II SA/Po 870/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Drzazga (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędzia WSA Elwira Brychcy Protokolant st. sekr. sąd. Monika Pancewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 listopada 2017 r. sprawy ze skargi G. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę Decyzją z dnia [...] 2017 r., nr [...] Prezydent Miasta P. na podstawie art. 2 ust. 1, art. 3, art. 7 pkt 5, 6, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 11 ust. 2, art. 39, ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 930 ze zm., dalej: u.p.s.), § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. poz. 1058) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm., dalej: k.p.a.") odmówił przyznania G. M. zasiłku celowego na pokrycie kosztów sądowych w kwocie [...]zł, na rehabilitację, na zakup biletu w wys. [...] zł, na zakup pieca na ekogroszek w kwocie [...]zł oraz na zakup ekogroszku w wys. [...] zł. W uzasadnieniu organ I instancji wyjaśnił, że w dniu 25 stycznia 2017 r. G. M. złożyła wniosek o pomoc finansową. W dniu 2 lutego 2017 r. przeprowadzono aktualizację wywiadu środowiskowego, podczas którego skarżąca sprecyzowała wniosek zwracając się o przyznanie zasiłku celowego na zaspokojenie opisanych wyżej potrzeb. Na podstawie aktualizacji wywiadu środowiskowego ustalono, że skarżąca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, nie pracuje, jest osobą bierną zawodowo, nie pobiera renty ani emerytury oraz deklaruje, że nie posiada własnego dochodu. Jest zaliczona do osób z lekkim stopniem niepełnosprawności na stałe. Skarżąca utrzymuje się z zasiłku okresowego w wysokości [...] zł miesięcznie (XII 2016 r.). Spełnione zatem zostało, zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. kryterium dochodowe uprawniające do świadczeń z pomocy społecznej wynoszące dla jednoosobowego gospodarstwa domowego [...] zł. Organ przytoczył treść art. 39 u.p.s., by następnie stwierdzić, że zgłoszona potrzeba pokrycia kosztów sądowych nie należy do niezbędnych potrzeb bytowych. Odnośnie żądania przyznania zasiłku celowego na zakup biletów organ zważył, że ustalono, iż strona nie korzysta obecnie z rehabilitacji refundowanej przez NFZ, do lekarza jeździ rzadko, a miejsce zamieszkania opuszcza głównie w celach towarzyskich. Z uwagi na powyższe organ uznał, że nie ma zatem podstaw do udzielania pomocy we wnioskowanej formie. Co do wnioskowanej pomocy finansowej na rehabilitację stwierdzono, że skoro wnioskodawczyni posiada skierowanie na zabiegi rehabilitacyjne to może skorzystać z nich w ramach NFZ. Organ ustalił przy tym na stronie internetowej [...], że terminy rehabilitacji w P. nie są odległe. Przykładowo w Zakładzie Rehabilitacji i Fizykoterapii przy ul. [...] w P. najbliższy termin zabiegów rehabilitacyjnych w ramach NFZ to kwiecień 2017 r. Organ uznał też za bezcelowe przyznanie pomocy na zakup pieca na ekogroszek i ekogroszku. Wyjaśnił, że wziął pod uwagę możliwości ośrodka pomocy społecznej oraz dobro strony, a także okoliczność, że już decyzją z 3 lutego 2014 r. przyznał stronie zasiłek celowy na zakup 2 grzejników elektrycznych w kwocie [...]zł, które strona zakupiła i nadal użytkuje. Dlatego zdaniem organu zgłaszana potrzeba nie mieści się w pojęciu niezbędnych potrzeb bytowych. Organ I instancji podkreślił, że świadczenia przewidziane w ramach pomocy z ustawy o pomocy społecznej mają charakter wyłącznie pomocniczy, wspierający osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do samodzielnego pozyskania środków materialnych. Pismem z dnia 8 marca 2017 r. G. M. odwołała się od powyższej decyzji, wyrażając swe niezadowolenie. Decyzją z dnia 28 lipca 2017 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze na podstawie art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy podzielił w pełni ustalenia faktyczne i prawne organu I instancji, podkreślając uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie przyznania zasiłku celowego oraz wyjaśniając, że skarżąca nie została przez ośrodek pomocy społecznej pozostawiona sama sobie, lecz jest stale wspierana finansowo: zasiłek celowy na żywność w wys. [...] zł/m-c na XII 2016 r. i I 2017 r. oraz w wys. [...] zł/m-c w okresie II-IV 2017 r., a także inne zasiłki w zależności od zgłaszanych potrzeb (przykładowo w XII 2016 r. zasiłek celowy na zakup biletów MPK w wys. [...] zł, na zakup czajnika i koca – [...] zł, a także na zakup leków w wys. [...] zł). Pismem z dnia 16 sierpnia 2017 r. G. M. