II SA/Po 998/12

Dnia 16 maja 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Szaniecka Sędziowie Sędzia WSA Jakub Zieliński (spr.) Sędzia WSA Tomasz Świstak Protokolant st. sekr. sąd. Monika Pancewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 maja 2013 r. sprawy ze skargi R. K. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] września 2012r. Nr [...] w przedmiocie wymeldowania I. oddala skargę, II. przyznaje adwokatowi M. B. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu) tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu, kwotę [...] zł (w tym [...] zł tytułem podatku od towarów i usług). Zaskarżoną decyzją z dnia [...] września 2012 r., znak: [...], wydaną z upoważnienia Wojewody Wielkopolskiego, po rozpatrzeniu odwołania R. K. od decyzji z dnia [...] lipca 2012r., wydanej przez Burmistrza Miasta i Gminy Ś., znak: [...], orzekającej o wymeldowaniu R. K. z pobytu stałego pod adresem: [...],[...] Ś., woj. Wielkopolskie, utrzymano zaskarżoną decyzję w mocy. Rozstrzygnięcie zapadło w następujących okolicznościach sprawy: W dniu 30 maja 2012r. W. K. wystąpił z wnioskiem o wymeldowanie syna R. K. z pobytu stałego z lokalu mieszkalnego w miejscowości [...], gmina Ś. W uzasadnieniu wnioskodawca wskazał, iż R. K. nie mieszka pod tym adresem od 3 lat. Ponadto z lokalu tego został eksmitowany przez Komornika sądu Rejonowego w K. W toku postępowania wyjaśniającego ustalono, że R. K. od 9 maja 2012r. przebywa w Zakładzie Karnym w B., a pozbawiony wolności jest od 11 stycznia 2011r. Koniec kary zaplanowany jest na 8 października 2014r. W sprawie o sygn. [...] prowadzonej przed Sądem Okręgowym w P. – Ośrodkiem Zamiejscowym w K., W. K. oraz E. i R. Małżonkowie K. zawarli ugodę, mocą której E. i R. Małżonkowie K. zobowiązali się do opuszczenia i wydania W. K. spornej nieruchomości, położonej w [...]. Zawiadomiony o toczącym się postępowaniu R. K. pismem z dnia 25 czerwca 2012r. poinformował organ, iż ma zamiar w dalszym ciągu zamieszkiwać pod ww. adresem. W tym stanie rzeczy organ I instancji uznał, że zostały spełnione przesłanki wymeldowania skarżącego z pobytu stałego, określone w art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 993, ze zm.). Organ odwoławczy nie uwzględnił wniesionego od powyższej decyzji odwołania R. K., utrzymując ją w mocy. W uzasadnieniu wywiódł, iż bezsporną kwestią w przedmiotowej sprawie jest fakt, iż R. K. nie posiada żadnego tytułu prawnego do przedmiotowego lokalu. Egzekucja prawomocnej ugody zawartej przed Sądem, na podstawie której R. K. zobowiązał się do opuszczenia i wydania W. K. spornej nieruchomości, jest równoznaczna z zakończeniem pobytu ww. w spornym lokalu. Bez znaczenia jest fakt, iż R. K. przebywał w tym czasie w jednostce penitencjarnej. Wynik wykonania orzeczenia eksmisyjnego byłby identyczny gdyby R. K. przebywał w spornej nieruchomości. Wykonanie orzeczenia eksmisyjnego przez komornika stanowi wyegzekwowanie przez organ prawomocnego nakazu opuszczenia lokalu, w związku z ustaleniem przez sąd powszechny, że osoba objęta eksmisją nie ma tytułu do przebywania w nim. Na podstawie art. 365 § 1 k.p.c. prawomocne orzeczenia sądu wiąże nie tylko strony i sąd, lecz również inne osoby i organy państwowe i organy administracji publicznej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu R. K. podniósł, że "przymusowa eksmisja" nie może stanowić przesłanki do wymeldowania. Skarżącemu należy się część majątku po zmarłej matce, jednak postępowanie spadkowe zainicjowane w 2010r. jeszcze się nie zakończyło. Wojewoda Wielkopolski wniósł o oddalenie skargi odwołując się do argumentów zawartych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się niezasadna. Kontrola działalności administracji publicznej sprawowana przez sąd administracyjny opiera się na kryterium legalności (art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych, Dz. Nr 153, poz. 1269, z późn. zm.), przy czym dla wskazania zakresu tej kontroli celowe jest odwołanie się do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.; dalej jako: p.p.s.a.), w świetle którego sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że skarga wnoszona do sądu jest wprawdzie elementem niezbędnym, aby uruchomić kontrolę sprawowaną