II SPP/Po 114/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Edyta Podrazik po rozpoznaniu w dniu 12 sierpnia 2019 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu T. K. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 2 lipca 2019 r., w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi T. K. w przedmiocie wznowienia postępowania sądowego zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 21 lutego 2006 r., sygn. akt II SA/Po 102/05 postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. /-/ E. Podrazik Postanowieniem z dnia 17 listopada 2014 roku, sygn. akt II SA/Po 102/05 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu oddalił wniosek uczestnika postępowania T. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. W wyniku rozpoznania sprzeciwu, postanowieniem z dnia 19 lutego 2015 roku, sygn. akt II SA/Po 102/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu przyznał uczestnikowi T. K. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie radcy prawnego z urzędu, a w pozostałej części wniosek o prawo pomocy oddalił. Pismem z dnia [...] roku Dziekan Okręgowej Izby Radców prawnych w P. wyznaczył dla T. K. pełnomocnika z urzędu w osobie radcy prawnego P. S.. Ustanowiony z urzędu radca prawny P. S. – w imieniu uczestnika postepowania T. K. – wniósł skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 21 lutego 2006 roku, sygn. akt II SA/Po 102/05. Postanowieniem z dnia 20 sierpnia 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, a następnie postanowieniem z dnia 29 października 2015 roku odrzucił skargę kasacyjną T. K. i zwrócił skarżącemu kasacyjnie wpis w kwocie [...]zł. Pismem z dnia [...] roku T. K. złożył skargę o wznowienie postępowania sądowego zakończonego wyrokiem wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 21 lutego 2006 roku, sygn. akt II SA/Po 102/05, w której zawarty został wniosek o przyznanie prawa pomocy. W wykonaniu zarządzenia z dnia 26 lutego 2019 r. skarżący został wezwany do wskazania, czy podtrzymuje swój wniosek o przyznanie pomocy prawnej, jednoczesnie poinformowano skarżącego, że prawo pomocy przyznane w sprawie II SA/Po 102/05 obejmuje również postępowanie zainicjowane skargą o wznowienie tego postępowania. W odpowiedzi skarżący poinformował, że podtrzymuje swój wniosek o przyznanie pomocy prawnej i wnosi o wyznaczenie nowego pełnomocnika, gdyż wyznaczony dla niego pełnomocnik nie jest już zainteresowany dalszym prowadzeniem sprawy. Pismem z dnia [...] roku T. K. przedłożył wypełniony na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. We wniosku podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną, uzyskuje dochody z tytułu renty i wynajmu w wysokości [...] zł, a żona wnioskodawcy z tytułu pracy na etacie uzyskuje wynagrodzenie w wysokości [...] zł. Wnioskodawca posiada dom o powierzchni 150 m˛ (wartość szacunkowa [...] złotych) oraz budynek gospodarczy o powierzchni 80 m˛ (wartość szacunkowa [...] zł), a także samochód osobowy KIA (wartość szacunkowa [...] zł). Wnioskodawca zastrzegł, że jest zadłużony na około [...] zł i nie posiada już żadnej zdolności kredytowej, a dodatkowo na skutek stresu związanego z toczącymi się sprawami "załamało się jego zdrowie". W ramach zobowiązań i stałych wydatków wnioskodawca zadeklarował opłaty za wodę, gaz i prąd w wysokości [...] zł, podatek w wysokości [...] zł oraz raty kredytów w wysokości [...] zł. Postanowieniem z dnia 2 lipca 2019 r., sygn. akt II SPP/Po 114/19, starszy referendarz sądowy po rozpoznaniu wniosku T. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego działając na podstawie art. 258 § 1 i 2 pkt 7, art. 239 § 1 pkt 4, art. 249a, art. 245 § 1 i 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.; dalej: "P.p.s.a.") postanowił umorzyć postępowanie o ustanowienie radcy prawnego (pkt 1) i odmówić zwolnienia od kosztów sądowych (pkt 2). W uzasadnieniu referendarz wyjaśnił, że przyznane wnioskodawcy prawo pomocy w sprawie o sygn. akt II SA/Po 102/05 obejmuje również postępowanie ze skargi o wznowienie postępowanie w tejże sprawie. W tej sytuacji prowadzenie postępowania w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu jest zbędne i podlega ono umorzeniu. Natomiast w kwestii zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych referendarz wskazał, że posiadane przez wnioskodawcę i jego żonę zasoby należy uznać za stanowiące wystarczające źródło pokrycia kosztów prowadzonego postępowania. Zobowiązania cywilnoprawne nie mają bowiem pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego, które powinny być ponoszone w pierwszej kolejności. W sprzeciwie z dnia [...] r. T. K. wskazał, że r. pr. P. S. wniósł o zwolnienie go z pełnienia obowiązku pełnomocnika z urzędu, a stan zdrowia wnioskodawcy nie pozwala na podjęcie pracy i opłacenie pełnomocnika z wyboru. Dodał, że samochodu osobowego już nie ma, albowiem musiał go oddać ze względu na niespłacanie rat. Dodatkowo szczegółowo opisał dlaczego, jego zdaniem, wyrok wydany w sprawie sygn. akt II SA/Po 102/05 jest wadliwy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 260 § 1 P.