II SAB/Po 69/13

Dnia 11 października 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak - Owczarczak Sędziowie Sędzia NSA Jolanta Szaniecka (spr.) Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Protokolant st. sekr. sąd. Monika Pancewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 października 2013 r. sprawy ze skargi G.M. na przewlekłość Rektora Politechniki Poznańskiej w przedmiocie stypendium doktoranckiego I. umarza postępowanie w przedmiocie zobowiązania organu odwoławczego do wydania decyzji administracyjnej, II. stwierdza, że postępowanie przed organem odwoławczym było przewlekle prowadzone a przewlekłość miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, III. oddala żądanie nałożenia na organ grzywny, IV. przyznaje adwokatowi M.S. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu) tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu, kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych) w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych 20/100) tytułem podatku od towarów i usług. Decyzją z dnia 19 listopada 2012 r., oznaczoną jako nr albumu [...], Rektor Politechniki Poznańskiej (dalej zwany "Rektorem"), powołując m.in. art. 200 ust. 2 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. z 2005 r. Nr 164, poz. 1365 ze zm.; obecnie ustawa opubl. w Dz.U. z 2012 r., poz. 572, zwana dalej "P.s.w.") postanowił "nie przyznać stypendium doktoranckiego na rok akademicki 2012/2013" G.M.. Powyższa decyzja została doręczona G.M. dnia 5 grudnia 2012 r. (zob. zwrotne potwierdzenie odbioru w aktach administracyjnych). Od decyzji z dnia 19 listopada 2012 r. G.M. złożyła "odwołanie" (stanowiące w istocie wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy - uw. Sądu), które wpłynęło do organu dnia 17 grudnia 2012 r. (pismo z dnia 14 grudnia 2012 r. na k. 96 akt sądowych). Pismem z dnia 15 lutego 2013 r. (k. 30 akt sądowych; pismo to jest mylnie datowane na "15 luty 2012") skarżąca skierowała do Rektora ponaglenie, w którym wskazując na art. 35-38 K.p.a., wniosła o zajęcie stanowiska w sprawie złożonego "odwołania". Wraz z pismem z dnia 22 lutego 2013 r. (znajduje się ono na k. 29 akt sądowych) skarżąca ponownie przesłała pismo z dnia 15 lutego 2013 r. Pismem z dnia 19 kwietnia 2013 r. (k. 48 akt sądowych, jest mylnie datowane na "19 kwietnia 2012") G.M. ponownie wystąpiła o zajęcie stanowiska w sprawie złożonego "odwołania" z dnia 14 grudnia 2012 r., podnosząc, że nie zostało ono rozpoznane. Równolegle, to jest dnia 28 marca 2013 r. Rektor wydał decyzję (nr albumu 2404), w której postanowił "nie przyznać stypendium doktoranckiego na rok akademicki 2012/2013" G.M.. Następnie Rektor doręczył powyższą decyzję na dostępne adresy skarżącej: "O. [...], [...] O." (pierwsze awizo - 8 kwietnia 2013 r.), a także pod adresem "R. [...]" (pierwsze awizo - 8 kwietnia 2013 r.), jednakże pod żadnym z adresów G.M. nie odebrała decyzji (na k. 52 akt sądowych znajduje się kserokopia zwróconych kopert). Z akt wynika też, że decyzję z dnia 29 marca 2013 r. G.M. odebrała 23 maja 2013 r. (na k. 51 znajduje się decyzja z dnia 28 marca 2013 r., na odwrocie której znajduje się adnotacja "otrzymano 23.05.2013"). Pismem z dnia 6 maja 2013 r. G.M. złożyła skargę na bezczynność i przewlekłość Rektora w sprawie "nieuzasadnionego odwlekania wydania decyzji stypendium doktoranckiego". Skarga ta niewątpliwie dotyczy bezczynności i przewlekłości w zakresie rozpoznania "odwołania" (wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy) od decyzji z dnia 19 listopada 2012 r. w sprawie "nie przyznania stypendium doktoranckiego na rok akademicki 2012/2013" (wynika to z pisma doprecyzowującego skargę na wezwanie Sądu z dnia z dnia 