II SAB/Po 21/13

24 lipca 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jakub Zieliński po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 24 lipca 2014 r. wniosku C. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi C.K. na bezczynność Burmistrza Miasta i Gminy P. w przedmiocie ochrony zwierząt postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. /-/ J. Zieliński Prawomocnym postanowieniem z dnia 17 października 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił w przedmiotowej sprawie przyznania skarżącej C. K. przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i przyznanie pełnomocnika z urzędu. W dniu 21 marca 2014 r. do Sądu wpłynął kolejny wniosek C. K. o przyznanie jej prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 29 kwietnia 2014 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu odmówił C. K. przyznania prawa pomocy. W dniu 19 maja 2014 r. C. K. wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia jednocześnie składając nowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, wnosząc dodatkowo o ustanowienie pełnomocnika z urzędu w celu sporządzenia skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu wniosku z 19 maja 2014 r. skarżąca powołała się na swój stan materialny i zdrowotny, uniemożliwiający ponoszenie dodatkowych kosztów bez uszczerbku dla zdrowia i życia. Wskazała, że utrzymuje się z emerytury w wysokości 1.790 zł miesięcznie, utrzymuje także schorowanego i leczącego się od lipca 2011r. syna. Oświadczyła, że posiada dom o powierzchni 156 m² w okolicach P.. Wskazała, że syn z uwagi na swój stan zdrowia nie jest w stanie podjąć jakiejkolwiek pracy. Wskazała także (w pkt 9 wniosku z dnia 19 maja 2014 r.) , iż wysokość emerytury wnioskodawczyni uśredniona na obie osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym powoduje, iż nie są one uprawnione do korzystania z świadczeń pomocy społecznej. Jednocześnie w pkt 6 wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca nie wpisała osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. W wykonaniu zarządzenia Sądu z dnia 12 czerwca 2014 r. wezwano skarżącą do uzupełnienia jej wniosku o przyznanie prawa pomocy przez nadesłanie, w terminie 7 dni, wyciągów z wszystkich posiadanych przez nią rachunków i lokat bankowych oraz rachunków i lokat bankowych posiadanych przez osoby prowadzące z nią wspólne gospodarstwo domowe (tj. jej syna M. K.) z miesięcy marzec, kwiecień i maj 2014 r. w celu ustalenia jej aktualnej sytuacji finansowej, pod rygorem rozpoznania wniosku o zgromadzony do tej pory materiał. W odpowiedzi na wezwane skarżąca nadesłała m.in. wyciągi z posiadanego rachunku bankowego za okres od grudnia 2013 do 4 czerwca 2014 r. oraz miesięczne zestawienie ponoszonych przez nią wydatków. Jednocześnie w piśmie z dnia 9 lipca 2014 r. skarżąca wyjaśniła, iż nie posiada wiedzy ani dostępu do rachunku bankowego swego syna M. K., który co prawda pozostaje na jej trzymaniu w zakresie zapewnienia mieszkania oraz wyżywienia, ale jednocześnie nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Przepis art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a.", stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Niewykazanie powyższego skutkuje odmową przyznania prawa pomocy, niezależnie od innych okoliczności podnoszonych przez stronę. Instytucja prawa pomocy stanowi realizację konstytucyjnej zasady prawa do sądu i stanowi wyjątek od zasady odpłatności postępowania sądowego. Prawo pomocy służy realizacji dostępu do sądu osób, które ze względu na wyjątkowo ciężką sytuację materialną i rodzinną nie są w stanie ponieść kosztów tego postępowania, a często nie mają zaspokojonych nawet podstawowych potrzeb życiowych. W konsekwencji, dopiero gdy posiadane przez nich środki okażą się niewystarczające do obrony swoich praw przed sądem, może być im przyznane prawo pomocy. Ocena, czy spełniona została przesłanka warunkująca przyznanie prawa pomocy, następuje na podstawie informacji przedstawionych przez stronę. Podkreślenia wymaga, iż generalną zasadą postępowania sądowego jest ponoszenie przez stronę kosztów związanych z jej udziałem w tym postępowaniu. Każda osoba wszczynająca postępowanie powinna się zatem liczyć z wydatkami na ten cel. Należy podzielić pogląd zaprezentowany