II SAB/Po 104/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świstak po rozpoznaniu w dniu 18 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku C. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi C. K. na bezczynność Prezesa Sądu Apelacyjnego w P. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej 1. odmówić przyznania prawa pomocy; 2. pozostawić bez rozpoznania pismo C. K. z dnia 4 stycznia 2016 r. /-/ Tomasz Świstak Skarżąca C. K. wniosła w dniu 28 września 2015 r. na formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika. W uzasadnieniu wniosku powołała się na stan materialny i zdrowotny swój oraz syna, który znajduje się na jej całkowitym utrzymaniu, uniemożliwiający ponoszenie dodatkowych kosztów bez uszczerbku dla zdrowia i życia. Wskazała, że utrzymuje się z emerytury w wysokości 1.819,37 zł miesięcznie, całkowicie utrzymuje także schorowanego i leczącego się od lipca 2011 r. syna. Z emerytury kwotę 900 zł przeznacza na leki i leczenie syna, do tego dochodzą poza kosztami utrzymania wydatki związane z wizytami w ośrodku zdrowia, rehabilitacji i u lekarzy specjalistów skarżącej i jej syna. Oświadczyła, że posiada dom o powierzchni 156 m² w okolicach Pobiedzisk. Wskazała, że syn nie posiada żadnych wartościowych przedmiotów, nieruchomości, gruntów czy papierów wartościowych. Z uwagi na przewlekłość schorzeń nie może podjąć żadnej pracy. Nadto wskazała, że sytuacja materialna i zdrowotna uniemożliwia ponoszenie dodatkowych kosztów. Postanowieniem z 5 października 2015 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy w żądanym zakresie. Sprzeciw od powyższego postanowienia C. K. wniosła w ustawowym terminie (k.99 akt sądowych) W uzasadnieniu sprzeciwu skarżąca wskazała, że wadliwie zarzuca się jej dysponowanie niezmienną od kilku miesięcy kwotą oszczędności jakie zgromadziła na rachunku bankowym. Środki te pochodzą ze zlikwidowanej polisy ubezpieczeniowej jej syna i przeznaczone są na leczenie. Ponadto środki te systematycznie maleją, bowiem dochody pochodzące z jej emerytury nie starczają na pokrycie wszystkich niezbędnych kosztów utrzymania jej oraz jej syna. Naruszono zasadę instytucji prawa pomocy wynikającą z art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej stanowiącego, że w ramach prawa do skutecznego środka prawnego i dostępu do bezstronnego sądu, obywatele mają również możliwość uzyskania porady pranej, skorzystania z obrońcy i przedstawiciela, a osobom które nie posiadają wystarczających środków, jest udzielana pomoc prawna w zakresie w jakim jest ona konieczna dla zapewnienia skutecznego dostępu do wymiaru sprawiedliwości. W celu dokonania oceny aktualnej sytuacji finansowej skarżącej, Sąd wezwał ją, w oparciu o przepis art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 - dalej "P.p.s.a.") o uzupełnienie wniosku o prawo pomocy poprzez przedłożenie aktualnych dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych – kopii wyciągów z rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą oraz jej syna M. K. za okres 1 września 2015 r. do 30 listopada 2015 r. W odpowiedzi skarżąca nadesłała przy piśmie datowanym na 4 stycznia 2016 r. kopie wyciągów z posiadanego przez nią rachunku bankowego z okres od 1 września 2015 r. do 30 listopada 2015 r. Powyższe pismo z dnia 4 stycznia 2016 r. zostało przesłane przez skarżącą do Sądu za pośrednictwem poczty elektronicznej – skrzynka ePUAP, zawierało stanowisko skarżącej w sprawie oraz nie było opatrzone własnoręcznym podpisem skarżącej. Zarządzeniem Przewodniczącego wydziału z dnia 8 stycznia 2016 r. skarżąca wezwana została do nadesłania w terminie 7 dni podpisanego pisma z dnia 4 stycznia 2016 r. pod rygorem pozostawienia tegoż pisma bez rozpoznania. Wezwanie powyższe zostało awizowane przez operatora pocztowego w miejscu zamieszkania skarżącej w dniu 15 stycznia 2016 r., a następnie awizowane powtórnie w dniu 25 stycznia 2016 r., a następnie zwrócone do nadawcy w dniu 2 lutego 2016 r. (k. 175 akt sądowych). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. W pierwszym rzędzie wskazać należy, iż wobec wniesienia skargi w dniu 10 sierpnia 2015 r. do rozpoznania sprzeciwu skarżącej stosować się będą przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w brzmieniu obowiązującym w dniu wniesienia skargi, co wynika z art. 2 w zw. a art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W przepisie tym wskazano bowiem, iż przepisy ustawy, o której mowa w art. 1, w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 2-8, pkt 10-14, pkt 19-32, pkt 34-39, pkt 41-47, pkt 51, pkt 52, pkt 55, pkt 57, pkt 58, pkt 60-69, pkt 71, pkt 72 i pkt 74-81 niniejszej ustawy stosuje się również do postępowań wszczętych przed dniem jej wejścia w życie. W pozostałym zakresie do tych postępowań stosuje się przepisy ustawy, o której mowa w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym, zaś zmiany w art. 260 P.p.s.a. regulującym procedowanie w przedmiocie wniosku o prawo pomocy wprowadzone zostały przez art. 1 pkt 73 ustawy nowelizującej z dnia 9 kwietnia 2015 r., który w wyliczeniu tym wskazany nie został. Zgodnie z dyspozycją art. 260 § 1 P.p.s.a. w brzmieniu obowiązującym przed 15 sierpnia 2015 r. skuteczne wniesienie sprzeciwu