II SA/Po 894/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu - Katarzyna Witkowicz-Grochowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 sierpnia 2015r. wniosku uczestniczki postępowania J. S. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi Gminy na decyzję Wojewody z dnia [...] czerwca 2014r. Nr [...] w przedmiocie odszkodowania za grunt przejęty pod drogę postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. /-/ K. Witkowicz-Grochowska Uczestniczka postępowania J. S. reprezentowana przez r.pr. A. T. wniosła skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wraz z wnioskiem o prawo pomocy, domagając się zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Argumentowała, że wraz z mężem i dwójką małoletnich dzieci zamieszkuje u jej rodziców, którzy utrzymują dom. Podała, że korzysta z pomocy rzeczowej rodziców, którzy wspierają ją poprzez zakup żywności i odzieży oraz środków czystości. Uczestniczka oświadczyła, że posiada nieruchomość rolną o powierzchni [...] ha, w ramach której znajduje się działka o powierzchni [...] m² na której ma dom w budowie w stanie surowym o powierzchni [...] m². W części formularza dotyczącej dochodów uczestniczka podała, że uzyskuje dochód z gruntu rolnego, który stanowi [...] ha przeliczeniowego i według obwieszczenia Prezesa GUS dochód ten w skali roku wynosi [...] zł. Uczestniczka wskazała, że nie posiada oszczędności, czy wartościowych ruchomości. Z uwagi na fakt, że wniosek o prawo pomocy na urzędowym formularzu był niepełny, co do sytuacji finansowej i rodzinnej, uczestniczka została wezwana, w oparciu o przepis art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., poz. 270, dalej "p.p.s.a.") do osobistego uzupełniania wniosku poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. W odpowiedzi uczestniczka podała, że nie prowadzi działalności gospodarczej, na gruncie rolnym prowadzona jest produkcja rolna, z której przeciętny dochód zgodnie z obwieszczenie Prezesa GUS wynosi [...]zł rocznie, co daje [...] zł miesięcznie. Posiadana nieruchomość to dom w budowie o powierzchni [...] m², nie posiada żadnych samochodów, miesięczne koszty utrzymania rodziny uczestniczki wynoszą łącznie [...] zł. Uczestniczka powtórzyła, że korzysta z pomocy rzeczowej rodziny, u której zamieszkuje. Zobowiązała się do przedłożenia kopii rocznego zeznania podatkowego jej i męża za 2013 i 2014r., wyciągu z rachunku bankowego uczestniczki za okres ostatnich 6 m. wraz ze wskazaniem aktualnych obrotów, decyzji o dopłatach za 2014r. Uczestniczka ponownie wezwania o przedłożenie dokumentów źródłowych, do złożenie których sama się zobowiązała, dokumentów tych nie przesłała. Ponowne wezwanie prawidłowo doręczone (k. 114) pozostało bez odpowiedzi. Przepis art. 246 §1 p.p.s.a. wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej (a taką osobą w niniejszej sprawie jest uczestniczka postępowania). W zakresie częściowym następuje ono, gdy osoba fizyczna wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznych kosztach bieżącego utrzymania jej i rodzony (art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a). Podzielić należy stanowisko ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych, że instytucja prawa pomocy powinna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. To z kolei oznacza, że wnioskodawczyni powinna poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie okoliczności, na które się powołuje, zaś uznanie, czy nastąpiło to w sposób dostateczny zostaje ocenione w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy. Dlatego instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim osobom, które nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez uczestniczkę dokumenty źródłowe powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanej regulacji. Wnioskodawczyni winna, więc wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym, jest obiektywnie niemożliwe. Konieczne jest również wskazanie, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie jej sytuacji majątkowej, rodzinnej i finansowej. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, na podstawie art. 255 p.p.s.a. należy wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, stanu rodzinnego i dochodów. W świetle powyższego, uznać należy, że oświadczenie majątkowe przedstawione przez uczestniczkę zawarte w treści formularza o prawo pomocy nie sprostało obowiązkowi wskazanemu w treści przepisu art. 252 §1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym wnioskodawczyni. Wniosek o prawo pomocy nie zawierał, bowiem pełnej informacji dotyczącej zdolności do poniesienia kosztów sądowych – w przypadku uczestniczki będzie to 100 zł tytułem wpisu od skargi kasacyjnej. Niewystarczające jest twierdzenie uczestniczki, że zamieszkuje z rodziną u rodziców, który ponoszą koszty utrzymania domu oraz świadczą dla niej pomoc rzeczową. Z drugiej strony oznacza to, że koszty koniecznego swojego utrzymania, takie jak opłaty za media, żywność, ubranie, środki czystości uczestniczka przerzuca na osoby trzecie. Uzyskane przez uczestniczkę i jej męża dochody może zatem przeznaczyć na poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie, które zgodnie z zasadą instytucji "prawa pomocy" należy uiścić w następnej kolejności, zaraz po zabezpieczeniu koniecznych kosztów bieżącego utrzymania rodziny. Uczestniczka zadeklarowała, że z gospodarstwa rolnego uzyskuje dochód przeliczeniowy, zgodnie z Obwieszczeniem Prezesa GUS. W tym miejscu podkreślić należy, że powyższy przychód przeliczeniowy ma charakter statystyczny i nie przesądza o rzeczywistej wysokości uzyskiwanych dochodów w gospodarstwa rolnego. Realne przychody i koszty prowadzenia gospodarstwa, a nie dochód statystyczny odzwierciedlają, bowiem wysokość środków jakie uczestniczka z tego gospodarstwa uzyskuje. W ramach prawa pomocy ocenia się aktualne i rzeczywiste dochody strony ubiegającej się o skorzystanie z tego dobrodziejstwa. Nadto uczestniczka nie podała wysokości uzyskiwanych dopłat, co również rzutuje na realne możliwości poniesienia kosztów sądowych niniejszego procesu. Pomimo dwukrotnego wezwania w trybie przepisu art. 255 p.p.s.a. uczestniczka nie złożyła żadnych dokumentów źródłowych, co do stanu finansowego, które umożliwiłyby ocenę, że jej rzeczywista sytuacja finansowa uzasadnia twierdzenie, że nie stać jej na uiszczenie najniższych kosztów sądowych niniejszego postępowania. Uczestniczka pomimo deklaracji nie przedłożyła rocznego zaznania podatkowego swojego i męża. Tymczasem ustalenie wszystkich aktualnych, rzeczywistych dochodów w sposób istotny rzutuje na możliwości finansowe strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Istotne jest także przedłożenie wyciągów z rachunków bankowych uczestniczki, przedstawiają one bowiem wprost skalę środków jakimi realnie ona dysponuje i rozporządza. Wobec powyższego opierając się o treść formularza wniosku o prawo pomocy przyjąć należy, że złożone w niniejszej sprawie oświadczenie nie odzwierciedla pełnej i rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej wnioskodawczyni. Brak współpracy uczestniczki, ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy, także skutkować musi odmową przyznania tego prawa. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. post. NSA z 13 czerwca 2014r., sygn. akt II OZ 590/14, post. NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06; post. NSA z dnia 27 października 2011r., sygn. akt I GZ 170/11, www.cebois.nsa.gov.pl). W tym stanie rzeczy oddalić należało wniosek o przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Na podstawie art. 258 §1 i 2 pkt 7 w zw. z art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono, jak w postanowieniu. /-/ K. Witkowicz-Grochowska