II SAB/Po 50/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Drzazga po rozpoznaniu w dniu 4 września 2014r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi C. K. na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. w przedmiocie dostępu do informacji publicznej; postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. /-/ B.Drzazga Postanowieniem z dnia 14 lipca 2014 r., sygn. akt II SAB/Po 50/14, referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu odmówiła przyznania C. K. prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. W dniu 31 lipca 2014 r. C. K. wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia, podnosząc, iż w formularzu o ustanowienie prawa pomocy i kolejnych pismach zawierała informacje o jej stanie majątkowym. Wskazała, że posiadane na rachunku bankowym środki pochodzą ze zlikwidowanej przez jej syna polisy ubezpieczeniowej i gromadzone są na planowane zabiegi i operacje ratujące jej zdrowie i życie. Dodała, że koszty jej leczenia miesięcznie przekraczają 10.000 zł. Do sprzeciwu skarżąca dołączyła wyciągi z rachunku bankowego za okres od 12 lutego do 4 czerwca 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Przepis art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej "p.p.s.a.", stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Niewykazanie powyższego skutkuje odmową przyznania prawa pomocy, niezależnie od innych okoliczności podnoszonych przez stronę. Instytucja prawa pomocy stanowi realizację konstytucyjnej zasady prawa do sądu i stanowi wyjątek od zasady odpłatności postępowania sądowego. Prawo pomocy służy realizacji dostępu do sądu osób, które ze względu na wyjątkowo ciężką sytuację materialną i rodzinną nie są w stanie ponieść kosztów tego postępowania, a często nie mają zaspokojonych nawet podstawowych potrzeb życiowych. W konsekwencji, dopiero gdy posiadane przez nich środki okażą się niewystarczające do obrony swoich praw przed sądem, może być im przyznane prawo pomocy. Ocena, czy spełniona została przesłanka warunkująca przyznanie prawa pomocy, następuje na podstawie informacji przedstawionych przez stronę. Podkreślenia wymaga, iż generalną zasadą postępowania sądowego jest ponoszenie przez stronę kosztów związanych z jej udziałem w tym postępowaniu. Każda osoba wszczynająca postępowanie powinna się zatem liczyć z wydatkami na ten cel. Należy podzielić pogląd zaprezentowany przez Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 24 lipca 1980 r. o sygn. akt I CZ 99/1980 (publ. LEX nr 8257), że dla wydatków związanych z prowadzeniem procesu strona powinna znaleźć pokrycie w swych dochodach przez odpowiednie ograniczenie innych wydatków, niebędących niezbędnymi dla utrzymania. Przyznanie przez sąd prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć zatem charakter wyjątkowy i być stosowane w stosunku do osób żyjących w ubóstwie. Udzielenie bowiem prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 kwietnia 2011 r. o sygn. akt II FZ 103/11, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 lutego 2011 r. o sygn. akt I FZ 26/11, pubi. https://cbois.nsa.gov.pi). Instytucja prawa pomocy jest zatem wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza jednocześnie konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. W doktrynie oraz orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Jego celem jest bowiem zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Zgodnie z treścią art. 252 p.p.s.a. dla oceny, czy strona jest w stanie ponieść koszty postępowania, istotne znaczenie w toku rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy mają okoliczności dotyczące sytuacji rodzinnej i majątkowej oraz wysokość dochodów strony i jej rodziny. Strona musi wykazać nie tylko swoją sytuację majątkową, ale również sytuację majątkową innych członków rodziny, którzy pozostają z nią we wspólnym gospodarstwie domowym bądź są zobowiązani do jej alimentacji (patrz, postanowienie NSA z dnia 21 października 2010 r. o sygn. akt II FZ 513/10 publ. https://cbois.nsa.gov.pl). W ocenie Sądu skarżąca nie wskazała okoliczności uzasadniających przyznania jej wnioskowanego prawa pomocy. Nie wykazała bowiem, iż jej sytuacja materialna uniemożliwia jej ponoszenia jakichkolwiek kosztów postępowania lub pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżąca nadesłała dokładne wyliczenia comiesięcznych niezbędnych wydatków związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego oraz ponoszeniem kosztów leczenia, z których wynika, iż wydatki te w całości pokrywają się z kwotą uzyskiwanej przez skarżącą emerytury (1790,61 zł.) Niemniej z nadesłanych przez skarżącą wyciągów z jej rachunku bankowego z okresu od lutego do czerwca 2014 r. wynika, iż skarżąca w każdym z tych miesięcy posiadała na rachunku saldo dodatnie, które wahało się od ponad 13.000 zł do ponad 15.000 zł. Z powyższego wynika, iż skarżąca posiada oszczędności w kwocie umożliwiającej jej ponoszenie kosztów postępowania oraz ponoszenie kosztów profesjonalnego zastępstwa procesowego. Posiadane przez skarżącą środki, oraz stały dochód w postaci emerytury uniemożliwia zaliczenie jej do osób żyjących w ubóstwie. Skarżąca twierdzi, iż brakuje jej środków na konieczne zabiegi i operacje, ale nie wykazała, iż za te bliżej nieokreślone zabiegi musi zapłacić z własnych środków - nie będą one refundowane z powszechnego ubezpieczenia zdrowotnego. Zauważyć również należy, iż skarżąca twierdzi, ze jej syn M. K. jest na jej całkowitym utrzymaniu, nie posiada środków do życia i nie jest w stanie podjąć pracy pod wypadku drogowym w 2010 r. Biorąc jednak pod uwagę wspomniane kwoty posiadane przez skarżącą na rachunku bankowym nie sposób uznać, by jej sytuacja rodzinna i majątkowa uprawniała ją do uzyskania prawa pomocy. Dlatego wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym należało w oparciu o przepis art. 246 § 1 pkt 1 oraz art 260 p.p.s.a. oddalić. /-/ B.Drzazga