II SAB/Po 84/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jakub Zieliński po rozpoznaniu w dniu 7 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi T. K. na bezczynność Komendanta Komisariatu Policji [...] w P. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. /-/ Jakub Zieliński Skarżący T. K. po raz drugi w niniejszej sprawie, wniósł na urzędowym formularzu PPF o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym (k. 98 akt sądowych). Postanowieniem z dnia 16 marca 2015 r., wydanym przez referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, odmówiono przyznania stronie prawa pomocy. Od przedmiotowego postanowienia strona wniosła w terminie sprzeciw w dniu 7 kwietnia 2015 r., nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem. W sprzeciwie T. K. nie zawarł jakichkolwiek merytorycznych zarzutów, ograniczając się do podania pod adresem zaskarżonego orzeczenia i jego autora określeń wskazujących, że nie zgadza się z tym rozstrzygnięciem. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 p.p.s.a. zarządzenie lub postanowienie wydane w zakresie rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy, przeciwko któremu wniesiono sprzeciw, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu w swoim całokształcie przez sąd, na posiedzeniu niejawnym. Sąd, rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, nie jest związany ustaleniami dokonanymi przez referendarza sądowego, nie rozpatruje też prawidłowości tego rozstrzygnięcia ani zawartej w sprzeciwie argumentacji skierowanej przeciwko temu rozstrzygnięciu. Innymi słowy, zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy wywołuje ten skutek, że sąd rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy od początku, tzn. tak, jakby wniosek ten nie był jeszcze przedmiotem analizy, oceny i rozpoznania. Sąd nie wypowiada się co do zasadności zaskarżonego sprzeciwem orzeczenia i nie dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy podkreślić, że w orzecznictwie sądów administracyjnych istnieje ugruntowane stanowisko, iż instytucja prawa pomocy powinna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 grudnia 2006 r. sygn. akt II FZ 741/06, niepubl.). Natomiast przepis art. 246 § 1 p.p.s.a. stanowi, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), a w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny (pkt 2). Z powyższych przepisów wynika, że sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia, czy wnioskodawca spełnia warunki przyznania mu wnioskowanego prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przepisach regulujących instytucję przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 20 listopada 2012 r. sygn. akt II FZ 940/12 – dostępne w Internecie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Oznacza to, że właśnie wnioskodawca, a nie sąd powinien poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności, bowiem to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że jego sytuacja majątkowa i finansowa jest na tyle trudna, iż nie ma on możliwości poniesienia całości lub odpowiednio części wydatków związanych z prowadzeniem postępowania sądowoadministracyjnego. W konsekwencji osoba, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy powinna podjąć wszelkie niezbędne działania mające na celu uzasadnienie i uprawdopodobnienie okoliczności, na które się powołuje. Instytucja prawa pomocy ma służyć bowiem przede wszystkim takim osobom, które nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem lub nastąpiłoby to kosztem ich własnego niezbędnego utrzymania. Wnioskodawca powinien zatem wykazać w sposób, który nie budzi wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe albo na tyle utrudnione, że nastąpiłoby z uszczerbkiem dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Wyjaśnić w tym miejscu należy, że podstawą rozstrzygnięcia o zwolnieniu od kosztów sądowych nie mogą być zapewnienia o trudnej sytuacji majątkowej, które budzą wątpliwości co do zgodności z rzeczywistym stanem rzeczy. Ocena zasadności żądania zwolnienia od kosztów sądowych musi odnosić się do rzeczywistych możliwości płatniczych, które określa posiadany majątek, wysokość przychodów i oszczędności, a także sytuacja rodzinna wnioskodawcy. Stąd też warunkiem koniecznym przeprowadzenia oceny możliwości strony w zakresie uiszczenia kosztów sądowych jest