. K. i R. K. o wymierzenie Powiatowemu Inspektorowi Nadzoru Budowlanego dla [...] grzywny za niewykonanie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 18 sierpnia 2011 r. sygn. akt II SAB/Po 60/10 postanawia odmówić przyznania prawa pomocy /-/ D.Rzyminiak-Owczarczak Wnioskodawca R. K. po wydaniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 7 listopada 2012r. oddalającego skargę wniósł o przyznanie prawa pomocy w całości poprzez zwolnienie go od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Argumentował, że w związku z jego trudną sytuacją materialną nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Oświadczył, że sam prowadzi własne gospodarstwo domowe, a otrzymane przychody z niskiej renty inwalidzkiej powodują, że żyje w ubóstwie bez wystarczających środków na konieczne podstawowe wydatki. Jedynym źródłem utrzymania jest od [...] lat renta inwalidzka, która aktualnie wynosi [...] zł netto miesięcznie. Obowiązkowe wydatki przekraczają przychody uzyskiwane z renty, a niedobór pokrywany jest przez najbliższą rodzinę, co tym samym stanowi jego zadłużenie. Dodatkowym olbrzymim kosztem, poza własnym utrzymaniem, jest od 10 lat utrzymanie nieruchomości w stanie niepogorszonym, do czego zobowiązuje prawo i to bez możliwości użytkowania budynku warsztatowo-mieszkalnego. Zmuszony jest w związku z tym do korzystania z dobrodziejstwa rodziny – dzieci. Załączył kserokopię PIT-40 za 2011r. z którego wynika uzyskany dochód w wysokości [...] zł. Oświadczył, że obciążony jest chorobą. Komisja lekarska uznała, że jest całkowicie niezdolny do pracy i trwale niezdolny do samodzielnej egzystencji. Nie posiada zdolności kredytowej. Oświadczył, że nie posiada żadnych oszczędności i nie korzysta z kredytów. Oświadczył, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe obciążone wydatkami: udział w czynszu mieszkaniowym – [...] zł, udział w kosztach za media – prąd, gaz, telefony, TV, Internet – [...] zł, wydatki na utrzymanie – żywność, ubiór, środki czystości – [...] zł, wydatki na leczenie i rehabilitację – [...] zł, udział w utrzymaniu nieużytkowanej nieruchomości – [...] zł. Powtórzył, że niedobory finansowe na pokrycie powyżej wymienionych koniecznych wydatków ponoszone są przez najbliższą rodzinę – dorosłe dzieci. W części wniosku dotyczącej posiadanego majątku oświadczył, że jest najemcą mieszkania o powierzchni [...] m² i obciążony jest połową kosztów jego utrzymania. Oświadczył, że posiada nieruchomość o powierzchni [...] m² zabudowaną budynkiem warsztatowo-mieszkalnym o powierzchni [...] m². Oświadczył, że sam prowadzi gospodarstwo domowe. Oświadczył, że przychody uzyskuje wyłącznie z renty inwalidzkiej w wysokości [...] zł brutto miesięcznie. Pracę zawodową zakończył w 2003r. Zły stan zdrowia nie pozwala mu na jakąkolwiek pracę. Posiada I grupę inwalidzką i jest całkowicie niezdolny do pracy i trwale niezdolny do samodzielnej egzystencji. W dniu 14 listopada 2012r. skarżący uiścił należną opłatę kancelaryjną od wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w wysokości 100 zł. Z uwagi na fakt, że wniosek o prawo pomocy na urzędowym formularzu był niepełny, co do sytuacji finansowej i majątkowej, wnioskodawca został wezwany, w oparciu o przepis art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., poz. 270, dalej p.p.s.a.) do osobistego uzupełniania wniosku poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. W piśmie z dnia 30 listopada 2012r., stanowiącym uzupełnienie wniosku, wnioskodawca podał, że otrzymuje przychód wyłącznie z jednego źródła – renty inwalidzkiej w wysokości [...] zł netto miesięcznie. Powtórzył, że od [...] lat nie wykonuje żadnej pracy stałej jak i dorywczej. Ma orzeczenie komisji lekarskiej o niezdolności do samodzielnej egzystencji. Wymaga pomocy osób trzecich. Oświadczył, że