II SA/Po 793/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu - Katarzyna Witkowicz-Grochowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 05 listopada 2015r. wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi D. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2015r. Nr [...] w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżący D. G. wniósł o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu. We wniosku o prawo pomocy na urzędowym formularzu uzasadniał, że prowadzi gospodarstwo rolne, które zostało dotknięte klęską suszy. Musi spłacać rozliczne kredyty bankowe. Poza gospodarstwem nigdzie nie pracuje. Z informacji zawartych w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątkowym i dochodach wynika jedynie, że skarżący sam prowadzi gospodarstwo domowe. Posiada grunt rolny o powierzchni [...] ha. Oświadczył, że dochód miesięczny netto stanowi [...]ha przeliczeniowego, co stanowi około [...] tys. zł. Skarżący wskazał, że nie posiada oszczędności, maszyny rolnicze stanowią wartość około [...]zł. Ciąży na nim zobowiązanie z tytułu kredytu w wysokości [...]zł. Z uwagi na fakt, że wniosek o prawo pomocy na urzędowym formularzu był niepełny, co do sytuacji finansowej i rodzinnej, skarżący został wezwany, w oparciu o przepis art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., poz. 270, dalej "p.p.s.a.") do osobistego uzupełniania wniosku poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. Nie podano wysokości przychodów oraz kosztów prowadzenia gospodarstwa rolnego, także wysokości ponoszonych kosztów koniecznego utrzymania rodziny. Wyjaśnienia wymaga także stan rodzinny skarżącego. Wezwanie prawidłowo doręczone skarżącemu na jego adres w dniu 15 października 2015r., pozostało bez jakiejkolwiek odpowiedzi. W niniejszej sprawie w pierwszej kolejności wyjaśnienia wymagał stan rodziny skarżącego, skoro z poprzednich zainicjowanych przed tutejszym Sądem spraw wynikało, że skarżący ma matkę i brata, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. W konsekwencji dochody i obciążenia finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową skarżącego domagającego się skorzystania z dobrodziejstwa prawa pomocy. Wyjaśnienia wymagało zatem również jaki majątek posiadają oraz jakie dochody uzyskują - matka i brat skarżącego. Zobowiązano zatem skarżącego do podania wszystkich źródeł dochodów stałych, jak i dorywczych skarżącego oraz osób z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z wysokością uzyskiwanego dochodu oraz poparcia twierdzeń dokumentami (PIT). Wezwano do podania jaki jest wynik finansowy z prowadzonej przez skarżącego działalności rolniczej, jakie były łączne przychody i koszty tej działalności, wysokość uzyskanych dopłat oraz do poparcia tych twierdzeń odpowiednimi dokumentami. Ustalenie wszystkich aktualnych rzeczywistych przychodów, kosztów jego uzyskania oraz dochodów w sposób istotny rzutuje na możliwości finansowe skarżącego w przedmiocie przyznania prawa pomocy. Nadto wezwano do przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych skarżącego za okres ostatnich 6 miesięcy wraz z informacją o zaciągniętych kredytach i pożyczkach, czy spłaca je terminowo oraz o zajęciach komorniczych. Tym bardziej, że powoływał się na konieczność spłacania kredytów w znacznej wysokości. Wyciągi z rachunków bankowych przedstawiają, bowiem wprost skalę środków jakimi wnioskodawca realnie dysponuje. Wymagane jest również podanie spisu kosztów koniecznego bieżącego utrzymania skarżącego i rodziny, co również pozwala na ustalenie jakimi środkami finansowymi rzeczywiście rozporządza. Przepis art. 246 §1 p.p.s.a. wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej (a taką osobą w niniejszej sprawie są skarżący). W zakresie całkowitym następuje ono, gdy osoba fizyczna wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a). Podzielić należy stanowisko ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych, że instytucja prawa pomocy powinna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. To z kolei oznacza, że wnioskodawca powinien poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie i uzasadnienie okoliczności, na które się powołuje, zaś uznanie, czy nastąpiło to w sposób dostateczny zostaje ocenione w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy. Dlatego instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim osobom, które nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanej regulacji. Wnioskodawca winien, więc wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym, jest obiektywnie niemożliwe. Konieczne jest również wskazanie, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej, rodzinnej i finansowej wnioskodawcy. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, na podstawie art. 255 p.p.s.a. należy wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, stanu rodzinnego i dochodów. W świetle powyższego, uznać należy, że oświadczenie majątkowe przedstawione przez skarżącego zawarte w treści formularza o prawo pomocy nie sprostało obowiązkowi wskazanemu w treści przepisu art. 252 §1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym wnioskodawcy. Wniosek o prawo pomocy nie zawierał, bowiem pełnej informacji dotyczącej zdolności do poniesienia kosztów procesu, chociażby w części. Niewystarczające jest twierdzenie, że prowadzi gospodarstwo rolne dotknięte klęską suszy i musi spłacać rozliczne kredyty. Skarżący nie podał też wysokości rzeczywistych przychodów z prowadzonej działalności rolniczej, wskazując, że dochód ten stanowi [...] ha przeliczeniowego. W tym miejscu podkreślić należy, że przychód przeliczeniowy ma charakter statystyczny i nie przesądza o rzeczywistej wysokości uzyskiwanych dochodów. Prowadzenie gospodarstwa rolnego wymaga także poniesienia kosztów jego prowadzenia, co rzutuje na realne możliwości poniesienia kosztów niniejszego procesu. Pomimo wezwania w trybie przepisu art. 255 p.p.s.a. skarżący nie złożył żadnych dodatkowych oświadczeń, co do stanu rodzinnego i finansowego, a także nie przedłożył żadnych dokumentów źródłowych, które umożliwiłyby ocenę, czy sytuacja finansowa uzasadnia twierdzenie, że nie stać go na uiszczenie kosztów niniejszego postępowania. Wobec powyższego opierając się o treść formularza wniosku o prawo pomocy przyjąć należy, że złożone w niniejszej sprawie oświadczenia nie odzwierciedla pełnej i rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej wnioskodawcy. Brak współpracy skarżącego, ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, skutkować musi odmową przyznania tego prawa. Uniemożliwia, bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji materialnej wnioskującego i jego rodziny. Wobec powyższego niemożliwe okazało się ustalenie jaka jest rzeczywista sytuacja finansowa i majątkowa skarżącego, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. post. NSA z 13 czerwca 2014r., sygn. akt II OZ 590/14, post. NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06; post. NSA z dnia 27 października 2011r., sygn. akt I GZ 170/11, dostępne www.cebois.nsa.gov.pl). W tym stanie rzeczy, oddalić należało wniosek o przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Na podstawie art. 258 §1 i 2 pkt 7 w zw. z art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a. orzeczono, jak w postanowieniu.