przez sąd administracyjny, nie jest jednak wiążąca dla ustalenia zakresu tej kontroli. Niezależnie od zasadności zarzutów podnoszonych w skardze sąd administracyjny zobowiązany jest dokonać kompleksowej oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji i władny jest usunąć decyzję z obrotu prawnego jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dającego do tego podstawę, nawet jeśli zarzuty skarżącego nie są w pełni uzasadnione. W świetle art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Z przepisu art. 1 ust. 2 ustawy wynika, że ewidencja ludności służy jedynie do odzwierciedlenia stanu faktycznego i dostarcza wiedzy m.in. o rzeczywistym miejscu pobytu obywateli. Mechanizm wymeldowania polega na usuwaniu informacji o wymeldowaniu, jeżeli informacja ta przestaje obrazować wynikający z uprzedniego zgłoszenia stan rzeczy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 lutego 2006 r. , sygn. II OSK 561/05 - LEX nr 194344). Stosownie do art. 10 w związku z art. 6 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności oraz w związku z art. 25 Kodeksu cywilnego - pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Z definicji zamieszczonej w tym przepisie wynika zatem, że aby uznać pobyt danej osoby za pobyt stały, należy fizycznie zamieszkiwać pod oznaczonym adresem i mieć wolę stałego w nim przebywania, czyli koncentracji spraw życiowych. Przy czym oba te elementy muszą występować łącznie. Orzekające w sprawie organy prawidłowo przyjęły założenie, że ewidencja pełni jedynie funkcje urzędowego źródła informacji o stanie faktycznym związanym z miejscem pobytu i nie odzwierciedla stanu prawnego. Oczywistym przy tym jest, że od czasu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r. (sygn. K. 20/01) w sprawach o wymeldowanie nie podlegają ocenie kwestie uprawnień do przebywania w danym lokalu. W związku z tym nie mógł zostać uznany za zasadny zarzut, iż skarżący liczy na uzyskanie prawa do przedmiotowej nieruchomości w związku z toczącym się postepowaniem spadkowym. Sąd zważył, iż nic nie stoi na przeszkodzie by skarżący ponownie zameldował się w tym lokalu, gdyby w przyszłości przywrócone zostało jego uprawnienie do tego lokalu, (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 marca 2010r. sygn. akt II OSK 579/09, publ. orzeczenia.nsa.gov.pl). Jak podkreślił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 26 maja 2008 r. (IV SA/Wa 2285/07; LEX nr 489220) celem postępowania w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego nie jest eksmisja osoby faktycznie zamieszkującej w lokalu, nie posiadającej do niego tytułu prawnego. Cel można realizować tylko w postępowaniu przed sądem powszechnym. (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 22 października 2009r. III SA/Lu 263/09). Niesporna w sprawie jest okoliczność, że skarżący opuścił dotychczasowe miejsce zamieszkania w związku z aresztowaniem i pobytem w zakładach karnych. Jak wyżej wywiedziono, pojęcie pobytu stałego tworzą dwie przesłanki – nie tylko faktyczne przebywanie, ale i wola stałego przebywania w określonym miejscu. Prezentowany w orzecznictwie pogląd odnośnie dobrowolności i trwałości opuszczenia miejsca pobytu stałego nie stracił na aktualności, w związku z wydaniem przez Trybunał Konstytucyjny wyroku w sprawie K. 20/01 (por. wyrok NSA z dnia 17 marca 2003 r., sygn. V SA 2323/02). Pozbawienie wolności i umieszczenie np. w zakładzie karnym czy też areszcie śledczym, rodzi obowiązek zameldowania na pobyt czasowy osoby pozbawionej wolności w miejscu odosobnienia, niezależnie od czasokresu pobytu w tym miejscu (art. 8 ust. 1 pkt 4 ustawy). Sam fakt pozbawienia wolności nie stanowi jeszcze ustawowej przesłanki do wymeldowania z pobytu stałego, mimo że w czasie odosobnienia osoba pozbawiona wolności nie zamieszkuje w lokalu stanowiącym jej miejsce stałego pobytu. W przedmiotowej sprawie ziściła się jednak druga przesłanka wymeldowania, czyli utrata zamiaru przebywania w lokalu. Mimo braku bezpośrednio wyrażonej zgody skarżącego na opuszczenie lokalu przeprowadzona została procedura eksmisyjna, która jest równoznaczna z ustaniem pobytu w danym lokalu. Po przeprowadzeniu eksmisji fakt fizycznego przebywania w lokalu musiałby być uznany za