4 czerwca 2013 r. - k. 42 akt sądowych). W uzasadnieniu skargi G.M. podniosła, że "odwołanie" od decyzji z dnia 19 listopada 2012 r. złożyła w piśmie z dnia 14 grudnia 2012 r. Pismami z dnia 15 i 22 lutego 2013 r. oraz z 19 kwietnia 2013 r. skarżąca zwróciła się o zajęcie stanowiska w sprawie, jednakże nie otrzymała na nie odpowiedzi. W toku rozprawy, która odbyła się w dniu 11 października 2013 r., pełnomocnik skarżącej wyjaśnił, że poza skargą skarżącej na przewlekłość postępowania organu drugiej instancji w rozpoznaniu jej odwołania (w istocie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy - uw. WSA) od decyzji pierwszoinstancyjnej, podtrzymuje również żądanie zawarte w jej piśmie z dnia 4 czerwca 2013 r. (k. 42 akt sądowych), gdzie skarżąca sprecyzowała żądania skargi, zarzucając również przewlekłości postępowania organu pierwszej instancji. Pełnomocnik skarżącej podtrzymując skargę o przewlekłość postępowania argumentował, iż organ odwoławczy przeprowadził postępowanie z rażącym naruszeniem terminów załatwienia sprawy przy jednoczesnym braku zawiadomienia strony o przedłużeniu postępowania. Zdaniem pełnomocnika przewlekłość wystąpiła i miała charakter rażący, o stwierdzenie czego wnosi, jak również o wymierzenie grzywny zgodnie z art. 149 P.p.s.a. w maksymalnej wysokości. Wniósł też o przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej stronie z urzędu, które nie zostały uiszczone nawet w części, w tym 17 zł opłaty skarbowej. Z kolei pełnomocnik organu wniósł o oddalenie skargi. Podkreślił, że przed jej wniesieniem skargi organ wydał decyzję. Pełnomocnik organu dodał, że skarżąca składała liczne pisma, z których trudno wywieść ich żądania. Wnosiła również szereg skarg. Organ w istocie miał trudność w odczytaniu, a następnie rozpatrzeniu wniosków strony. Decyzję przed wniesieniem skargi jednakże wydano. W tych warunkach żądanie nałożenia grzywny i to w maksymalnej wysokości jest niezasadne. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna, z zastrzeżeniem, że w części obejmującej zobowiązanie organu do wydania decyzji, postępowanie sądowoadministracyjne podlegało umorzeniu z uwagi na jej wydanie przez organ jeszcze przed datą orzekania przez Sąd. W niniejszej sprawie G.M. wniosła w jednym piśmie skargę, w której zarzuciła Rektorowi Politechniki Poznańskiej zarzuty bezczynności i przewlekłości postępowania w zakresie rozpoznania jej wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji z dnia 19 listopada 2012 r. (wniosek został złożony dnia 17 grudnia 2012 r.). Powyższa skarga została zarejestrowana pod jedną sygnaturą (II SAB/Po 69/13), z uwagi na fakt, iż zarzucane bezczynność i przewlekłość dotyczyły jednego postępowania administracyjnego (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 stycznia 2013 r., I OSK 34/13, orzeczenia.nsa.gov.pl). Przed przystąpieniem do oceny podniesionych w skardze zarzutów bezczynności i przewlekłości postępowania Rektora konieczne jest przedstawienie pewnych uwag porządkujących dotyczących art. 149 P.p.s.a. - przepisu stanowiącego podstawę orzekania przez sąd administracyjny. Zgodnie z art. 149 § 1 i 2 P.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4a, zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu lub interpretacji lub dokonania czynności lub stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (§ 1). Sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 (§ 2). W niniejszej sprawie bezspornym jest, że Rektor rozpoznał już wniosek G.M. o ponowne rozpoznanie sprawy, co do którego zdaniem skarżącej pozostawał bezczynny oraz który w jej ocenie rozpoznawał przewlekle. W takiej sytuacji, a wiec w sytuacji wydania decyzji przed rozpoznaniem skargi na