II SAB/Po 80/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Drzazga po rozpoznaniu w dniu 19 marca 2015r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi M. K. na bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego w G. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej; postanawia: I. zwolnić M. K. od kosztów sądowych II. ustanowić dla M. K. radcę prawnego, którego wyznaczy Okręgowa Izba Radców Prawnych w Poznaniu . /-/ B. Drzazga Postanowieniem z dnia 14 lipca 2014 r., sygn. akt II SAB/Po 80/13, referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu odmówiła przyznania M. K. prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. W dniu 8 sierpnia 2014 r. M. K. wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia, podnosząc, iż w formularzu o ustanowienie prawa pomocy i kolejnych pismach zawarł informacje o jego stanie majątkowym. Jednocześnie wskazał, że ustalenia zawarte w zaskarżonym postanowieniu mijają się z prawdą. Zaznaczył, że nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym ze swoją matką, a jedynie zapewnia mu ona dach nad głową i pożywienie. Dodał, że nie posiada rachunku bankowego (zlikwidowany w styczniu 2014 r.), jest schorowany i pozostaje bez środków do życia. Zaznaczył przy tym, że Sąd nie ma prawa domagania się ujawnienia stanu majątkowego osoby, która nie jest stroną i wnioskodawcą w sprawie. W kolejnym piśmie wnioskodawca podał, że z uwagi na swój stan zdrowia nie może podjąć żadnej pracy i dlatego też nie posiada żądnych dochodów. Zaznaczył, że utrzymuje się wraz z matką wyłącznie z jej emerytury w kwocie 1790 zł miesięcznie. Dodał, że nie posiada nieruchomości, nie prowadzi działalności gospodarczej, a od stycznia 2014 r. ze względów ekonomicznych zmuszony został do zlikwidowania rachunku bankowego. Wyjaśnił też, że trwa postępowanie o przyznanie mu renty. Wnioskodawca podał też, że miesięczny koszty jego leczenia oraz leczenia jego matki wynoszą ok. 900 zł. Na wezwanie Sądu M. K. przesłał: 1) kopię pisma A. S.A. z dnia 4 grudnia 2013 r., z którego wynika, że jego umowa ubezpieczenia uległa przekształceniu w umowę z zawieszoną płatnością składek od 12 października 2013 r., 2) kopię decyzji ZUS o waloryzacji emerytury jego matki C. K. z dnia ... 2013 r. na kwotę netto 1762,65 zł., 3) kopię decyzję z ... 2014 r. w sprawie łącznego zobowiązania podatkowego za rok 2014 podatku od nieruchomości wydaną dla C. K. ustalającą zobowiązanie na kwotę 333 zł rocznie, 4) kopie zeznań podatkowych PIT-37 za 2012 r. i 2013 r., z których wynika, że wnioskodawca nie uzyskał dochodu w tych latach, a także 5) dokumentację medyczną swej matki C. K. Na kolejne wezwanie Sądu o podanie marki posiadanego auta oraz podanie, czy zakończyło się i z jakim rezultatem postępowanie o przyznanie wnioskodawcy renty, M. K. odpowiedział, że zwraca się o podanie źródła informacji, na jakich oparte jest domniemanie, że posiada auto czy rentę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Przepis art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej "p.p.s.a.", stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Niewykazanie powyższego skutkuje odmową przyznania prawa pomocy, niezależnie od innych okoliczności podnoszonych przez stronę. Instytucja prawa pomocy stanowi realizację konstytucyjnej zasady prawa do sądu i stanowi wyjątek od zasady odpłatności postępowania sądowego. Prawo pomocy służy realizacji dostępu do sądu osób, które ze względu na wyjątkowo ciężką sytuację materialną i rodzinną nie są w stanie ponieść kosztów tego postępowania, a często nie mają zaspokojonych nawet podstawowych potrzeb życiowych. W konsekwencji, dopiero gdy posiadane przez nich środki okażą się niewystarczające do obrony swoich praw przed sądem, może być im przyznane prawo pomocy. Ocena, czy spełniona została przesłanka warunkująca przyznanie prawa pomocy, następuje na podstawie informacji przedstawionych przez stronę. Podkreślenia