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu powyższą decyzję Kolegium z dnia 28 lipca 2017 r. W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała, że jest niezadowolona z wydanego rozstrzygnięcia. W odpowiedzi Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko. Na rozprawie sądowej w dniu 8 listopada 2017 r. pełnomocnik skarżącej przyznany z urzędu wskazał, że skarżąca jest schorowana i niezrozumiałe jest działanie organu, który nie uwzględnia jej wniosków o udzielenie pomocy społecznej. Jednocześnie wniósł o przyznanie kosztów nieudzielonej pomocy prawnej, która nie została uiszczona nawet w części. Skarżąca podniosła zaś, że przyczyną wszystkich jej spraw jest działanie organu, który w 2006 r. doprowadził do zniszczenia jej mieszkania. Dodała, że należy jej się wnioskowana pomoc. Dodała, że jest właścicielką domu jednorodzinnego, w którym mieszka, a który nie ma wyodrębnionych lokali mieszkalnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga okazała się niezasadna. Podstawę rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r., poz. 163 ze zm., dalej: u.p.s.). Zgodnie z art. 39 ust. 1 u.p.s., w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Jak wynika przy tym z art. 39 ust. 2 u.p.s., zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Ponadto ustawodawca wskazuje w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. w zw. z § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. poz. 1058), że prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza [...] zł. Trzeba przy tym od razu zaznaczyć, że ustawodawca używa w art. 39 ust. 1 u.p.s. zwrotu "może", pozostawiając tym samym organom administracji publicznej pewien luz decyzyjny w kwestii przyznania albo odmowy rozważanego świadczenia z pomocy społecznej (zob. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 6 maja 2008 r., II SA/Bk 137/08, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie oznacza to jednak, że rozstrzygnięcie wydane w przedmiocie zasiłku celowego może być arbitralne. Przeciwnie, dopiero zgromadzenie materiału dowodowego w sposób wyczerpujący i rozważenie go jako całość oraz przekonujące uzasadnienie przyjętego rozstrzygnięcia zwalniają organ administracji publicznej z zarzutu dowolności. Zauważyć również należy, że wykładnia przepisów art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. nie może w żadnym razie prowadzić do wniosku o dopuszczalności uczynienia z pomocy stałego źródła utrzymania. Interpretacja taka byłaby niedopuszczalna jako całkowicie sprzeczna z intencją ustawodawcy, a zwłaszcza z ustanowioną w art. 2 ust. 1 u.p.s. zasadą pomocniczości (subsydiarności). Jak już wskazano, decyzje w przedmiocie przyznania zasiłku celowego opierają się na uznaniu administracyjnym. Uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb. W szczególności, wobec danej osoby pewien zakres przyznanych już świadczeń organ może uznać za zaspokajający jej bieżące, niezbędne potrzeby życiowe. Stąd w przypadku wielokrotnego występowania o świadczenia organ może uwzględniać te, które w danej sytuacji są najistotniejsze. Odnosząc powyższe uwagi do specyfiki rozważanej sprawy, należy najpierw zauważyć, że G. M. spełnia kryterium dochodowe określone w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. Jest bowiem osobą samotnie gospodarującą, która nie uzyskuje dochodów. Jednocześnie, jak wynika z ustaleń organu I instancji, których skarżąca nie podważa, podopieczna otrzymuje regularne wsparcie z ośrodka pomocy w formie zasiłku celowego na zakup żywności w kwocie [...]zł miesięcznie oraz zasiłku okresowego w kwocie [...]zł miesięcznie, a także innych zasiłków celowych. W grudniu 2016 r. skarżąca otrzymała pomoc w kwocie [...]zł na leki, w kwocie [...]zł na bilet MPK oraz w kwocie [...]zł na zakup czajnika elektrycznego i koca elektrycznego. W tym okresie skarżąca otrzymywała regularnie pomoc finansową na zakup leków, biletów komunikacji publicznej, odzieży. W styczniu 2017 r. strona otrzymała pomoc na zakup żywności w kwocie [...]zł oraz zasiłek okresowy w kwocie [...]zł. W kolejnych miesiącach (II-IV 2017 r.) zasiłek na zakup żywności podwyższono do kwoty [...]zł miesięcznie. Należy więc stwierdzić, że organy pomocy społecznej w sposób aktywny wspierają skarżącą w jej codziennym funkcjonowaniu, oczywiście na miarę możliwości, jakimi dysponują. Wątpliwości, jakie wyłoniły się na tle rozpatrywanej sprawy, dotyczą pytania, czy żądania zgłoszone przez skarżącą podlegają zaspokojeniu w trybie art. 39 ust. 1 u.p.s. W tej mierze Sąd podzielił