bezczynność i przewlekłość, sąd umarza postępowanie w części obejmującej zobowiązanie organu do załatwienia sprawy (zd. 1 art. 149 § 1 P.p.s.a., zob. uchwała z dnia 26 listopada 2008 r. sygn. akt I OPS 6/08, publ. ONSAiWSA z 2009 r. nr 4, poz.63), natomiast nie jest zwolniony od wydania pozostałych rozstrzygnięć właściwych dla tego typu skargi, tj. orzeczenia o ewentualnym rażącym charakterze bezczynności lub przewlekłości oraz (ewentualnie) o wymierzeniu organowi grzywny (zob. postanowienie z dnia 26 lipca 2012 r., II OSK 1360/12; wyrok z dnia 15 stycznia 2013 r. sygn. akt II OSK 2390/12, publ. orzeczenia.nsa.gov.pl). Reasumując, w niniejszej sprawie obowiązkiem Sądu jest dokonanie oceny czy w sprawie zaistniały zarzucane w skardze bezczynność lub przewlekłość postępowania i czy miały one charakter rażący. Jeśli chodzi o zarzut bezczynności, to w ocenie Sądu zarzut ten jest bezzasadny. Nie ulega bowiem wątpliwości, że w dacie wniesienia skargi - a na taką datę ocenia się stan bezczynności organu - Rektor Politechniki Poznańskiej nie pozostawał w bezczynności. Skarga w niniejszej sprawie została skutecznie nadana na adres organu dnia 10 maja 2013 r. (k. 19 akt sądowych). W tej dacie postępowanie przed Rektorem Politechniki Poznańskiej zostało już zakończone decyzją z dnia 28 marca 2013 r. rozpoznającą wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy (zob. wyjaśnienie Rektora na k. 60 akt sądowych). Mając na uwadze, że w sprawie nie stwierdzono bezczynności, Sąd odstąpił od orzeczenia czy bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Z kolei zarzut przewlekłości postępowania jest zasadny. W tym miejscu Sąd zwraca uwagę, że z mocy art. 149 P.p.s.a. sąd administracyjny rozpoznający skargę na przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy obciąża obowiązek oceny, czy postępowanie administracyjne w danej sprawie dotknięte jest przewlekłością, a więc czy organ administracji publicznej prowadzi lub prowadził postępowanie administracyjne przewlekle. "A zatem, jeśli postępowanie administracyjne jest w toku sąd ocenia, czy postępowanie jest prowadzone przewlekle, zaś w przypadku zakończenia postępowania administracyjnego sąd ocenia, czy postępowanie administracyjne było prowadzone przewlekle" (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 lipca 2013 r., II OSK 422/13, orzeczenia.nsa.gov.pl). Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie postępowanie Rektora w zakresie obejmującym wniosek G.M. o ponowne rozpoznanie sprawy było prowadzone przewlekle, a przewlekłość miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Przez pojęcie "przewlekłego prowadzenia postępowania" należy rozumieć sytuację prowadzenia postępowania w sposób nieefektywny poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu bądź wykonywaniu czynności pozornych (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 44; J. Drachal, J. Jasielski, R. Stankiewicz. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz pod red. R. Hausera i M. Wierzbowskiego, Warszawa 2011, str. 69-70), ewentualnie mnożenie przez organ czynności dowodowych ponad potrzebę wynikającą z istoty sprawy (J. Borkowski (w): B. Adamiak, J. Borkowski: Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Warszawa 2011, str. 238). Pojęcie "przewlekłość postępowania" obejmować będzie zatem opieszałe, niesprawne i nieskuteczne działanie organu, w sytuacji gdy sprawa mogła być załatwiona w terminie krótszym, jak również nieuzasadnione przedłużanie terminu załatwienia sprawy. W niniejszej sprawie bezspornym jest, że G.M. w dniu 17 grudnia 2012 r. złożyła pismo zwane "odwołaniem" (wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy) od decyzji z dnia 19 listopada 