złożenie oświadczenia majątkowego, które przedstawia dokładne i wiarygodne dane o sytuacji majątkowej i rodzinnej strony postępowania. W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, sąd może na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, stanu rodzinnego i dochodów. Oznacza to, że obowiązek przedłożenia dokumentów powstaje po stronie wnioskodawcy, a nie innych podmiotów. W konsekwencji, w sytuacji, gdy sąd na podstawie art. 255 p.p.s.a. wzywa stronę do przedłożenia dokumentów źródłowych obrazujących jej sytuację majątkową, to odmowa udostępnienia tych dokumentów przez wnioskodawcę, prowadząca do ich nieprzedłożenia, przesądza o uchybieniu obowiązkowi, o którym mowa w art. 255 p.p.s.a. (tak też NSA w postanowieniu z dnia 10 marca 2011 r. sygn. akt II FZ 67/11 - dostępnym jw.). Niedostarczenie wskazanych przez sąd w wezwaniu wydanym w trybie art. 255 p.p.s.a. informacji lub przedstawienie ich w sposób niekompletny bądź mało czytelny powoduje, że oświadczenie skarżącego pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego rozstrzygnięcia. W takiej sytuacji sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony (vide: postanowienie NSA z dnia 14 stycznia 2011 r. sygn. akt II OZ 1361/10, LEX nr 743829). Zdaniem Sądu, strona przedstawiła we wniosku i załączonych dokumentach tylko te informacje, które mogą świadczyć o jej złej sytuacji materialnej, pomijając natomiast pozostałe - mimo że została do przedstawienia wszystkich informacji wezwana. W toku postępowania, w myśl art. 255 p.p.s.a., zobowiązano skarżącego do uzupełnienia oświadczenia majątkowego (k. 23 akt sądowych). Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem w 03 lutego 2015r. oddalając zażalenie T. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu o odmowie przyznania prawa pomocy wyjaśnił, że postawa skarżącego w istocie uchylająca się od udzielenia odpowiedzi na temat sytuacji finansowej rodziny, która go utrzymuje, uzasadnia przypuszczenie, że skarżący lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym w istocie posiadają środki, których skarżący nie chce Sądowi ujawnić. W takiej sytuacji skarżący pomimo wezwania z 6 października 2014r. nie przedstawił wyjaśnień i dokumentów, które pozwoliłyby na dokładną analizę jego sytuacji majątkowej, finansowej i rodzinnej w celu zbadania czy zaistniały przesłanki do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Powyższe wnioski Sądu pozostają aktualne dla oceny zasadności kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy. W istocie domagając się kolejny raz zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu, T. K. nie usunął wątpliwości, jakie budziło już wcześniej złożone oświadczenie majątkowe. W aktualnie przedłożonym formularzu o prawo pomocy skarżący zawarł te same lakoniczne informacje co poprzednio. W uzasadnieniu wniosku powołał się na brak prowadzenia własnego gospodarstwa domowego, brak osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, brak dochodów. W rubryce dotyczącej majątku powołał się na brak nieruchomości, zasobów pieniężnych oraz innych wartościowych ruchomości, brak oszczędności. Wobec powyższego, skarżący ma świadomość, iż tak złożone oświadczenie majątkowe zawiera braki, na co już T. K. zwrócił uwagę Naczelny Sad Administracyjny w postanowieniu z 3 lutego 2015r. Tak więc zdaniem Sądu skarżący świadomie uchyla się od złożenia pełnego i rzetelnego oświadczenia majątkowego, bowiem będąc już wcześniej wzywanym do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy, wiedział o potrzebie dokładnego wyjaśnienia sytuacji majątkowej swojej oraz osób, z którymi współtworzy gospodarstwo domowe. Z istoty prawa pomocy wynika, że sytuacja finansowa wnioskodawcy oceniana jest przez pryzmat dochodów wszystkich członków rodziny uwzględniając przy tym nie tylko przychody osób, z którymi wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, ale także i koszty utrzymania wszystkich członków rodziny. W tym stanie rzeczy bez wezwania skarżącego do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy, stwierdzić należy, że nie przedstawił wystarczających okoliczności faktycznych w celu ustalenia stanu majątkowego i możliwości poniesienia kosztów niniejszego postępowania sądowego chociażby w części. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a. orzeczono, jak w postanowieniu. /-/ Jakub Zieliński