przez Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 24 lipca 1980 r. o sygn. akt I CZ 99/1980 (publ. LEX nr 8257), że dla wydatków związanych z prowadzeniem procesu strona powinna znaleźć pokrycie w swych dochodach przez odpowiednie ograniczenie innych wydatków, niebędących niezbędnymi dla utrzymania. Przyznanie przez sąd prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć zatem charakter wyjątkowy i być stosowane w stosunku do osób żyjących w ubóstwie. Udzielenie bowiem prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 kwietnia 2011 r. o sygn. akt II FZ 103/11, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 lutego 2011 r. o sygn. akt I FZ 26/11, publ. https://cbois.nsa.gov.pl). Instytucja prawa pomocy jest zatem wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza jednocześnie konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. W doktrynie oraz orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Jego celem jest bowiem zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Zgodnie z treścią art. 252 p.p.s.a. dla oceny, czy strona jest w stanie ponieść koszty postępowania, istotne znaczenie w toku rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy mają okoliczności dotyczące sytuacji rodzinnej i majątkowej oraz wysokość dochodów strony i jej rodziny. Strona musi wykazać nie tylko swoją sytuację majątkową, ale również sytuację majątkową innych członków rodziny, którzy pozostają z nią we wspólnym gospodarstwie domowym bądź są zobowiązani do jej alimentacji (patrz. postanowienie NSA z dnia 21 października 2010 r. o sygn. akt II FZ 513/10 publ. https://cbois.nsa.gov.pl ). W ocenie Sądu skarżąca nie wskazała okoliczności uzasadniających przyznania jej wnioskowanego prawa pomocy. Nie wykazała bowiem, iż jej sytuacja materialna uniemożliwia jej ponoszenia jakichkolwiek kosztów postępowania lub pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżąca nadesłała dokładne wyliczenia comiesięcznych niezbędnych (minimalnych) wydatków związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego oraz ponoszeniem kosztów leczenia, z których wynika , iż wydatki te w całości pokrywają się z kwotą uzyskiwanej przez skarżącą emerytury (1790,61 zł.) Niemniej z nadesłanych przez skarżącą wyciągów z jej rachunku bankowego z okresu od grudnia 2013 do maja 2014 r. wynika, iż skarżąc w każdym z tych miesięcy posiadała na rachunku saldo dodatnie, które m.in. 31 marca 2014 r. wyniosło 14.609,95 zł, 30 kwietnia 2014 r. wynosiło 14.261,71 zł, a w dniu 4 czerwca 2014 r. wyniosło 13.643,67 zł. Z powyższego wynika, iż skarżąca posiada oszczędności w kwocie umożliwiającej jej ponoszenie kosztów postępowania oraz ponoszenie kosztów profesjonalnego zastępstwa procesowego. Posiadane przez skarżącą środki, oraz stały dochód w postaci emerytury uniemożliwia zaliczenie jej do osób żyjących w ubóstwie. Skarżącą zresztą sama przyznała we swoim w wniosku z dnia 19 maja 2014 r. , iż osiągane przez nią dochody (emerytura) są zbyt wysokie aby mogła ubiegać się o przyznanie je świadczeń z pomocy społecznej. Skarżąca twierdzi, iż brakuje jej środków na konieczne zabiegi i operacje, ale nie wykazała, iż za te bliżej nieokreślone zabiegi musi zapłacić z własnych środków - nie będą one refundowane z powszechnego ubezpieczenia zdrowotnego. Zauważyć również należy, iż skarżąca twierdzi, ze jej syn M. K. jest na jej całkowitym utrzymaniu (pkt 5 wniosku o prawo pomocy z dnia 19 maja 2014 r.) Niemniej w piśmie z dnia 9 lipca 2014 r. stwierdziła, iż mimo to nie pozostaje on z nią we wspólnym gospodarstwie domowym i w związku z tym nie ma obowiązku wskazywania jego sytuacji majątkowej. Według Sądu wspólne zamieszkanie, pozostawanie na całkowitym utrzymaniu oraz materialne wsparcie, które M. K. otrzymuje od skarżącej uzasadnia ocenę, że skarżąca wraz z synem, współtworzą wspólne gospodarstwo domowe. Ponadto syn skarżącej jest osobą zobowiązaną do jej alimentacji, a zatem dla oceny możliwości poniesienia przez skarżącą kosztów sądowych istotne jest ustalenie sytuacji majątkowej jej syna. Odmowa udzielenia informacji w tym zakresie uniemożliwia Sądowi zapoznanie się z pełną sytuacją stanu rodzinnego skarżącej, co obok posiadanych przez nią oszczędności, stanowi kolejną przesłankę odmowy przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. /-/ J. Zieliński