2012 r. Następnie dwukrotnie (przed wydaniem decyzji) w lutym 2013 r. kierowała do Rektora wnioski o załatwienie sprawy. Decyzja, którą rozpoznano wniosek skarżącej o ponowne rozpatrzenie sprawy, wydana została dopiero 28 marca 2013 r. Oznacza to, że od daty złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy do dnia załatwienia sprawy upłynęło niemalże trzy i pół miesiąca. Z akt nie wynika, aby w tym okresie Rektor podejmował jakiekolwiek czynności czy to dowodowe, czy inne mające na celu wyjaśnienie sprawy. Co więcej, z przebiegu postępowania można wywnioskować, że rozpoznanie wniosku skarżącej o ponowne rozpoznanie sprawy nastąpiło na skutek ponagleń samej skarżącej. W doktrynie i orzecznictwie generalnie przyjmuje się, że z rażącym naruszeniem prawa mamy do czynienia wówczas, gdy działanie organu (w tym przypadku przewlekłość) następuje sprzecznie z nie budzącą wątpliwości normą prawną. W przypadku przewlekłego prowadzenia postępowania nie ma przepisu określającego ścisłe kryteria przewlekłości, dlatego ocena czy w danym przypadku mamy do czynienia z przypadkiem rażącym powinna być dokonana w świetle zasady szybkości postępowania wyrażonej w art. 12 § 1 K.p.a. Przewlekłość będzie miała charakter rażący, jeżeli poważne opóźnienia w podejmowanych przez organ czynnościach oczywiście pozbawione są jakiegokolwiek racjonalnego usprawiedliwienia. Zdaniem Sądu działanie Rektora wypełnia znamiona działania przewlekłego z rażącym naruszeniem prawa. W materiale sprawy, a także w argumentacji pełnomocnika przedstawionej w toku rozprawy nie sposób bowiem doszukać jakiegokolwiek usprawiedliwienia dla ponad trzymiesięcznego rozpoznawana wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, który to wniosek - co trzeba podkreślić - nie wymagał prowadzenia postępowania wyjaśniającego. Usprawiedliwieniem takim na pewno nie może być bowiem fakt, że organ "miał trudności w odczytaniu, a następnie rozpatrzeniu wniosków strony". Po pierwsze z pisma z dnia 14 grudnia 2012 r. jednoznacznie wynika, jaką decyzję G.M. kwestionowała (decyzja z dnia 19 listopada 2012 r.) oraz jakie skierowała przeciwko niej zarzuty. Po drugie, z przebiegu postępowania nie wynika, aby Rektor podejmował jakiekolwiek czynności mające na celu wyjaśnienie zaistniałych (jego zdaniem) wątpliwości dotyczących treści wniosku strony. Sąd oddalił natomiast żądanie wymierzenia organowi grzywny, zważając na fakt, że organ po złożeniu przez G.M. pism ponaglających w lutym 2013 r. ostatecznie w dnia 28 marca 2013 r. załatwił sprawę. Zareagował zatem ostatecznie na jej żądanie. Niezależnie od powyższego - odnosząc się do poniesionego przez pełnomocnika skarżącej na rozprawie zarzutu przewlekłości "organu pierwszoinstancyjnego" (w istocie Rektora) w zakresie rozpoznania wniosku o przyznanie stypendium G.M. - Sąd w tym miejscu wyjaśnia, że zarzut ten wykracza poza niniejszą sprawę. Podkreślenia wymaga, że w tej niniejszej sprawie przedmiotem skargi jest bezczynność i przewlekłość Rektora w zakresie rozpoznania wniosku z dnia 14 grudnia 2012 r. o ponowne rozpoznanie sprawy, a nie przewlekłość na wcześniejszym etapie postępowania, poprzedzającym decyzję z dnia 19 listopada 2012 r. Na marginesie Sąd wskazuje, że podniesiony na rozprawie zarzut przewlekłości Rektora w zakresie rozpoznania pierwotnego wniosku o przyznanie stypendium G.M. potraktowany został jako odrębna skarga, która zostanie zarejestrowana pod odrębną sygnaturą. Mając na względzie powyższe rozważania Sąd, na podstawie art. 149 § 1 i 2 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej orzeczono na podstawie art. 250 P.p.s.a. oraz § 19 pkt 1, § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. z 2013 r., poz. 461).