II SAB/Po 2/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu - Katarzyna Witkowicz-Grochowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 kwietnia 2014r. wniosków o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi J. K. na bezczynność Burmistrza w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. /-/ K. Witkowicz-Grochowska Skarżący J. K. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w całości poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku o prawo pomocy na urzędowym formularzu PPF właściwym dla postępowania przed sądem administracyjnym skarżący wskazał, że jego sytuacja nie pozwala na uiszczenie opłaty za uzasadnienie wyroku i opłacenie prawnika celem złożenia skargi kasacyjnej od wyroku Sąd wydanego w sprawie. Oświadczył, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz dwoma pełnoletnimi, uczącymi się synami. Wskazał, że rodzina utrzymuje się tylko z zasiłku dla bezrobotnych jaki on uzyskuje w wysokości [...] zł netto miesięcznie. Nadto podał, że opłaty na czynsz wynoszą [...]zł oraz energię [...] zł. Nadto oświadczył, że ani on, ani członkowie rodziny nie posiadają żadnego majątku. Skarżący wskazał, że nie posiada żadnych nieruchomości, oszczędności, wartościowych ruchomości. Wniosek o prawo pomocy na urzędowym formularzu były niepełny, co do sytuacji finansowej i majątkowej skarżącego. We wniosku o prawo pomocy złożonym pierwotnie na formularzu właściwym dla sądów powszechnych skarżący podał, że żona prowadzi od 26 sierpnia 2013r. działalność gospodarczą, dochód za 2014r. wynosi [...] zł. Wątpliwości budzi wysokość rzeczywistych dochodów rodziny, skoro zadeklarowane we wniosku dochody jedynie z zasiłku dla bezrobotnych w całości pokrywają ponoszone opłaty na czynsz i energię elektryczną, a oczywistym jest że rodzina ponosi koszty koniecznego utrzymania, takie jak chociażby wyżywienie. Z uwagi na powyższe zwrócono się do skarżącego, w oparciu o przepis art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., poz. 270, ze zm. dalej "p.p.s.a."), o uzupełnianie wniosku o prawo pomocy poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. W odpowiedzi skarżący wskazał, że wezwanie go o dodatkowe dokumenty jest szykanowaniem, ponieważ wszystko napisał o swojej sytuacji materialnej w oświadczeniu, żądanie jest bezpodstawne, powoduje dodatkowe koszty i pozbawia dochodzenia praw. Dołączył kopię zeznania podatkowego za 2012r. z którego wynika, że prowadził działalność gospodarczą i osiągnął przychód w wysokości [...] zł., poniósł koszty uzyskania przychodu w kwocie [...] zł, co daje dochód brutto w wysokości [...] zł. Nadto przedłożył kserokopię decyzji o przyznaniu mu zasiłku dla bezrobotnych z 17 grudnia 2013r, z której wynika, że zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej i po okresie 90 dni od zarejestrowania się jako bezrobotny, tj od 6 grudnia 2013r. nabył prawo do zasiłku dla bezrobotnych. Skarżący przedłożył zaświadczenie o statusie osoby bezrobotnej dotyczące jego żony wystawione 8 maja 2013r., z którego wynika że jego żona od 24 kwietnia 2010r. jest zarejestrowana w urzędzie pracy i posiada status osoby bezrobotnej. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od zasady partycypacji strony w kosztach postępowania sądowego (art. 199 p.p.s.a.), może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. (por. np. postanowienia NSA: z dnia 13 maja 2010 r., II FZ 185/10, z dnia 19 maja 2010 r., II FZ 156/10, publik. http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). W świetle powyższego przepisu, ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Z użytych w tym przepisie słów "...gdy wykaże..." wynika, że strona ma przekonać, że znajduje się w sytuacji opisanej w tym przepisie, która uniemożliwia jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania (por. M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009, s. 694). Przyznanie prawa pomocy w całości osobie fizycznej (a taką osobą w niniejszej sprawie jest skarżący) następuje, gdy wykaże on, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a). Należy, więc podkreślić, że ciężar wykazania występowania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie składającej w tym przedmiocie wniosek. To z kolei oznacza, że taka osoba powinna poczynić wszelkie kroki mające na celu uzasadnienie i uprawdopodobnienie okoliczności, na które się powołuje, zaś uznanie, czy nastąpiło to w sposób dostateczny zostaje ocenione w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy. Dlatego instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim osobom, które nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem lub następuje to kosztem własnego utrzymania. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanej regulacji. Wnioskodawca winien, więc wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym, jest obiektywnie niemożliwe. W tym miejscu na podkreślenie zasługuje także ugruntowany już w orzecznictwie sądowoadministracyjnym pogląd, że uzyskanie prawa pomocy i przerzucenie kosztów postępowania sądowego na Skarb Państwa, a w konsekwencji pozostałych podatników, nie jest przywilejem strony, ale wyjątkiem od zasady samodzielnego ponoszenia kosztów związanych z prowadzeniem procesów sądowych. Przyznanie prawa pomocy musi mieć charakter wyjątkowy i dotyczyć sytuacji, gdy rzeczywiście z porównania wysokości prognozowanych kosztów postępowania oraz możliwości majątkowych i finansowych wnioskodawcy i jego domowników wynika, że skarżący nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów niniejszego postępowania chociażby w części. Konieczne jest również wskazanie, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej, rodzinnej i finansowej wnioskodawcy oraz osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, na podstawie art. 255 p.p.s.a. można wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, stanu rodzinnego i dochodów. Przykładowe dokumenty źródłowe zostały wymienione w §4 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 roku w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245). Jednocześnie podkreślić należy, co kwestionował skarżący, że to przepis art. 255 p.p.s.a. nadaje kompetencję do wezwania strony o uzupełnienie wniosku o prawo pomocy poprzez złożenie oświadczeń wiedzy oraz o przedłożenie dokumentów źródłowych, co z mocy tego przepisu powoduje powstanie obowiązku po stronie wnioskodawcy o przedłożenie tychże wyjaśnień i dokumentów ("...strona jest obowiązana złożyć na wezwanie..."). Oznacza to, że obowiązek przedłożenia dokumentów powstaje po stronie wnioskodawcy, a nie innych podmiotów. Stąd, w sytuacji, gdy na podstawie art. 255 p.p.s.a. wzywa się stronę o przedłożenie dokumentów źródłowych, obrazujących sytuację majątkową osób, z którymi wnioskujący współtworzy gospodarstwo domowe, to odmowa udostępnienia tych dokumentów przez wnioskodawcę, prowadząca do ich nieprzedłożenia, przesądza o uchybieniu obowiązkowi, o którym mowa w art. 255 p.p.s.a. Odnosząc powyższe uwagi do okoliczności niniejszej sprawy wskazać należy, że wprawdzie skarżący przedłożył część wymaganych dokumentów, ale nie przedstawiają one aktualnej sytuacji finansowej i majątkowej skarżącego i jego rodziny, pozwalającej ocenić możliwości płatnicze skarżącego. Zeznanie roczne o wysokości przychodu obrazuje dochody skarżącego z działalności gospodarczej za 2012r., zaświadczenie o statusie osoby bezrobotnej odnoszące się do żony skarżącego dotyczy okresu do maja 2013r., gdy z oświadczenia skarżącego wynika, że od 26 sierpnia 2013r. jego żona podjęła działalność gospodarczą. Skarżący pomimo wezwania nie podał, jaki jest aktualny wynik z tej działalności. Nie wykazał, że zabiegał z należytą starannością o pozyskanie dokumentów źródłowych obrazujących sytuację finansową rodziny, poprzez przedłożenie wyciągów z posiadanych rachunków bankowych, które powinien posiadać z uwagi na prowadzoną działalność gospodarczą żony oraz swoją działalność, którą zawiesił. Obroty na posiadanych rachunkach bankowych najwyraźniej bowiem obrazują wysokość rzeczywistych dochodów jakimi skarżący dysponuje. Pomimo wyraźnego wezwania skarżący nie przedstawił zestawienia kosztów koniecznego utrzymania czteroosobowej rodziny, co w istotny sposób wskazuje na wysokość środków jakimi realnie dysponuje. Nie podał przy tym, z jakich źródeł finansuje pozostałe konieczne wydatki bieżącego utrzymania rodziny, w sytuacji, gdy zadeklarowane dochody wystarczają jedynie na opłacenie czynszu i opłaty za prąd. Wyjaśnienie tej okoliczności było zasadne z uwagi na to, że doświadczenie życiowe wskazuje, że skarżący prócz powyższych kosztów ponosi także koszty wyżywienia, czy chociażby zakupu chemii i środków czystości, podstawowej odzieży, czy kosztów kształcenia synów. Skarżący nie podał przy tym, by korzystał z pomocy społecznej, czy posiłkował się pożyczkami. W tym zakresie oświadczenie skarżącego o stanie finansów i okazało się co najmniej niepełne. Nadto nie wypowiedział się z kwestii, posiadanych czy dzierżawionych nieruchomości, posiadanych i użytkowanych samochodów, co także determinuje stan finansowy strony ubiegającej się o skorzystanie z prawa pomocy. W świetle powyższego, uznać należy, że oświadczenie majątkowe przedstawione przez skarżącego, zawarte w treści formularza o prawo pomocy nie sprostało obowiązkowi wskazanemu w treści przepisu art. 252 §1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym wnioskodawcy. Wniosek skarżącego o prawo pomocy nie zawierał, bowiem pełnej i jasnej informacji dotyczącej zdolności do poniesienia kosztów niniejszego postępowania, chociażby w części. Pomimo wezwania w trybie przepisu art. 255 p.p.s.a. skarżący nie wyjaśnił rzeczywistej sytuacji finansowej swojej ani żony, nie przedłożył też aktualnych oświadczeń wiedzy i dokumentów źródłowych, które umożliwiłyby ocenę, czy sytuacja finansowa rodziny uzasadnia przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie chociażby w części. Należy w tym miejscu podkreślić, że brak współpracy strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy skutkować musi odmową przyznania prawa pomocy. Uniemożliwia, bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji materialnej wnioskującego. Wobec powyższego niemożliwe okazało się ustalenie jaki jest rzeczywisty stan majątkowy skarżącego, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. post. NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06; post. NSA z dnia 27 października 2011r., sygn. akt I GZ 170/11, www.cebois.nsa.gov.pl). Niemożliwe okazało się poczynienie ustaleń faktycznych w rozpatrywanym zakresie, uzasadniających stwierdzenie, że sytuacja finansowa nie pozwala na pokrycie chociażby części kosztów postępowania. W tym stanie rzeczy, oddalić należało wniosek o przyznanie prawa pomocy w całości. Na podstawie art. 258 §1 i 2 pkt 7 p.p.s.a. w zw. z art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a. orzeczono, jak w postanowieniu. /-/ K. Witkowicz-Grochowska