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Z przytoczonego przepisu wynika, że rolą WSA jest merytoryczne rozpoznanie sprzeciwu, a więc definitywne rozstrzygnięcie kwestii z zakresu prawa pomocy będącej przedmiotem sprzeciwu [por.: R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wyd. 3, Warszawa 2015 - komentarz do art. 260 P.p.s.a, dostępny w bazie danych Legalis]. Odnosząc się w pierwszej kolejności do umorzenia przez referendarza sądowego postępowania w zakresie ustanowienia radcy prawnego wskazać należy, że rozstrzygnięcie w tym zakresie jest słuszne. Niewątpliwie bowiem skarżącemu zostało już przyznane prawo pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego postanowieniem z dnia 19 lutego 2015 r., sygn. akt II SA/Po 102/05 (k. 124 akt sąd. sprawy II SA/Po 102/05), a prawo pomocy przyznane stronie w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji rozciąga się także na postępowanie toczące się na skutek skargi o wznowienie postępowania sądowego (por. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2 grudnia 2012 r. sygn. akt II GPS 2/10 – wszystkie wskazane w niniejszym postanowieniu orzeczenia dostępne są pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Sąd nie może wydać ponownego rozstrzygnięcia o przyznaniu stronie prawa pomocy w postaci innego pełnomocnika, bowiem przyznane jej prawo pomocy w tym zakresie zostało już skonsumowane (postanowienie NSA z dnia 22 kwietnia 2005 r., sygn. akt II OZ 262/05, por. także postanowienie NSA z 30 kwietnia 2009 r., sygn. akt II OZ 374/09). Wobec tego rozpoznanie wniosku w tym zakresie stało się zbędne i należało je umorzyć na podstawie art. 249a P.p.s.a. Co zaś się tyczy podnoszonej przez T. K. kwestii złożenia przez r. pr. P. S. wniosku o zwolnienie go z pełnienia obowiązków pełnomocnika z urzędu, wskazać należy, że nie pozbawia to wnioskodawcy przyznanego prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego. Niemniej, to w kompetencji właściwego organu samorządu zawodowego leży wyznaczenie konkretnej osoby do pełnienia funkcji pełnomocnika z urzędu. W przypadku radców prawnych jest to rada okręgowej izby radców prawnych. Zarówno więc wnioskodawca w uzasadnionych przypadkach może się zwrócić do Okręgowej Izby Radców Prawnych w P. o wyznaczenie innego radcy prawnego, jak i wyznaczony przez Radę pełnomocnik może wnosić o zwolnienie go z pełnienia obowiązków pełnomocnika z urzędu. W przypadku zwolnienia dotychczasowego radcy prawnego z obowiązku pełnienia funkcji pełnomocnika z urzędu dla wnioskodawcy, obowiązkiem Okręgowej Izby Radców Prawnych w P. jest wyznaczenie nowego pełnomocnika dla wnioskodawcy. W ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi brak jest bowiem przepisu, który uprawniałby stronę do żądania od sądu wyznaczenia kolejnego adwokata (radcy prawnego) w sytuacji, gdy dotychczas wyznaczony pełnomocnik nie spełnił jej oczekiwań, czy też jak miało to miejsce w niniejszej sprawie, wyznaczony radca prawny wystąpi o zwolnienie go z pełnienia funkcji pełnomocnika z urzędu. Skoro bowiem organem właściwym do wyznaczenia radcy prawnego do prowadzenia konkretnej sprawy z urzędu jest rada okręgowej izby radców prawnych, to organ ten jest również właściwy do zmiany osoby tego pełnomocnika, również na wniosek strony. Co zaś się tyczy wniosku T. K. o zwolnienie go od kosztów sądowych wskazać należy, że w ocenie Sądu referendarz sądowy w zaskarżonym postanowieniu zasadnie odmówił przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie, a wnioskodawca w sprzeciwie nie przedstawił żadnych argumentów mogących podważyć stanowisko referendarza. Opisane w sprzeciwie okoliczności, w szczególności te odnoszące się do prawomocnie zakończonej sprawy o sygn. II SA/Po 102/05, pozostają bez wpływu na niniejsze rozstrzygnięcie. Jak słusznie wskazał referendarz, sytuacja skarżącego pozwoli na pokrycie kosztów związanych z postępowaniem sądowym, a fakt ponoszenia tak wysokich kosztów spłaty zobowiązań zaciągniętych w bankach i instytucjach finansowych, nie może stanowić okoliczności uzasadniającej zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Koszty te należy bowiem traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi wydatkami. Kredyty i pożyczki zaciągnięte przez wnioskodawcę nie mogą być traktowane priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, albowiem nie można przyjąć, że prywatne zobowiązania finansowe mają pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Posiadany majątek w postaci nieruchomości zaspokaja przede wszystkim potrzeby mieszkaniowe rodziny, ale dodatkowo przynosi też dochód w wysokości [...] zł. W tym względzie należy zaznaczyć, że posiadanie majątku nieruchomego, co do zasady stanowi negatywną przesłankę przyznania prawa pomocy, gdyż może stanowić przedmiot obciążenia lub dzierżawy, czy zbycia i tym samym pokryć zobowiązania wnioskodawcy i dostarczyć dodatkowych środków finansowych. Końcowo podkreślić należy, instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu. Nie można jednak zapominać, że ma ona charakter wyjątkowy, przy czym znamiennym jest, że to wnioskodawca winien wykazać, że spełnia przesłanki przyznania mu prawa pomocy. Orzeczenie sądu zależy zatem od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Tymczasem, z informacji zgromadzonych w sprawie nie wynika, aby skarżący nie był w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W tym stanie rzeczy Sąd, działając na podstawie art. 260 § 1 i 3 w zw. z art. 16 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia. /-/ E. Podrazik