II SA/Po 925/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędziowie Sędzia NSA Jolanta Szaniecka Sędzia WSA Barbara Drzazga (spr.) Protokolant Starszy sekretarz sądowy Monika Pancewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 lutego 2010 r. sprawy ze skargi Z. D. i K. D. na czynność Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [..] 2009r. Nr [..] w przedmiocie umożliwienia stronie sporządzenia odpisu dokumentu I. uchyla zaskarżoną czynność II. zasądza od Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. na rzecz skarżących Z. D. i K. D. kwotę 300zł (trzysta złotych) tytułem zwrotu wpisu oraz kwotę 377 zł (trzysta siedemdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego /-/ J. Szaniecka /-/ E. Podrazik /-/ B. Drzazga Postanowieniem z dnia 24 września 2009r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu (sygn. akt ...) odrzucił skargę Z. i K. D. na czynność Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. (dalej: PINB) z dnia [..] 2009r. nr ... polegającą na odmowie umożliwienia stronie sporządzenia za pomocą kserokopiarki będącej na wyposażeniu organu odpisu (kopii) protokołu z kontroli z dnia ... 2008r. dotyczącej wykonania robót rozbiórkowych budynku mieszkalnego i gospodarczego prowadzonych na podstawie decyzji Starosty K. nr ... z dnia ... 2005r. Postanowienie to zostało wydane w następujących okolicznościach sprawy: 1. Pismem z dnia ... 2008 r. skarżący działając przez pełnomocnika domagali się od PINB: umożliwienia sporządzenia za pomocą kserokopiarki będącej na wyposażeniu organu - przez pełnomocnika lub przez organ, na użytek strony - odpisu (kopii) powołanego protokołu kontroli; wskazania czasu i miejsca, w którym strona będzie mogła zrealizować uprawnienie wynikające z art. 73 § 1 k.p.a. lub przesłania przedmiotowego protokołu. 2. Pismem z dnia ... 2009 r. organ wyjaśnił, iż zgodnie z art. 73 § 1 k.p.a. umożliwia stronie przeglądanie akt sprawy dotyczącej kontroli przestrzegania i stosowania przepisów Prawa budowlanego przy wykonywaniu robot rozbiórkowych prowadzonych na podstawie decyzji Starosty K. nr ... z dnia ... 2005 r. oraz sporządzanie z nich notatek i odpisów. Jednocześnie organ wskazał godziny, w których strona może zrealizować swoje uprawnienie. W ocenie PINB przepisy nie przewidują obowiązku udostępnienia stronie urządzeń biurowych będących na wyposażeniu urzędu, ani wykonania kserokopii przez pracownika urzędu, czy też wydania akt celem wykonania kserokopii poza urzędem. Jedynie w sytuacji określonej w art. 73 § 2 k.p.a. organ administracji publicznej może uwierzytelnić odpisy lub wydać uwierzytelnione odpisy dokumentów z akt sprawy. 3. Pismem z dnia ... 2009 r. skarżący wezwali organ do usunięcia naruszenia prawa, to jest do umożliwienia sporządzenia odpisu przedmiotowego protokołu za pomocą kserokopiarki będącej na wyposażeniu PINB w K. lub wydania postanowienia odmawiającego sporządzenia odpisu przedmiotowego protokołu w wyżej wymieniony sposób (postanowienia, o którym mowa w art. 74 § 2 k.p.a.). 4. W odpowiedzi na wezwanie organ pismem z dnia ... 2009 r. podtrzymał stanowisko wyrażone w piśmie z dnia ... 2009 r. i zauważył, iż strona nie składała żądania z art. 73 § 2 k.p.a., a jedynie w sytuacji określonej w tym przepisie organ administracji publicznej może uwierzytelnić sporządzone przez stronę odpisy lub wydać uwierzytelnione odpisy pobierając przy tym stosowną opłatę skarbową. Wskazując na treść art. 74 § 2 k.p.a. organ stwierdził, iż nie odmówił stronie możliwości przeglądania akt sprawy oraz sporządzania z nich notatek i odpisów, zatem nie ma podstaw do wydania postanowienia, o którym mowa w wyżej wskazanym przepisie. 5. Z. i K. D. wnieśli skargę na powyższą czynność PINB z ... 