bezprawne wtargnięcie i nie mógłby zostać uznany za wyraz woli stałego przebywania w lokalu w znaczeniu prawnym (por. wyrok NSA z 6 października 2005 r., II OSK 65/05). Tak więc połączenie faktycznego nieprzebywania w lokalu związanego z pobytem w zakładzie karnym ze skutecznie przeprowadzoną procedurą eksmisyjną pozwala na przyjęcie spełnienia obydwu przesłanek wymeldowania w świetle art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności (por. wyrok WSA w Łodzi z 5 czerwca 2008 r.). Podzielić należy również stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w wyroku z dnia 23 marca 2010r. sygn.. akt II OSK 579/09, publ. orzeczenia.nsa.gov.pl). iż wykonanie orzeczenia o eksmisji stwarza przesłanki do wymeldowania osoby z lokalu. Zarówno w orzecznictwie sądowym, jak i doktrynie ukształtowany jest pogląd, że na równi z opuszczeniem lokalu w rozumieniu omawianego przepisu należy traktować wykonanie przez komornika sądowego w drodze postępowania egzekucyjnego prawomocnego orzeczenia sądowego nakazującego eksmisję danej osoby z lokalu (por. wyroki: z dnia 4 października 2007 r. sygn. akt II OSK 519/07, publ. orzeczenia.nsa.gov.pl; z dnia 4 lipca 2008 r. sygn. akt II OSK 788/08, publ. Lex nr 498351, zob. też wyrok z dnia 7 marca 1997 r. sygn. akt II SA/Wr 519/96, teza publ. orzeczenia.nsa.gov.pl). Wykonania prawomocnego wyroku sądu powszechnego orzekającego eksmisję nie można bowiem uznawać za działanie nielegalne. (stanowisko takie zajął Naczelny Sąd Administracyjny w tezowanym wyroku z dnia 6 października 2005 r. sygn. akt II OSK 65/05; publ. orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym miejscu należy też zwrócić uwagę na treść art. 365 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. Zgodnie z wyrażoną tam zasadą poszanowania prawa orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, ale również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w przypadkach przewidzianych w ustawie także inne osoby. Nie można zatem, wbrew orzeczeniu sądowemu zaopatrzonemu w klauzulę wykonalności, podważać rozstrzygnięcia nakazującego opuszczenie lokalu, a w przypadku wykonania eksmisji na drodze postępowania egzekucyjnego twierdzić, że opuszczenie w tej sytuacji miejsca pobytu jako nie mające charakteru dobrowolnego, nie jest opuszczeniem lokalu w znaczeniu wynikającym z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Dokonując wykładni tego przepisu należy również mieć na uwadze, że istotą postępowania w sprawie o wymeldowanie osoby z lokalu jest zapewnienie zgodności zapisów w ewidencji ludności z rzeczywistym miejscem pobytu danej osoby. Jeśli zatem osoba nie przebywa w dotychczasowym miejscu pobytu, a opuszczenie miało charakter dobrowolny lub wynikało z czynności właściwego organu mającego swe oparcie w prawie, stwarza to podstawę do orzeczenia o wymeldowaniu tej osoby (zob. wyrok z dnia 28 stycznia 2010 r. sygn. akt II OSK 195/09, publ. orzeczenia.nsa.gov.pl). Z przytoczonych powodów nieusprawiedliwionym okazał się zarzut skarżącego naruszenia przez orzekające w toku postępowania administracyjnego organy, art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Bez znaczenia dla powyższych wniosków jest fakt pozostawienia w przedmiotowej nieruchomości rzeczy osobistych skarżącego. Oczywistym jest, iż w toku prowadzonego postępowania eksmisyjnego właściciel lokalu w świetle obowiązujących przepisów był zobowiązany do zabezpieczenia przedmiotów należących do R. K., więc nie mógł ich usunąć. Sąd z urzędu zważył, iż w toku postępowania administracyjnego nie doszło do naruszenia innych – poza wskazanymi w skardze - przepisów, w szczególności: art. 7, art. 11, art. 77, art. 107, art. 138§ 1 pkt 1 k.p.a. Zdaniem Sądu lektura uzasadnienia zaskarżonej decyzji, zawierającego wszystkie elementy przewidziane w art. 107 k.p.a wskazuje, iż w toku postępowania odwoławczego nie doszło do żadnych naruszeń procedury, nadto organ odwoławczy ustosunkował się do wszystkich zarzutów zawartych w odwołaniu. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił. O kosztach pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu orzeczono na podstawie art. 18 ust. 1 pkt 1 c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, (Dz.U.02.163.1348 ze zm.).