nie posiada żadnych lokat bankowych, papierów wartościowych, czy zaciągniętych kredytów. Jedyny majątek jaki posiada to nieruchomość, która nie przynosi żadnych pożytków, a wręcz wielotysięczne straty finansowe, które z samej tylko amortyzacji budynku wynoszą [...] zł miesięcznie. W odpowiedzi na wezwanie dotyczące opisania wszystkich źródeł przychodów wnioskodawcy i osób, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe podał, że nie prowadzi z L. K. zamieszkałą pod tym samym adresem wspólnego gospodarstwa domowego. Od 1994r. dzieli ich intercyza małżeńska i separacja, nie posiadają żadnych wspólnych interesów materialnych. Nie prowadzą wspólnej gospodarki żywieniowej, wszystkie czynności domowe wykonują oddzielnie. Żona w co najmniej [...] % przebywa poza miejscem zamieszkania. Dzieci są dojrzałe, nie zamieszkują z wnioskodawcą, prowadzą samodzielne gospodarstwa domowe z własnymi rodzinami, a ich status finansowy nie posiada związku z jego sytuacja materialną. Dlatego nie jest w stanie przedłożyć danych o ich stanie majątkowym. Uzyskiwana pomoc od dzieci jest znacząca i dobrowolna. Oświadczył, że nikt z jego najbliższej rodziny (dzieci, ich małżonkowie i żona skarżącego) nie prowadzą działalności gospodarczej. Oświadczył, że jest współwłaścicielem w połowie samochodu osobowego marki [...] z [...]r. o wartości około [...] zł. Nadto wskazał, że z tytułu utrzymania nieużytkowanego budynku warsztatowo-mieszkalnego uiszcza [...] zł za prąd, [...] zł za wodę i [...] zł podatku od nieruchomości. Następnie wskazał, że zleca osobom trzecim wykonanie prac związanych z: utrzymaniem terenu i zieleni na kwotę [...] zł rocznie; odnowieniem stolarki okiennej, usuwaniem nieczystości pyłowych, myciem okien, konserwacją płotów o długości [...] m, bramy wjazdowej i urządzeń elektrycznych i elektronicznych, wewnętrznych urządzeń podlegających korozji, naprawą dachu, dozorowaniem nieruchomości na kwotę około [...] zł; odśnieżaniem na kwotę [...] zł, konserwacją stacji energetycznej na wyłączne potrzeby zasilania warsztatu na kwotę [...] zł. Nadto skarżący wskazał, że ponosi koszty umowy dzierżawy trafostacji prądowej celem zabezpieczenia odpowiedniego zaopatrzenia w energię elektryczną do prowadzenia zamierzonej działalności produkcyjnej na kwotę [...] zł miesięcznie, którą uiści po uzyskaniu możliwości płatniczych, a także ponosi koszty dojazdu do nieruchomości na kwotę [...] zł miesięcznie. Wezwany do złożenia zeznań podatkowych PIT za rok 2011, skarżący przedłożył kopię rocznego zeznania o wysokości dochodu, z którego wynika przychód w wysokości [...] zł. Załączył kserokopię decyzji w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości położonej w T., rachunku za energię elektryczną i wodę dotyczącego tej nieruchomości. Nadto przedłożył kserokopię aktu notarialnego umowy majątkowej małżeńskiej z 1994r. oraz zestawienie operacji za okres od 30 maja 2012r. do 30 listopada 2012r. na internetowym rachunku bankowych prowadzonym przez [...], z którego wynika, że na rachunek wpłynęła łącznie kwota w wysokości [...] zł, a wydatkowano łącznie kwotę [...] zł. Na dzień wydruku na rachunku było saldo ujemne w wysokości [...] zł. Postanowieniem Referendarza sądowego w tut. Sądzie z dnia 10 grudnia 2012 r. przedmiotowy wniosek oddalono uznając, iż obarczony jest brakiem przedstawienia dokładnych informacji skutkujących wykazaniem, że skarżący nie ma możliwości poniesienia kosztów postępowania chociaż w części. Wskazano, iż wnioskodawca nie przedłożył żądanych przez Sąd dokumentów pozwalających na ocenę możliwości finansowych do poniesienia kosztów niniejszego postępowania przez żonę i dzieci wnioskodawcy, jak również uchylił się od przedłożenia wyciągów z jego rachunków bankowych, wskazujących wszystkie wpływy i wypływy z tego rachunku. Wnioskodawca