2008r. Stwierdzili, iż ich skarga dotyczy zaskarżalnego aktu (czynności) z zakresu administracji publicznej dotyczącego uprawnienia wynikającego z przepisów prawa - odmowy uprawnienia wynikającego z art. 73 § 1 k.p.a. i odmowy wydania postanowienia, o którym mowa w art. 74 § 2 k.p.a., odmawiającego sporządzenia przez organ odpisu protokołu kontroli z dnia ... 2008 r. za pomocą kserokopiarki będącej na wyposażeniu PINB. Skarżący domagali się, w razie nieuwzględnienia przez organ skargi w trybie autokontroli, uznania przez Sąd uprawnienia skarżących do sporządzenia odpisu przedmiotowego protokołu w wyżej określony sposób (za pomocą kserokopiarki będącej na wyposażeniu PINB) i obowiązku wydania przez organ postanowienia, o którym mowa w art. 74 § 2 k.p.a. w razie odmowy sporządzenia odpisu protokołu w wyżej wymieniony sposób. 6. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko zajęte w sprawie. W tych okolicznościach sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uznając skargę za niedopuszczalną odrzucił ją postanowieniem z 24 września 2009r. (...). W uzasadnieniu wskazał, że zgodnie z art. 73 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej obowiązany jest w każdym stadium postępowania umożliwić stronie przeglądanie akt sprawy oraz sporządzanie z nich notatek i odpisów. W myśl § 2 strona może żądać uwierzytelnienia sporządzonych przez siebie odpisów z akt sprawy lub wydania jej z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów, o ile jest to uzasadnione ważnym interesem strony. W niniejszej sprawie strona żądała zapewnienia jej możliwości wykonania kserokopii oryginału dokumentu znajdującego się w aktach sprawy za pomocą kserokopiarki będącej na wyposażeniu organu administracji publicznej (urzędu), względnie aby sam organ (pracownik urzędu) sporządził taką kserokopię. Strona nie domagała się wydania uwierzytelnionego odpisu, o którym mowa w art. 73 § 2 k.p.a. Zdaniem Sądu obowiązek z art. 73 § 1 k.p.a. nie sięga tak daleko, by organ obowiązany był wykonywać odpisy dokumentu za stronę, w tym wypadku kserokopię dokumentu za pomocą kserokopiarki będącej na wyposażeniu urzędu (urządzenia, które nie jest przeznaczone do użytku publicznego). W konsekwencji nie można było przyjąć, iżby w takiej sytuacji organ zobowiązany był do wydania postanowienia, o którym mowa w art. 74 k.p.a. Organ ten w istocie odmówił bowiem udostępnienia określonego urządzenia - kserokopiarki, a nie udostępnienia stronie akt sprawy i umożliwienia sporządzenia odpisu. Strona wyraźnie wyartykułowała żądanie, by odpis dokumentu był sporządzony za pomocą kserokopiarki będącej na wyposażeniu urzędu. Takie uprawnienie stronie na gruncie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego nie przysługuje. Ponadto Sąd w postanowieniu tym uznał, że przedmiotem skargi nie była bezczynność PINB (brak wydania postanowienia, o którym mowa w art. 74 k.p.a.), a inna czynność - nieudostępnienie przez organ kserokopiarki na potrzeby sporządzenia odpisu (kopii) dokumentu (czy to przez stronę, czy to przez organ), co wprost wynika z treści skargi. W ocenie Sądu przedmiotowa czynność (odmowa udostępnienia kserokopiarki) nie jest innym aktem lub czynnością, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - dalej p.p.s.a., to jest nie dotyczy uprawnienia lub obowiązku wynikającego z przepisów prawa. Żaden przepis nie daje stronie prawa do żądania wykonania odpisu lub notatki z akt sprawy za pomocą kserokopiarki stanowiącej wyposażenie urzędu, a tego w istocie domagają się skarżący. Na marginesie Sąd wspomniał, że podnoszone przez stronę zarzuty dotyczące udostępnienia przez organ kserokopiarki do użytku publicznego mogłyby być przedmiotem skargi powszechnej z art. 221 k.p.a. i następne (Dział VIII k.p.a.). Z. i K. D., reprezentowani przez radcę prawnego G. W. wnieśli skargę kasacyjną na powyższe postanowienie Sądu I instancji. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 8 grudnia 2009r. (sygn. akt ...) uchylił zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu postanowienia stwierdził, że kluczowe znaczenie dla sprawy miało ustalenie, czy w ramach przysługującego stronie prawa do przeglądania akt – określonego w art. 73 § 1 kpa – mieści się również prawo do sporządzania kopii dokumentów za pomocą kserokopiarki będącej na wyposażeniu urzędu. W ocenie Sądu II instancji z art. 73 § 1 kpa nie wynika by sporządzanie odpisów musiało przyjmować formę osobistego ich dokonywania w formie rękopisu, czy za pomocą innych własnych urządzeń. Uprawnienie do przeglądania akt jest przypisane stronie, językowa wykładnia nie uprawnia jednak do interpretacji zmierzającej do wyłączenia możliwości sporządzania – na wniosek strony i na jej koszt – odpisów dokumentów znajdujących się w aktach sprawy. Prawo strony do przeglądania akt sprawy i utrwalania na własny użytek informacji zawartych w aktach sprawy, nie tylko w związku z jej czynnym udziałem w postępowaniu, ale także w związku z szeroko rozumiana zasadą jawności działania administracji publicznej musi być rozumiane szeroko. Takie zaś rozumienie procesowych uprawnień strony sprawia, że powołany przepis nie może być rozumiany jako wyłączający możliwość domagania się sporządzenia kopii dokumentów za pomocą kserokopiarki. Naczelny sąd Administracyjny uznał też, że w oparciu o przepis art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. zaskarżeniu do sądu administracyjnego podlegają akty i czynności inne niż określone w art. 3 § 2 pkt 1-3 tej ustawy, a więc nie mające charakteru decyzji lub postanowień. Pismem z dnia 7 stycznia 2008r. PINB odmówił skarżącym prawa do przeglądania akt oraz sporządzania z nich notatek i odpisów. Nie można z tego względu przyjąć jako mającego umocowanie w przepisach prawa, wywodzonego w uzasadnieniu postanowienia Sądu I instancji ograniczenia kontroli sądu administracyjnego. Zgodnie bowiem z art. 184 Konstytucji RP Naczelny Sąd Administracyjny oraz inne sądy administracyjne sprawują, w zakresie określonym w ustawie, kontrolę działalności administracji publicznej (...). Rozwinięciem powyższego przepisu jest przepis art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 p.p.s.a. Żaden z tych przepisów nie daje podstaw do ograniczenia kontroli zgodności z przepisami prawa aktu PINB z dnia 7 stycznia 2009r. odmawiającego uprawnionym przeglądania akt, sporządzania z nich notatek i odpisów. Po ponownym rozpoznania sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd rozstrzygnął sprawę mając na uwadze, iż zgodnie z art. 190 p.p.s.a. przy ponownym rozpoznaniu sprawy związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. W pierwszej kolejności wskazać należy, iż zgodnie z art. 73 § 1 i 2 Kpa w każdym stadium postępowania organ administracji publicznej obowiązany jest umożliwić stronie przeglądanie akt sprawy oraz sporządzanie z nich notatek i odpisów. Strona może żądać uwierzytelnienia sporządzonych przez siebie odpisów lub wydania jej z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów, o ile jest to uzasadnione ważnym interesem strony. Powyższa regulacja umożliwia realizację zasady jawności postępowania wobec strony, a na tej zasadzie opiera się konstrukcja zasady czynnego udziału strony, co z kolei służy realizacji zasad prawdy obiektywnej i pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz wyrażonego w art. 51 ust. 3 Konstytucji RP prawa dostępu każdego do dotyczących go urzędowo dokumentów i zbiorów danych (KPA Komentarz R. Kędziora Wyd. 2005 s. 193). W ocenie składu orzekającego sporządzenie kopii pisma z akt sprawy za pomocą kserokopiarki zaliczyć należy do pojęcia udostępniania akt (art. 73 § 1 Kpa). Art. 73 § 1 Kpa nie stwarza żadnych ograniczeń w wykonywaniu odpisów z akt sprawy. Skoro więc strona ma prawo sporządzać notatki lub odpisy z wszelkich pism znajdujących się w aktach sprawy, to tym samym brak jest podstaw do odmowy sporządzenia tychże pism za pomocą