wymaga, iż generalną zasadą postępowania sądowego jest ponoszenie przez stronę kosztów związanych z jej udziałem w tym postępowaniu. Każda osoba wszczynająca postępowanie powinna się zatem liczyć z wydatkami na ten cel. Przyznanie przez sąd prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć zatem charakter wyjątkowy i być stosowane w stosunku do osób żyjących w ubóstwie. Udzielenie bowiem prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący (por. postanowienie NSA z dnia 4 kwietnia 2011 r. o sygn. akt II FZ 103/11, postanowienie NSA z dnia 25 lutego 2011 r. o sygn. akt I FZ 26/11, publ. https://cbois.nsa.gov.pl). Instytucja prawa pomocy jest zatem wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. W doktrynie oraz orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Jego celem jest bowiem zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Zgodnie z treścią art. 252 p.p.s.a. dla oceny, czy strona jest w stanie ponieść koszty postępowania, istotne znaczenie w toku rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy mają okoliczności dotyczące sytuacji rodzinnej i majątkowej oraz wysokość dochodów strony i jej rodziny. Strona musi wykazać nie tylko swoją sytuację majątkową, ale również sytuację majątkową innych członków rodziny, którzy pozostają z nią we wspólnym gospodarstwie domowym bądź są zobowiązani do jej alimentacji (patrz. postanowienie NSA z dnia 21 października 2010 r. o sygn. akt II FZ 513/10 publ. https://cbois.nsa.gov.pl ). W ocenie Sądu skarżący wykazał stosowną dokumentacją i własnymi oświadczeniami, że istnieją okoliczności uzasadniające przyznanie mu wnioskowanego prawa pomocy. Wykazał bowiem, iż jego sytuacja materialna, rodzinna i zdrowotna uniemożliwiają mu ponoszenia jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd pragnie zwrócić uwagę, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z matką C. K., a jedynym ich źródłem utrzymania jest jej emerytura w kwocie 1790 zł (jak wynika z aktualnego oświadczenia strony). Skarżący przedłożył własne zeznania podatkowe z lat 2012 i 2013, z których wynika, że w okresie tym nie uzyskał żadnego dochodu. Ponadto oświadczył, że ze względu na utratę (wydatkowanie) swych oszczędności zamknął posiadany wcześniej rachunek bankowy. Z przesłanych dokumentów wynika również, że wnioskodawca, z uwagi na trudną sytuację materialną, a także konieczność przeznaczania ok. 900 zł miesięcznie na koszty leczenia, zmienił umowę ubezpieczenia na życie w ten sposób, że zawieszono pobór od niego comiesięcznych składek od 12 października 2013 r. Pomimo, iż uprzednio (pismo z 1.07.2014 r.) wnioskodawca twierdził, że trwa postępowanie o przyznanie mu renty, nie wyjaśnił, czy postępowanie to zakończyło. Sąd przyjął jednak, że zważywszy, iż skarżący wyraźnie oświadczył, że nie uzyskuje żadnego dochodu, nie uzyskuje on również dochodu z tytułu renty. Z oświadczeń skarżącego wynika też, że z uwagi na dochodu matki i wspólne prowadzenie z nią gospodarstwa domowego nie może korzystać on ze środków pomocy społecznej. Ujawnił również, że jego matka C. K. jest schorowana. Posiada ona dom o pow. 156 m2 w K. koło P. Wnioskodawca, ze względu na swój stan zdrowia ani nie prowadzi działalności gospodarczej, ani nie pracuje w żadnej innej formie, nie posiada też nieruchomości, czy wartościowych ruchomości. W ocenie Sądu z zebranych materiałów, na które składają się dokumenty źródłowe, oświadczenia i pisma matki skarżącego C. K., wynika, że sytuacja materialna skarżącego nie pozwala mu na uiszczenie jakichkolwiek kosztów sądowych bez uszczerbku dla koniecznego siebie i swoje matki, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Dlatego wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym należało w oparciu o przepis art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 245 § 2 oraz art. 260 p.p.s.a. uwzględnić, o czym orzeczono w sentencji postanowienia. /-/ B. Drzazga