II SA/Po 816/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu - Katarzyna Witkowicz-Grochowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 września 2014r. wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi P. K. na decyzję Rektora Uniwersytetu z dnia [...] maja 2014r. Nr [...] w przedmiocie stypendium dla najlepszych studentów postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. /-/ K. Witkowicz-Grochowska Skarżąca P. K. złożyła wniosek o prawo pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Oświadczyła, że nie posiada stałego źródła dochodu, studiuje dziennie i jej sytuacja finansowa nie pozwala na poniesienie opłat związanych z wniesieniem skargi. Oświadczyła, że prowadzi gospodarstwo domowe z rodzicami oraz małoletnią siostrą. W części wniosku dotyczącej posiadanego majątku wnioskodawczyni i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie skarżąca podała dom o powierzchni [...] m² położony w S.L. Przy czym wskazała, że nieruchomość, na której mieszka oraz środki utrzymania zapewniają rodzice, skarżąca nie posiada odrębnego majątku. Rodzice spłacają kredyt za dom. Nadto skarżąca podała, że rodzina utrzymuje się z dochodów rodziców z tytułu umowy o pracę w łącznej wysokości [...] zł miesięcznie. Oświadczyła, że nie ma przy tym żadnych oszczędności, akcji, udziałów i obligacji, czy wartościowych ruchomości. Z uwagi na fakt, że wniosek o prawo pomocy na urzędowym formularzu był niepełny, co do pełnej sytuacji finansowej i rodzinnej, zwrócono się do skarżącej, w oparciu o przepis art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a.), o uzupełnianie wniosku o prawo pomocy poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. Zobowiązano przede wszystkim do podania wszystkich źródeł miesięcznych dochodów stałych, jak i dorywczych, jakie uzyskuje skarżąca i pozostałe osoby, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe (rodzice) oraz do poparcia tych twierdzeń odpowiednimi dokumentami (PIT). Sytuację finansową skarżącej kształtują bowiem dochody i koszty utrzymania wszystkich członków jej rodziny, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. W tym zakresie zwrócono się także o podanie, czy prowadzona jest działalność gospodarcza, jeżeli tak to z jakim wynikiem finansowym. Istotne znaczenie dla możliwości płatniczych skarżącej ma także ustalenie, jakie dochody przynoszą posiadane nieruchomości oraz w jakiej wysokości ponoszone są koszty ich utrzymania. Następnie wezwano do przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych za okres ostatnich 6 miesięcy wraz z informacją o zaciągniętych kredytach i pożyczkach oraz o zajęciach komorniczych. Wyciągi z tych rachunków przedstawiają, bowiem wprost skalę środków jakimi dysponuje rodzina wnioskodawczyni i czy istnieją możliwości uiszczenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Wezwano także skarżącą do podania jakie posiadają i użytkują samochody, oraz do przedstawienia szczegółowego spisu koniecznych kosztów bieżącego utrzymania całej rodziny, gdyż wysokość realnie ponoszonych kosztów z tego tytułu wskazuje także na wielkość środków, jakim rodzina rzeczywiście rozporządza. Powyższe wezwanie, osobiście odebrane przez skarżącą (k. 29 akt sąd.), do dnia dzisiejszego pozostało bez odpowiedzi. W dniu 18 września 2014r. skarżąca uiściła wpis od skargi w kwocie 200 zł. (k. 30 akt sąd.). Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od zasady partycypacji strony w kosztach postępowania sądowego (art. 199 p.p.s.a.), może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. (por. np. postanowienia NSA: z dnia 13 maja 2010 r., II FZ 185/10, z dnia 19 maja 2010 r., II FZ 156/10, publik. http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). W świetle powyższego przepisu, ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Z użytych w tym przepisie słów "...gdy wykaże..." wynika, że strona ma przekonać, że znajduje się w sytuacji opisanej w tym przepisie, która uniemożliwia jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania (por. M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009, s. 694). Przyznanie prawa pomocy w części osobie fizycznej (a taką osobą w niniejszej sprawie jest skarżąca) następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznych kosztach bieżącego utrzymania jej i rodziny (art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a). Należy, więc podkreślić, że ciężar wykazania występowania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie składającej w tym przedmiocie wniosek. To z kolei oznacza, że taka osoba powinna poczynić wszelkie kroki mające na celu uzasadnienie i uprawdopodobnienie okoliczności, na które się powołuje, zaś uznanie, czy nastąpiło to w sposób dostateczny zostaje ocenione w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy. Dlatego instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim osobom, które nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów sądowych związanych z obroną swoich praw przed sądem lub następuje to kosztem własnego utrzymania. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawczynię dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanej regulacji. Wnioskodawczyni winna, więc wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym, jest obiektywnie niemożliwe, czego nie wykazała. W tym miejscu na podkreślenie zasługuje także ugruntowany już w orzecznictwie sądowoadministracyjnym pogląd, że uzyskanie prawa pomocy i przerzucenie kosztów postępowania sądowego na Skarb Państwa, a w konsekwencji pozostałych podatników, nie jest przywilejem strony, ale wyjątkiem od zasady samodzielnego ponoszenia kosztów związanych z prowadzeniem procesów sądowych. Przyznanie prawa pomocy musi mieć charakter wyjątkowy i dotyczyć sytuacji, gdy rzeczywiście z porównania wysokości prognozowanych kosztów postępowania oraz możliwości majątkowych i finansowych wnioskodawczyni i jej domowników wynika, że skarżąca nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów niniejszego postępowania chociażby w części. Skarżąca swoją postawą uniemożliwiła dokonanie takiej oceny. Konieczne jest również wskazanie, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej, rodzinnej i finansowej wnioskodawczyni oraz osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, na podstawie art. 255 p.p.s.a. należy wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, stanu rodzinnego i dochodów. Jednocześnie podkreślić należy, na podstawie art. 255 p.p.s.a. wzywa się stronę o przedłożenie dokumentów źródłowych, obrazujących sytuację majątkową osób, z którymi wnioskująca współtworzy gospodarstwo domowe, a ich nieprzedłożenie, przesądza o uchybieniu obowiązkowi, o którym mowa w art. 255 p.p.s.a. W zakresie, w jakim dochody i obciążenie finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową wnioskodawczyni o prawo pomocy, należy na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników wnioskodawczyni (tak też NSA w postanowieniu z dnia 10 marca 2011 r., II FZ 67/11, publik.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Skarżąca zaniechała udzielania informacji w tym zakresie. Podkreślić bowiem należy, że z istoty prawa pomocy wynika, że sytuacja finansowa wnioskodawczyni oceniana jest przez pryzmat dochodów wszystkich członków rodziny uwzględniając przy tym nie tylko przychody osób z którymi wnioskodawczyni prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, ale także i koszty utrzymania wszystkich członków rodziny. Wobec powyższego brak współpracy skarżącej ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy skutkować musi odmową przyznania prawa pomocy. Uniemożliwia, bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji materialnej wnioskującej. Wobec powyższego niemożliwe okazało się ustalenie jaki jest rzeczywisty stan majątkowy skarżącej, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. post. NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06; post. NSA z dnia 27 października 2011r., sygn. akt I GZ 170/11, www.cebois.nsa.gov.pl). Niemożliwe okazało się poczynienie ustaleń faktycznych w rozpatrywanym zakresie, uzasadniających stwierdzenie, że sytuacja finansowa skarżącej nie pozwala na pokrycie chociażby części kosztów sądowych. Przy czym wskazać należy, że skarżąca ostatecznie uiściła wpis od skargi w kwocie 200 zł. W tym stanie rzeczy, oddalić należało wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Na podstawie art. 258 §1 i 2 pkt 7 w zw. z art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono, jak w postanowieniu. /-/ K. Witkowicz-Grochowska