przestał jedynie na przedstawieniu zbiorczego zestawienia wartości operacji na posiadanym rachunku bankowym, co nie pozwala ustalić, jakimi środkami dysponuje i rozporządza. Uznano, że okoliczność, iż wnioskodawca nie pozostaje ze współmałżonkiem we wspólnym gospodarstwie domowym, przy braku sądowego przeprowadzenia separacji, pozostaje bez wpływu na obowiązek wzajemnej pomocy, wynikający z art., 23 i 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Wskazano, że obowiązek alimentacyjny obejmuje również wydatki związane z prowadzeniem postępowań sądowych. Wskazano, że przy deklarowanym dochodzie z renty inwalidzkiej w wysokości 699 zł netto miesięcznie z przedłożonego przez wnioskodawcę zestawienia operacji na rachunku bankowym wynika, że w okresie 6 miesięcy wpłynęła kwota większa ([...] zł) niż z tylko z tytułu renty (6 x [...] zł = [...] zł). Wnioskodawca poniósł również koszty opłaty kancelaryjnej od uzasadnienia. W tych okolicznościach uznano, że oświadczenie wnioskodawcy w zakresie wysokości uzyskiwanych dochodów budzi wątpliwości, co uniemożliwia ustalenie rzeczywistej jego sytuacji finansowej pozwalającej na przyznanie prawa pomocy chociażby w części. Zaznaczono, że z informacji zebranych w ogólnodostępnych internetowych bazach danych wynika, iż na nieruchomości położnej w T. przy ul. O., działka o numerze ewidencyjnym [...], znajduje się wykończony budynek otoczony zagospodarowanym terenem zielonym i ogrodzeniem, co udokumentowano załączonymi do akt sprawy wydrukami pozyskanymi z internetowych baz danych. R. K. wniósł w ustawowym terminie sprzeciw od powyższego rozstrzygnięcia, domagając się jego uchylenia. W uzasadnieniu sprzeciwu wskazał, iż złożył wystarczające informacje i wyjaśnienia, aby prawo pomocy uzyskać, a odmowa jego przyznania skutkuje pozbawieniem strony prawa do sądu. Zakwestionował podważenie wartości dowodowej wykazu bankowego środków pieniężnych znajdujących się na posiadanym przez niego rachunku bankowym oraz wyjaśnił, że wartości tam podane pokrywają się z wpływami, jakie otrzymuje z tytułu przyznanej renty. Podniósł, że pomimo podanej w tym wykazie wartości debetowej dokument ten podważono. Podniósł, że z żoną nie łączą go żadne wspólne interesy, wiąże ich intercyza małżeńska, którą należy respektować. Wyjaśnił, że separacji sądowej nie przeprowadził z uwagi na brak środków finansowych. Wyjaśnił, że znaczącą pomoc otrzymuje od dzieci, które w ten sposób nie dopuszczają do dalszej degradacji jego majątku. Podniósł, że badanie sytuacji majątkowej pozostałych osób wchodzących w skład gospodarstwa domowego wnioskodawcy jest niedopuszczalne w sytuacji, gdy wskazał wniosku, że nie prowadzi warz z żoną wspólnego gospodarstwa domowego. W takiej sytuacji brak jest potrzeby analizowania sytuacji majątkowej jego żony oraz dorosłych dzieci, które mieszkają oddzielnie ze swoimi rodzinami. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje; Zgodnie z dyspozycją art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 - dalej p.p.s.a.) skuteczne wniesienie sprzeciwu od postanowienia wydanego przez referendarza sądowego powoduje, że postanowienie to traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zatem już samo wniesienie sprzeciwu, a nie jego zakres i treść, powoduje utratę mocy wiążącej postanowienia wydanego przez referendarza sądowego, a ustawa nie daje sądowi uprawnienia do merytorycznego rozpoznania zasadności sprzeciwu (por. J.P. Tarno [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis Warszawa 2006, str. 534; post. NSA: z dnia 28 września 2005 r., I OZ 942/05, dostępne w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl, oraz z dnia 23 grudnia 2004 r., FZ 375/04, ONSAiWSA 2005/6/119). Zgodnie z dyspozycją art. 199 p.p.s.a. strony postępowania ponoszą koszty związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczegółowy stanowi inaczej. Jako odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony ustawodawca stworzył instytucję pomocy prawnej, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP (Dz. U. z 1997 Nr 78, poz. 483 ze zm.). Instytucja ta - uregulowana w oddziale 2 rozdziału 3 p.p.s.a. - stanowi lex specialis względem normy wynikającej z art. 199 p.p.s.a. W art. 246 p.p.s.a. określone zostały przesłanki przyznania pomocy prawnej. Zgodnie z § 1 pkt 1 wskazanego artykułu, osobie fizycznej można przyznać pomoc prawną w zakresie całkowitym dopiero wówczas gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a.). W świetle powołanej regulacji ciężar wykazania zasadności wniosku spoczywa na osobie ubiegającej się o prawo pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2008 r., sygn. akt: II OZ 322/08). Na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa zatem ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu prawa pomocy. Tożsamy pogląd wyrażony został w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 czerwca 2008 r. (sygn. akt: I GZ 147/08), gdzie stwierdzono: "Ciężar dowodu, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy". Wskazane uwagi odnoszą się także do kwestii pomocy prawnej w zakresie częściowym (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zatem to strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji opisanej w tych przepisach, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania" (por. Dauter B., Gruszczyński B., Kabat A., Niezgódka-Medek M., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009 r.). W opinii Sądu rozpoznającego przedmiotowy wniosek wnioskodawca nie wykazał, tak w uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak i w jego uzupełnieniu oraz we wniesionym sprzeciwie, w sposób dostateczny, niemożności poniesienia kosztów postępowania w związku z zamiarem wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku tut. Sądu z dnia 7 listopada 2012 r. sygn. akt II SA/Po 772/12 W pierwszej kolejności podkreślić należy, że skarżący nie przedłożył żądanych wyciągów z rachunków bankowych – tak jego, jak i żony, co jest istotne bowiem w niniejszej sprawie nieruchomość, której dotyczy zamierzona skarga kasacyjna, stanowi współwłasność wnioskodawcy i jego żony, która bierze czynny udział w postępowaniach administracyjnych i sądowych zainicjowanych przez wnioskodawcę. Sprawa dotyczy więc także jej sfery majątkowej. Przedmiotowe postępowanie zostało zainicjowane również przez żonę wnioskodawcy, która aktywnie uczestniczy w postępowaniu - uiściła wpis od skargi i uczestniczyła w przeprowadzonej przez Sąd rozprawie (k. nr 32 i nr 50 akt sądowych). W opinii Sądu kwestia zawartej intercyzy małżeńskiej w świetle trwającego związku małżeńskiego (nie została orzeczona sądownie separacja), wspólnego zamieszkiwania małżonków oraz łączącej ich więzi gospodarczej (nieruchomość stanowi własność wnioskodawcy i jego żony), nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia rozpatrywanego wniosku o przyznanie prawa pomocy. W tych okolicznościach Sąd uznał, że kwestie ponoszenia kosztów postępowania sądowego dotyczącego wspólnej nieruchomości należy każdorazowo rozpatrywać w aspekcie możliwości finansowych obu małżonków. Nie sposób tym samym podzielić stanowiska wnioskodawcy, iż dla rozpatrzenia jego wniosku wystarczające są informacje dotyczące wyłącznie jego sytuacji materialnej. W przestawionych okolicznościach dopiero analiza operacji na rachunkach bankowych obu małżonków pozwoliłaby ustalić i ocenić rzeczywiste możliwości finansowe osoby występującej o prawo pomocy w sprawie dotyczącej nieruchomości, która stanowi współwłasność wnioskodawcy oraz jego żony Po drugie, skarżący w żaden sposób nie wykazał, że wraz z żoną otrzymują