II SAB/Po 89/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Maria Kwiecińska po rozpoznaniu w dniu 08 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi T. K. na bezczynność Komendanta Wojewódzkiego Policji w P. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej postanawia odmówić T. K. przyznania prawa pomocy. /-/ M. Kwiecińska Postanowieniem z dnia 03 listopada 2014 r., sygn. akt II SAB/Po 89/14, referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu powyższego postanowienia podniesiono, że skarżący T. K. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w całości poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego i adwokata. Uzasadniając powyższy wniosek skarżący wskazał na brak zatrudnienia, całkowity brak dochodów, brak oszczędności, brak majątku. Od kwietnia 2009 r. pozostaje on na utrzymaniu rodziny, zamieszkuje przy rodzinie, od tego samego roku korzysta ze środków do życia otrzymanych od rodziny. Skarżący zarejestrowany jest w Powiatowym Urzędzie Pracy, jednak organ odmówił mu nadania statusu osoby bezrobotnej, nie ma dostępu do ofert pracy i do pomocy społecznej. Z uwagi na fakt, że wniosek o prawo pomocy na urzędowym formularzu był niepełny, co do sytuacji finansowej i rodzinnej, w szczególności nie podał stanu rodziny, dochodów osób z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, ani wysokości kosztów swojego utrzymania, zwrócono się do skarżącego, w oparciu o przepis art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012r., poz. 270, ze zm.), o uzupełnianie wniosku o prawo pomocy poprzez przedłożenie dodatkowych aktualnych oświadczeń i dokumentów źródłowych. W odpowiedzi skarżący podał, że nie posiada żadnych źródeł dochodów, pozostaje na utrzymaniu rodziny, od której nie otrzymuje dochodów. Odnosząc się do źródeł dochodów rodziny wyjaśnił, że należy zwrócić się do członków jego rodziny z takim pytaniem. Podkreślono, że przepis art. 255 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie stanowi podstawy do żądania od wnioskodawcy podania źródeł dochodów członków jego rodziny, a jedynie źródeł stanu majątkowego samego wnioskodawcy. Skarżący podał, że z uwagi na brak dochodów nie składał zeznań podatkowych, nie ma także oszczędności, więc nie posiada rachunku bankowego. Oświadczył, że nie spłacił w pełni kredytu na łączną kwotę około (...) tys. zł, obecnie spłaca ratalnie grzywnę sądową w wysokości około (...) tys. zł., na co środki otrzymuje od rodziny pożyczając (...) zł miesięcznie. Skarżący oświadczył, że u rodziny zadłużony jest na kwotę około (...) tys. zł, co spłaci gdy uzyska jakiekolwiek zatrudnienie umożliwiające uzyskanie dochodu. Następnie skarżący oświadczył, że nie posiada żadnej nieruchomości, nie prowadzi działalności gospodarczej, nie posiada samochodów, nie jest także w stanie podać wysokości kosztów swojego koniecznego utrzymania ponoszonych przez rodzinę, która zapewnia mu wszystkie potrzebne dobra. Mając na względzie powyższe ustalenia faktyczne referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wskazał, że ciężar wykazania występowania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie składającej w tym przedmiocie wniosek. Równocześnie, stosownie do treści art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, obowiązkiem wnioskodawcy jest przedłożenie dokumentów źródłowych, obrazujących sytuację majątkową osób, z którymi współtworzy gospodarstwo domowe. Ponieważ skarżący zaniechał udzielania informacji w tym zakresie wskazując, konieczne stało się wydanie postanowienia o odmowie przyznania mu prawa pomocy. W terminowo wniesionym sprzeciwie z dnia 20 listopada 2014 r. skarżący zakwestionował ustalenia wskazane w postanowieniu referendarza sądowego z dnia 03 listopada 2014 r., stwierdzając, że wyjawił swoją rzeczywistą sytuację finansową i rodzinną. Wyjaśnił, że nie prowadzi z nikim wspólnego gospodarstwa domowego oraz nie posiada własnej rodziny, a osoby, na których utrzymaniu pozostaje, nie prowadzą z nim wspólnego gospodarstwa domowego i też nie są jego domownikami. Wyjaśnił, że "nie prowadzi własnego domu", a jedynie "od czasu do czasu przybywa do członków" swojej rodziny "celem np. pożywienia się lub przenocowania", których to okoliczności nie sposób traktować jako prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego. Podtrzymał również stanowisko o braku podstaw do podania informacji na temat sytuacji dochodowej osób, na których utrzymaniu skarżący pozostaje oraz podniósł, że w innych sprawach prowadzonych w tutejszym Sądzie zostało mu przyznane prawo pomocy w tożsamych okolicznościach sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowienie, przeciwko któremu wniesiono sprzeciw, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd, na posiedzeniu niejawnym. Sąd rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, nie jest związany ustaleniami dokonanymi przez referendarza sądowego. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 ustawy). Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Analiza powyższych przepisów wskazuje, że Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia, czy wnioskodawca spełnia warunki przyznania mu wnioskowanego prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przepisach regulujących instytucję przyznania prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 listopada 2012 r., sygn. akt II FZ 940/12, Baza NSA). Oznacza to, że powinien on poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Podstawą rozstrzygnięcia o zwolnieniu od kosztów sądowych nie mogą być zapewnienia o trudnej sytuacji majątkowej, które budzą wątpliwości, co do zgodności z rzeczywistym stanem rzeczy. Ocena zasadności żądania zwolnienia od kosztów sądowych musi odnosić się do rzeczywistych możliwości płatniczych, które określa posiadany majątek, wysokość przychodów i oszczędności, a także sytuacja rodzinna wnioskodawcy. Stąd warunkiem koniecznym przeprowadzenia oceny możliwości strony w zakresie uiszczenia kosztów sądowych jest złożenie oświadczenia majątkowego, które przedstawia dokładne i wiarygodne dane o sytuacji majątkowej i rodzinnej strony postępowania. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, na podstawie art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi można wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, stanu rodzinnego i dochodów, przy czym obowiązek przedłożenia dokumentów powstaje po stronie wnioskodawcy, a nie innych podmiotów. Stąd, w sytuacji, gdy na podstawie art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wzywa się stronę o przedłożenie dokumentów źródłowych, obrazujących sytuację majątkową osób, z którymi wnioskujący współtworzy gospodarstwo domowe (na których utrzymaniu się znajduje), to odmowa udostępnienia tych dokumentów przez wnioskodawcę, prowadząca do ich nieprzedłożenia, przesądza o uchybieniu obowiązkowi, o którym mowa w powołanym powyżej przepisie (tak też Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 marca 2011 r., sygn. akt II FZ 67/11, Baza NSA). Niedostarczenie żądanych przez sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, bądź mało czytelny powoduje, że oświadczenie skarżącego pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego rozstrzygnięcia. W takiej sytuacji sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 stycznia 2011 r., sygn. akt II OZ 1361/10, Baza NSA). W ocenie Sądu wnioskodawca przedstawił tylko te informacje, które mogą świadczyć o jego złej sytuacji materialnej, pomijając nałożony na niego obowiązek przedłożenia dokumentów źródłowych. I tak skarżący, mimo wezwania, nie wskazał wszystkich źródeł dochodów członków jego rodziny, na których utrzymaniu pozostaje stojąc na stanowisku, iż z przepisu art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie wynika obowiązek podania takich informacji. Zdaniem Sądu wspólne zamieszkanie, pozostawanie na całkowitym utrzymaniu oraz materialne wsparcie, które T. K. otrzymuje od rodziny uzasadniają ocenę, że skarżący wraz z członkami rodziny, u której zamieszkuje współtworzy wspólne gospodarstwo domowe. Wnioskodawca konsekwentnie podnosi, że mieszka u rodziny i znajduje się na utrzymaniu członków rodziny oraz zapewniają oni wszystkie jego potrzeby. Przyjąć zatem należy, że wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z tymi osobami. Wobec powyższego zasadnie na podstawie art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wezwano skarżącego do wyjaśnienia stanu majątkowego członków rodziny, gdyż ich sytuacja finansowa i majątkowa rzutuje na możliwości płatnicze skarżącego. Z istoty prawa pomocy wynika, że sytuacja finansowa wnioskodawcy oceniana jest przez pryzmat dochodów wszystkich członków rodziny uwzględniając przy tym nie tylko przychody osób z którymi wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, ale także i koszty utrzymania wszystkich członków rodziny. W niniejszej sprawie ocena możliwości płatniczych rodziny skarżącego jest o tyle istotna, że jak skarżący sam podkreślał, rodzina prócz kosztów utrzymania, zapewnia wszystkie przydatne mu dobra oraz ponosi, także koszty jego zobowiązań finansowych. Uzasadnione jest twierdzenie, iż rodzina wnioskodawcy, która go utrzymuje, może dysponować odpowiednimi środkami na poniesienie także i kosztów niniejszego postępowania sądowego. Do tej oceny z kolei niezbędne jest podanie przez wnioskodawcę informacji wymienionych w wezwaniu do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy, czego w istocie wnioskodawca odmówił. W związku z powyższym, niemożliwe stało się ustalenie rzeczywistej sytuacji materialnej T. K. Odnosząc się do uwag wnioskodawcy, iż w innych sprawach sądowoadministracyjnych przyznano mu prawo pomocy wyjaśnić należy, iż przesłanki przyznania prawa pomocy należy oceniać w każdej indywidualnej sprawie wnioskodawcy, zaś przyznanie prawa pomocy w jednej sprawie nie determinuje niejako "automatycznie" rozstrzygnięcia o takiej treści w innej sprawie. Okoliczności uzasadniające przyznanie lub odmowę przyznania prawa pomocy mogą zmieniać się dynamicznie, dlatego w każdej kolejnej sprawie konieczne jest ich zbadanie. Mając powyższe na względzie Sąd uznał, że skarżący nie wykazał w sposób niebudzący wątpliwości, że nie jest w stanie ponieść nawet częściowo kosztów postępowania, dlatego na podstawie art. 245 § 1 i § 2 oraz art. 246 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji postanowienia. /-/ M. Kwiecińska