od postanowienia wydanego przez referendarza sądowego powoduje, że postanowienie to traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Zatem już samo wniesienie sprzeciwu, a nie jego zakres i treść, powoduje utratę mocy wiążącej postanowienia wydanego przez referendarza sądowego, a ustawa nie daje sądowi uprawnienia do merytorycznego rozpoznania zasadności sprzeciwu (por. J.P. Tarno [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis Warszawa 2006, str. 534; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 września 2005 r., I OZ 942/05, dostępne w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl, oraz z dnia 23 grudnia 2004 r., sygn. akt FZ 375/04, ONSAiWSA 2005/6/119). Stosownie do treści art. 245 § 1 P.p.s.a. – prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 1 pkt 3 P.p.s.a.). Zgodnie z dyspozycją art. 199 P.p.s.a. strony postępowania ponoszą koszty związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczegółowy stanowi inaczej. Jako odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony ustawodawca stworzył instytucję pomocy prawnej, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP (Dz. U. z 1997 Nr 78, poz. 483 ze zm.). Instytucja ta – uregulowana w oddziale 2 rozdziału 3 P.p.s.a. - stanowi lex specialis względem normy wynikającej z art. 199 P.p.s.a. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób znajdujących się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe są pozbawione jakichkolwiek środków do życia lub środki te są tak bardzo ograniczone, że wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Dodatkowo, oceniając sytuację materialną strony, należy brać pod uwagę nie tylko jej dochody, ale również możliwości ich uzyskania. Należy więc podkreślić stanowisko ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych, iż instytucja prawa pomocy powinna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 grudnia 2006 r., sygn. akt II FZ 741/06, niepubl.). Zgodnie z dyspozycja art. 246 §1 pkt 1 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym przysługuje osobie fizycznej, gdy wykaże nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W ocenie Sądu wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy o zwolnienie jej od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego nie zasługuje na uwzględnienie. Z przedłożonych przez stronę materiałów źródłowych wynika, iż jest ona w stanie ponieść koszty sądowe. Z wyciągów z rachunku bankowego nadesłanych do Sądu wynika, iż większość transakcji dokonywanych była z rachunku w formie bezgotówkowej (karta płatnicza i przelewy) z tego wysokość transakcji dokonanych w aptekach w okresie od 1 września 2015 r. do 30 listopada 2015 r. wynosiła łącznie kwotę 244,- zł. W okresie tym dokonano też wypłat gotówki z rachunku w wysokości 1450,- zł. Z wyciągów nie wynika, aby pozostałe transakcje dokonywane z rachunku bankowego były związane z ponoszeniem kosztów leczenia. Brak jest zatem dowodu, aby w okresie ostatnich kilku miesięcy koszty ponoszone przez skarżącą i jej syna na leczenie faktycznie wynosiły 900 zł miesięcznie. Odnosząc się zaś do znacznej kwoty zgromadzonej na rachunku bankowym skarżącej (na dzień 30 listopada 2015 r. była to kwota 11 422.13 zł) oraz jej twierdzeniu dotyczącym konieczności ponoszenia w przyszłości wydatków i przeznaczenia tej kwoty cel związany z leczeniem wskazać trzeba, że sąd ocenia sytuację majątkową i osobistą strony na datę złożenia wniosku, nie jest zaś uprawniony do prowadzenia symulacji przyszłej sytuacji uczestniczki i na tej podstawie przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 24 lipca 2015 r. o sygn. akt II OZ 715/15, dostępne na stronie internetowej: - orzeczenia.nsa.gov.pl ). Zgromadzone środki mają charakter oszczędności, którymi strona może swobodnie dysponować. Z istoty prawa pomocy wynika natomiast, że z tego dobrodziejstwa nie może skorzystać strona, która dysponuje jakimikolwiek oszczędnościami, wykraczającymi po za środki wystarczające na niezbędne wydatki i koszty koniecznego utrzymania. Reasumując, brak jest jakichkolwiek przesłanek do obciążania Skarbu Państwa, kosztami postępowania zainicjowanego przez skarżącą. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 260 P.p.s.a. w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. orzekł, jak w pkt I postanowienia. Z kolei w punkcie II postanowienia Sąd zarządził o pozostawieniu bez rozpoznania pisma skarżącej z dnia 4 stycznia 2016 r. (karta 156-158 akt sądowych). Pismo to zostało przesłane przez skarżącą do Sądu za pośrednictwem poczty elektronicznej – skrzynka ePUAP. Ponieważ przepisy powołanej wyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewidują możliwości składania w postępowaniu sądowym pism za pośrednictwem poczty elektronicznej (stosowna regulacja w tej materii wejdzie w życie z dniem 11 lutego 2017 r.) Sąd, z zgodnie z treścią art. 46 § 1 pkt 4 i art. 49 § 1 P.p.s.a wezwał skarżącą podpisania tego pisma.. Wezwanie zostało doręczone w trybie art. 73 § 1-4 P.p.s.a. (doręczenie zastępcze) z dniem 29 stycznia 2016 r. Wobec nieuzupełnienia braków formalnych pisma z dnia 4 stycznia 2016 r. zarządzono, na podstawie art. 49 § 2 P.p.s.a., o pozostawieniu go bez rozpoznania. /-/ T. Świstak