pomoc materialną od swoich dzieci, tzn. w jakiej jest ona formie i w jakiej wysokości, jak częsta jest udzielana. Skarżący jednocześnie wykazał jakie koszty bieżące wiążą się z utrzymaniem nieruchomości w T. oraz wyjaśnił, że koszty te są bieżąco pokrywane (jak zaznaczył - także z pomocą dzieci). Jednocześnie z analizy pism złożonych do sprawy wynika, że majątek wnioskodawcy (i jego żony) jest wolny od obciążeń i wysiłkiem całej rodziny utrzymywany w stanie należytym. Wskazać należy, iż wydatki związane z utrzymaniem nieruchomości mają charakter prywatnoprawny i w ocenie Sądu nie mogą mieć pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, a do takich zalicza się koszty sądowe. Koszty postępowania należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami, a w szczególności z wydatkami, które związane są z zabezpieczeniem stanu posiadanego majątku. W orzecznictwie podkreśla się wykluczenie możliwości zwolnienia od kosztów sądowych osoby, która dysponuje jakimkolwiek majątkiem, a szczególnie nieruchomym, który może przynosić pożytki, być zabezpieczeniem pożyczki lub podlegać obrotowi. Wnioskodawca posiada składniki majątkowe, które nie są mu niezbędne do utrzymania, bowiem za takie uznać można posiadanie udziałów we własności nieruchomości w T., w której nie zamieszkuje. W przedstawionej sytuacji można uznać, że wnioskodawca choć od lat nie ma możliwości zarobkowania i utrzymuje się z niewysokiej renty, z pomocą rodziny stara się utrzymać nieruchomość w T. w stanie co najmniej niepogorszonym, natomiast ciężar kosztów postępowania związanych ze sprawami dotyczącymi statusu tej nieruchomości próbuje przerzucić na podatników, wykorzystując instytucję prawa pomocy. Tymczasem prawo pomocy jest prawem ubogich i może zostać przyznane wyłącznie osobom znajdującym się w takiej trudnej sytuacji życiowej, której nie są w stanie sami przezwyciężyć. Ponadto zaznaczyć należy, że w tut. Sądzie zarejestrowane i rozpatrywane były i są sprawy ze skarg R. K., dotyczących nieruchomości położonej w T. Z informacji zawartych na stronach internetowych tut. Sądu wynika, że w latach 2010-2012 spraw takich było siedemnaście i w większości z tych spraw skarżący korzystał z dobrodziejstwa prawa pomocy, co jednakże nie przesądza o sposobie rozpatrzenia przedmiotowego wniosku. Wskazać nadto należy, iż na obecnym etapie postępowania wydatkiem o zasadniczym charakterze jest wpis od skargi kasacyjnej, który stosownie do treści § 2 ust 6 w zw. z § 3 rozporządzenia Rady Ministrów, z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.) wynosi 100 zł. Niewątpliwie większym kosztem będzie koszt związany z opłaceniem radcy prawnego lub adwokata za sporządzenie skargi kasacyjnej. Zważyć jednakże należy, iż wbrew temu, co wnioskodawca wywodzi, sporządzenie środka zaskarżenia w tym przypadku nie będzie wymagało wielogodzinnej analizy wielu tomów akt administracyjnych. Wyrok, który wnioskodawca planuje zaskarżyć, wydany został w związku ze skargą na niewykonanie wcześniej wydanego wyroku tut. Sądu. Zatem sporządzenie skargi kasacyjnej wymagać będzie analizy tej części akt administracyjnych, która zgromadzona została po tym wcześniejszym wyroku, co powinno wpływać na wysokość honorarium profesjonalnego prawnika. Uwzględniając powyższe można założyć, że koszt ten nie będzie tak wysoki, jak wskazano w uzasadnieniu sprzeciwu, przez co w świetle podniesionych powyżej okoliczności, nie będzie tak znaczącym obciążeniem, jak strona wnioskująca wywodzi. Reasumując, Sąd uznał, iż w przedstawionych okolicznościach skarżący nie może skorzystać z dobrodziejstwa prawa pomocy, tak w zakresie całkowitym, jak i częściowym. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 260 w zw. z art. 246 §1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji. /-/ D.Rzyminiak-Owczarczak