II SA/Po 981/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Izabela Paluszyńska po rozpoznaniu w dniu 11 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi P. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2015 r. Nr [...] w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu p o s t a n a w i a utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego z dnia 07 stycznia 2016 r. sygn. akt II SA/Po 981/15 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy. /-/ I. Paluszyńska Pismem z dnia 12 października 2015 r. P. M., zastępowany przez matkę, M. M., wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, za pośrednictwem organu administracji, skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, opisaną w rubrum. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu w kwocie 200 złotych (k. 2, 11) i w zakreślonym terminie (k. 12, 16) pełnomocnik wystąpiła z odręcznym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy (k. 14). Następnie wniosek został złożony na urzędowym formularzu, także w zakreślonym przez Sąd terminie (k. 18, 19-21, 23). Wniosek dotyczy przyznania prawa pomocy w całości poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Z uzasadnienia wniosku wynika, że Skarżący przeżył poważny wypadek i ma niesprawną prawą rękę. Nie może znaleźć pracy. Wyjechał więc za granicę z partnerką i 5-letnim synem. Podał, że będzie pracował jako kierowca, co umożliwiłoby spłacenie zadłużenia alimentacyjnego na kwotę 8.000 zł. Zobowiązał się do spłacania zadłużenia w ratach. Aktualnie wozi syna do i z przedszkola. Uprawnienie do kierowania pojazdami stanowi ostatnią i jedyną nadzieję na zarobkowanie. Dalej oświadczył, że nie posiada żadnego majątku nieruchomego, wartościowych ruchomości, nie ma oszczędności. Oświadczył, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z partnerką i synem. Nie potrafił podać dochodów partnerki z pracy dorywczej (sprzątanie domów), podał, że są bardzo niskie. Skarżący jest chwilowo bezrobotny. W części wniosku dotyczącej stałych wydatków rodziny podał, że ponosi opłaty za czynsz, media, żywność i zaległe alimenty w wysokości 8.000 zł. Referendarz sądowa zwróciła się do Skarżącego, w oparciu o przepis art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm. Dalej jako p.p.s.a.), o uzupełnianie wniosku o prawo pomocy poprzez przedłożenie dodatkowych aktualnych oświadczeń i dokumentów źródłowych (k. 25-25v, 27). W zakreślonym terminie (k. 31) Skarżący odpowiedział, że ma częściowo ograniczoną sprawność siłową ręki, wymaga dalszej operacji, ale się jej nie poddaje, bo musiałby zrezygnować z pracy jako kierowca. Przedłożył zaświadczenie lekarskie z dnia 07 grudnia 2015 r. wystawione w Polsce oraz kartę leczenia szpitalnego z 2007 r. Nadto pismem z 20 grudnia 2015r. pełnomocnik skarżącego podała, że Skarżący nie potrafi podać swoich dochodów ani swojej partnerki. Skarżący nie pracuje - wozi dziecko do przedszkola, a partnerka pracuje dorywczo i sprząta mieszkania i nie można określić ile zarabia w miesiącu – raz do 10 euro, raz 20 euro (nie pracuje systematycznie codziennie). Z ledwością wystarcza na przeżycie z pomocą rodziny. Skarżący podał, że z PIT-u za zeszły rok miał 0. Nie posiada żadnego majątku, nie prowadzi też działalności gospodarczej. Postanowieniem z dnia 07 stycznia 2016 r. sygn. akt II SA/Po 981/15 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu odmówiła przyznania prawa pomocy. Uzasadniając napisała, że ciężar wykazania występowania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie składającej w tym przedmiocie wniosek. To z kolei oznacza, że taka osoba powinna poczynić wszelkie kroki mające na celu uzasadnienie i uprawdopodobnienie okoliczności, na które się powołuje, zaś uznanie, czy nastąpiło to w sposób dostateczny zostaje ocenione w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy. Instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim osobom, które nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanej regulacji. Wnioskodawca winien więc wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym, jest obiektywnie niemożliwe, czego, zdaniem referendarza sądowego, nie wykazał. Skarżący zaniechał udzielania, wystarczających do oceny jego sytuacji finansowej, informacji ograniczając się do stwierdzenie, że "trudno ustalić" ile zarabia partnerka, "nie można kwotą określić ile zarabia". Oświadczenie to referendarz sądowa uznała za niewiarygodne, skoro Skarżący razem z partnerką i synem prowadzą wspólne gospodarstwo domowe i wyjechali za granicę, w celu poprawy sytuacji bytowej. Nadto niewiarygodne jest twierdzenie skarżącego co do podejmowanej pracy i w związku z tym jego dochodów, gdyż we wniosku podaje że nie pracuje, jest chwilowo bezrobotny, a następnie podaje że prawo jazdy jest potrzebne do wykonywania pracy kierowcy. Nie może poddać się operacji ręki by móc pracować jako kierowca. Referendarz sądowa podkreśliła, że z istoty prawa pomocy wynika, że sytuacja finansowa wnioskodawcy oceniana jest przez pryzmat dochodów wszystkich domowników, uwzględniając przy tym nie tylko przychody osób, z którymi wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, ale także i koszty utrzymania wszystkich domowników. Nadto, pomimo wezwania, Skarżący nie podał wysokości ponoszonych kosztów koniecznego utrzymania rodziny, w tym małoletniego dziecka, które wskazują na rzeczywistą wysokość środków jakimi skarżący i jego rodzina dysponuje. Skarżący nie złożył też oświadczeń co do