kserokopiarki, jak i innych nowoczesnych urządzeń służących do powielania i gromadzenia materiałów oraz informacji (tak NSA w wyroku z dnia 29 marca 2001 r. II SA 2580/00, publ. Lex nr 6359). W tym miejscu zwrócić należy uwagę, iż w wyroku z dnia z dnia 8 kwietnia 1998 r. I SA/Gd 1657/97 LEX nr 35920 Naczelny Sąd Administracyjny stanął na stanowisku, iż skoro strona ma prawo sporządzać notatki lub odpisy z wszelkich pism znajdujących się w aktach sprawy, to tym samym brak jest podstaw prawnych do odmowy sporządzenia kopii tychże pism za pomocą kserokopiarki. Problem może jedynie sprowadzać się do ustalenia odpłatności za powyższe. Wobec powyższego stwierdzić należy, iż uprawnienie strony do sporządzania odpisów z akt sprawy może być realizowane również przez sporządzenie kserokopii pism zawartych w aktach. Organ ma swobodę przy tworzeniu warunków sporządzania kserokopii, lecz odmowa ich wydania narusza art. 73 § 1 Kpa. Podnieść należy, iż kwestie techniki sporządzania kserokopii i jego kosztów wymagają organizacyjnego rozwiązania przez organ, lecz nie należą do istoty obowiązku organu wyrażonego w art. 73 § 1 Kpa, a tym bardziej nie mogą organu z tego obowiązku zwalniać. Ponadto w tym miejscu zauważyć należy, iż postanowienie o odmowie dostępu do akt (art. 74 § 2 Kpa) dotyczy wszystkich przypadków, zatem nie tylko tych wymienionych w art. 74 § 1 Kpa (por. Komentarz do art. 74 Kpa M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, LEX, 2009, wyd. III). Jeżeli więc ktokolwiek wystąpi do organu o wydanie odpisu (kserokopii) z akt sprawy, to w każdym przypadku odmowy należy wydać postanowienie odmowne, gdyż jedynie ono służy wyrażeniu stanowiska organu o bezpodstawności żądania. Zwrócić również należy uwagę, iż organ bezzasadnie utożsamia obowiązek umożliwienia stronie sporządzenia kserokopii z obowiązkiem sporządzenia kserokopii przez organ i na jego koszt. Zwrócić należy uwagę, iż w niniejszej sprawie strona domaga się umożliwienia sporządzenia kserokopii z akt, a nie jak twierdzi organ sporządzenia i dostarczenia kserokopii przez ten organ. Ponadto zwrócić należy uwagę, iż w niniejszej sprawie strona oświadczyła, że jest gotowa ponieść koszty sporządzenia kserokopii. Rozpoznając sprawę ponownie organ w przypadku, gdy posiada techniczne możliwości sporządzenia kserokopii protokołu, powinien umożliwić skarżącym jej wykonanie, za ewentualnym zwrotem związanych z tym kosztów. Natomiast jakakolwiek przyczyna uzasadniająca odmowę umożliwienia powyższego winna znaleźć swoje odzwierciedlenie w wydanym na podstawie art. 74 Kpa postanowieniu. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 146 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w punkcie I sentencji wyroku. Orzeczenia na podstawie art. 152 p.p.s.a. nie wydano z uwagi na negatywny charakter rozstrzygnięcia. Na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 2 ust. 1 i 2 i § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c) oraz § 14 ust. 2 pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu – Dz. U. Nr 163, poz. 1349) Sąd zasądził na rzecz skarżących zwrot poniesionych przez nich kosztów sądowych w kwocie 300 zł (200 zł – wpis od skargi oraz 100 zł – wpis od skargi kasacyjnej) oraz kwotę 377 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego (240 zł – wynagrodzenie pełnomocnika za udział w postępowaniu przez sądem I instancji, 120 zł – za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej, 17 zł – tytułem zwrotu kosztów opłaty za pełnomocnictwo). W ocenie Sądu zważywszy jedynie na proceduralny charakter niniejszej sprawy (kwestia naruszenia art. 73 § 1 kpa) oraz fakt, że dla radcy prawnego G. W. jest to kolejna sprawa w tym przedmiocie (patrz sprawy o sygn. II SA/Po 249/09, II SA/Po 227/09, II SA/Po 214/09) należało zasądzić wynagrodzenie według minimalnych stawek. /-/ J. Szaniecka /-/ E. Podrazik /-/ B. Drzazga br