w pełni stanowisko organów pomocy społecznej. Trzeba bowiem zauważyć, że wyrażenie "niezbędna potrzeba bytowa", użyte w art. 39 ust. 1 u.p.s., odnosi się do potrzeb, których zaspokojenie uzasadnione jest podstawowym katalogiem dóbr zasługujących na ochronę, który w sposób przykładowy został wskazany w art. 39 ust. 2 u.p.s. Pojęcie to ma zarazem charakter niedookreślony, a jego konkretyzacja następuje przez uwzględnienie okoliczności indywidualnego przypadku rozstrzyganego przez organy administracji publicznej. Analizując z tej perspektywy żądanie przyznania pomocy w kwocie [...]zł na pokrycie kosztów sądowych, na rehabilitację, na zakup biletu w wys. [...] zł, na zakup pieca na ekogroszek w kwocie [...]zł oraz na zakup ekogroszku w wys. [...] zł w okolicznościach niniejszej sprawy nie stanowią niezbędnych potrzeb życiowych. Po pierwsze trafnie organy orzekające uznały, że pokrycie kosztów sądowych w kwocie [...]zł nie mieści się w tym pojęciu. Wystarczy wskazać, że skarżąca, jeżeli nie stać jej na uiszczenie opłat sądowych, do których została zobowiązana, może wnieść o zwolnienie jej od kosztów sądowych. Adresatem takiego wniosku winien być jednak sąd, w którym sprawa się toczy, a nie organ pomocy społecznej. Zdaniem Sądu organ I instancji rzetelnie wyjaśnił stronie, dlaczego nie stanowi niezbędnej potrzeby bytowej pokrycie kosztów rehabilitacji w sytuacji, gdy skarżąca posiada skierowanie na takie zabiegi. Organ podał mianowicie, że zabiegi takie finansowane są ze środków publicznych (z Narodowego Funduszu Zdrowia) i są dostępne w nieodległym terminie. Słusznie organy przyjęły, że nie można było uznać za niezbędną potrzebę bytową zakup biletów MPK, w sytuacji, gdy skarżąca korzysta z komunikacji publicznej jedynie celem odwiedzenia towarzysko znajomych. Organ ustalił, że skarżąca w okresie rozpatrywania sprawy nie korzystała z komunikacji miejskiej celem udania się na zabiegi rehabilitacyjne bądź z wizytą do lekarza, a jedynie opuszczała miejsce zamieszkania w celach towarzyskich. Sąd uznał też, że wystarczającą wykazano niezasadność uznania za niezbędną potrzebę bytową zakup przez skarżącą pieca na ekogroszek (6.500 zł) i samego ekogroszku (150 zł). Organ powołując się na swe ograniczone środki finansowe wskazał, że decyzją z 3 lutego 2014 r. udzielił pomocy skarżącej za zaspokojenie potrzeby zapewnienia ogrzewania mieszkania poprzez sfinansowanie zakupu dwóch grzejników elektrycznych. Ponadto Sąd pragnie wskazać, że skarżąca dysponując tak znaczącym majątkiem, jakim jest dom dwukondygnacyjny z nieruchomością gruntową w P., nie wykorzystuje własnych zasobów celem poprawy swej sytuacji materialnej. Jak się wydaje, brak jest przeszkód ku temu, by część domu nawet w stanie do remontu, niezamieszkała przez skarżącą, została wynajęta i przynosiła jej stały dochód, ewentualnie, by całą nieruchomość sprzedać i uzyskać środki na kupno adekwatnego do potrzeb i możliwości finansowych skarżącej mieszkania oraz środki na zaspokojenie codziennych potrzeb. Ponadto trzeba też mieć na uwadze, że system prawa na pierwsze miejsce wśród instytucji pomocy osobom będącym w niedostatku, zgodnie z zasadą subsydiarności, wysuwa obowiązek alimentacyjny (vide: wyrok SN z dnia 3 września 1998 r.- I CKN 908/97 - OSNC 3/99/53 z g glosą T. Smyczyńskiego - OSP 10/99/ 173, akceptowany przez M. Andrzejewskiego: "Ochrona praw dziecka w rodzinie dysfunkcyjnej" Zakamycze 2003, s. 147 i n.). Z tej przyczyny organ pomocy społecznej powinien każdorazowo w drodze wywiadu środowiskowego ustalać, czy potrzeby skarżącej nie mogą zostać w całości lub w części zaspokojone przez osoby, na których ciąży obowiązek alimentacyjny. Zgodnie z art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 682 ze zm.) obowiązek dostarczania środków utrzymania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej albo rodzeństwo. Stąd też organy pomocy społecznej powinny rozważyć, czy oprócz pomocy publicznej, skarżąca nie mogłaby skorzystać z ewentualnych uprawnień do żądania pomocy od osób obciążonych wobec niej obowiązkiem alimentacyjnym. Przy czym należy przypomnieć, że przepis art. 110 u.p.s. upoważnia kierownika ośrodka pomocy społecznej do wytoczenia na rzecz strony powództwa o roszczenia alimentacyjne. Stwierdziwszy, że organy orzekające nie dopuściły się naruszenia przepisów postępowania i przepisów prawa materialnego, które legły u podstaw rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi. Dlatego skarga jako niezasadna podlegała oddaleniu na mocy art. 151 p.p.s.a.