posiadanych rachunków bankowych i sald na tych rachunkach. Nie przedłożył również żadnych dokumentów źródłowych, np. w postaci zeznania PIT, decyzji czy zawiadomień komornika dotyczących zaległych alimentów, wyciągów z rachunków bankowych. Wobec powyższego niemożliwe okazało się ustalenie jaki jest rzeczywisty stan majątkowy Skarżącego i jego rodziny, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy. Postanowienie referendarza sądowego doręczono pełnomocnikowi Skarżącego w dniu 21 stycznia 2016 r. (k. 44). W zakreślonym terminie pełnomocnik Skarżącego wniosła sprzeciw. W podpisanym przez pełnomocnika piśmie Skarżący oświadczył, że jest bezrobotny (wozi dziecko do przedszkola), a jego partnerka pracuje dorywczo bez umowy, sprząta mieszkania i jest niemożliwością aby uzyskała zaświadczenie o wysokości zarobków. Powtórzył, że deklarację rozliczeniową za "zeszły rok miał 0", że nie posiada żadnego majątku i nie prowadzi działalności gospodarczej. Ocenił, że w jego sytuacji posiadanie prawa jazdy ma znaczenie fundamentalne, nadto nie byłby pomocny rodzinie i nie miałby za co wyrobić ponownego dokumentu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy przede wszystkim wyjaśnić, że w dniu 15 sierpnia 2015 r. weszła w życie ustawa z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. poz. 658), modyfikująca m.in. zasady rozpoznawania w postępowaniu sądowoadministracyjnym wniosków o przyznanie prawa pomocy. Na mocy jej art. 2, w sprawach wszczętych od tej daty, a taką bez wątpienia jest rozpoznawana sprawa, bowiem skarga wniesiona została w październiku 2015 r., sąd rozpoznając sprzeciw od zarządzeń lub postanowień referendarza, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 p.p.s.a orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu, a więc wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza zmienia albo utrzymuje w mocy - art. 260 § 1 i 2 p.p.s.a., w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą. Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Słusznie referendarz wywiodła, że z konstrukcji powołanego przepisu wynika, iż to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, należytego udowodnienia oraz udokumentowania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy w określonym zakresie właśnie na podstawie informacji przekazanych przez stronę Strona zatem powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby Sąd co do zasadności przyznania jej prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowane tylko w przypadkach osób charakteryzujących się wyjątkowo trudną sytuacją materialną np. osób żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia (bez stałych dochodów), a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe. (por. np. postanowienia NSA: z dnia 25 stycznia 2012 roku, II FZ 797/11; z dnia 20 stycznia 2012 roku, I FZ 502/11; z dnia 19 stycznia 2012 roku, II FZ 717/11). Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że referendarz sądowy prawidłowo uznała, iż Skarżący nie wykazał, aby nie posiadał dostatecznych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Nadto Sąd stwierdza, że także w sprzeciwie ww. okoliczność nie została wykazana. Skarżący zaniechał udzielania, wystarczających do oceny jego sytuacji finansowej, informacji. Słusznie referendarz uznała, że oświadczenia, iż "trudno ustalić" ile zarabia partnerka, "nie można kwotą określić ile zarabia", są niewiarygodne. Skoro Skarżący razem z partnerką i synem prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, które ponosi konkretne koszty utrzymania, na zaspokojenie których potrzebne są określone dochody niewiarygodne jest twierdzenie o niemożności ustalenia jakimi kwotami to wspólne gospodarstwo dysponuje. Nadto Skarżący z partnerką i synem, jak podaje wyjechali za granicę właśnie w celu poprawy sytuacji bytowej, i nie wrócili do kraju, co może budzić wątpliwości, co do pozostawania bez dochodów.. Nadal niewiarygodne pozostaje twierdzenie Skarżącego co do podejmowanej pracy i w związku z tym jego dochodów, gdyż we wniosku podaje że nie pracuje, jest chwilowo bezrobotny (k. 20, 21v), a następnie podaje że zwleka z operacją ręki, ponieważ nie mógłby pracować jako kierowca (k. 28). Sąd podkreśla, że z istoty prawa pomocy wynika, że sytuacja finansowa wnioskodawcy oceniana jest przez pryzmat dochodów wszystkich domowników, uwzględniając przy tym nie tylko przychody osób, z którymi wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, ale także i koszty utrzymania wszystkich domowników. Samo oświadczenie o braku dochodu nie może być przez Sąd uwzględniane bezkrytycznie, tym samym nie jest wystarczające a konieczność wykazania tych okoliczności ciąży na stronie. Tymczasem Skarżący nie podał wysokości ponoszonych kosztów koniecznego utrzymania rodziny, w tym małoletniego dziecka, które wskazują na rzeczywistą wysokość środków jakimi skarżący i jego rodzina dysponuje, nie złożył oświadczeń co do posiadanych rachunków bankowych i sald na tych rachunkach i nie przedłożył żadnych dokumentów źródłowych, np. w postaci zeznania PIT, decyzji czy zawiadomień komornika dotyczących zaległych alimentów, wyciągów z rachunków bankowych, zaświadczeń dokumentujących dochody, wydatki, rachunki, brak regulowania zobowiązań bieżących i okresowych, czy innych, którymi obrazują sytuację materialna w jakiej się znajduje. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 260 § 1 i 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia. /-/ I. Paluszyńska