III SA/Po 1005/11

Dnia 29 marca 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Szymon Widłak (spr.) Sędziowie NSA Maria Lorych - Olszanowska WSA Mirella Ławniczak Protokolant: st. sekr. sąd. Katarzyna Skrocka – Nerka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 marca 2012 roku przy udziale sprawy ze skargi K. P. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Poznaniu z dnia 18 października 2011 roku nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji dotyczącej określenia zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym za miesiąc lipiec 2005 roku oddala skargę Dyrektor Izby Celnej w Poznaniu postanowieniem z dnia 18 października 2011 r., nr [...], na podstawie art. 216 oraz art. 162 § 1 i § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r., Nr 8, poz. 60 ze zm.) odmówił K. P. przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w Poznaniu z dnia 17.11.2010 r., nr [...]. W uzasadnieniu powyższego postanowienia Dyrektor Izby Celnej wskazał, że w dniu 17.11.2010 r. Naczelnik Urzędu Celnego w Poznaniu wydał decyzję, w której stwierdził powstanie obowiązku podatkowego i określił kwotę zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym. Powyższa decyzja została doręczona podatnikowi w trybie art. 150 § 1 pkt 1, § 1a i § 2 Ordynacji podatkowej. Pismem z dnia 18.03.2011 r. podatnik złożył wniosek o przywrócenie terminu do złożenia odwołania wraz z odwołaniem od przedmiotowej decyzji. We wniosku podatnik podał, że wynajmuje on w innej miejscowości całoroczny dom mieszkalny, w którym przebywa bardzo dużo czasu. W związku z tym nie mógł odebrać powyższej decyzji. Opiekujący się domem pod stałym miejscem zamieszkania brat żony nie znalazł awiza i dlatego skarżący uważa, iż uchybienie terminowi nastąpiło bez jego winy. Następnie Dyrektor Izby Celnej wskazał, że stosownie do art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Z kolei art. 162 § 2 Ordynacji podatkowej stanowi, iż podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin. W przedmiotowej sprawie podatnik twierdził, że z decyzją Naczelnika Urzędu Celnego w Poznaniu z dnia 17.11.2010 r. zapoznał się dopiero w dniu 14.03.2011 r. podczas przeglądania akt postępowania egzekucyjnego. Jednak ze zgromadzonej w dokumentacji wynika, że w sprawie prowadzone było postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia 16.12.2010 r. doręczonego skutecznie skarżącemu w dniu 07.01.2011 r. Z tytułu tego jednoznacznie wynikał numer decyzji, na podstawie, której prowadzono postępowanie oraz wskazano kwotę zadłużenia. Pismem z dnia 14.01.2010 r zobowiązany wniósł zarzuty w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego wnosząc jednocześnie o jego umorzenie. Należy zatem przyjąć, iż najpóźniej w dniu 07.01.2011 r. skarżący powziął wiedzę o fakcie istnienia decyzji z dnia 17.11.2010 r., a nie, jak podnosi, w dniu 14.03.2011 r. Na podstawie powołanego wcześniej art. 162 § 2 Ordynacji podatkowej wniosek o przywrócenie terminu należało wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi, a więc najpóźniej w dniu 14.01.2011 r. W piśmie z dnia 14.01.2011 r. (dotyczącym zgłoszonych zarzutów do postępowania egzekucyjnego) strona z ostrożności procesowej wniosła o przywrócenie terminu dla uzyskania możliwości zapoznania się z aktami i zajęcie stanowiska w sprawie. W związku z powyższym organ celny przyjął, że w tym piśmie strona wyraziła wolę przywrócenia terminu do złożenia odwołania i uznał, że wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania został złożony w obowiązującym 7-dniowym terminie. Natomiast wykluczenie winy w uchybieniu terminu wymaga wykazania, iż mimo dołożenia wszelkich możliwych w danych warunkach starań, strona nie mogła przezwyciężyć przeszkody uniemożliwiającej jej dokonanie czynności postępowania w terminie ustawowym. Za taką przeszkodę nie można zdaniem organu uznać wskazanej przez stronę okoliczności polegającej na jej czasowym pobycie w miejscu innym niż miejsce zamieszkania. Skoro strona jako podmiot prowadzący działalność gospodarczą czasowo zmieniła swoje miejsce pobytu powinna była zadbać o to, aby kierowana na wskazany przez nią adres zamieszkania korespondencja była mu skutecznie przekazywana tak, aby móc się z nią zapoznać. Skoro strona tego zaniedbała, to nie można uznać, iż nie ponosi winy uchybienia terminowi. W skardze na powyższe postanowienie K. P. wniósł o jego uchylenie, zarzucając: 1. naruszenie art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na: - błędnym przyjęciu, że czasowy pobyt podatnika w innym miejscu niż jego miejsce zamieszkania nie świadczy o braku winy w złożeniu po terminie odwołania od decyzji, doręczonej mu zgodnie z art. 150 Ordynacji podatkowej, - błędnym przyjęciu, że podatnik ponosi winę za niezłożenie w terminie odwołania od decyzji, jeżeli nie podjął kroków, aby korespondencja w czasie jego czasowego pobytu poza miejscem zamieszkania była mu skutecznie przekazywana, tak aby móc się z nią zapoznać, 2. naruszenie art. 120 § 1 Ordynacji podatkowej, poprzez prowadzenie postępowania podatkowego w sposób nie budzący zaufania do organów podatkowych. W uzasadnieniu skargi podniósł, że organ nie wskazał, na czym miałoby polegać prawidłowe zadbanie o to, aby korespondencja kierowana do podatnika była skutecznie przekazywana. Zdaniem skarżącego w takiej sytuacji formułowanie wzorca staranności nie wydaje się możliwe. Ze stanowiska organu można jedynie domniemywać, że podatnik powinien był przekierować całą korespondencję do leśniczówki na czas swojego czasowego w niej pobytu. Taki jednak zabieg nastręczałby z pewnością większych trudności, przez co wymaganie takie wydaje się być sprzeczne z zasadami doświadczenia życiowego i logicznego rozumowania. Skarżący podniósł również, iż nie miał prawnego obowiązku informowania organu o czasowej nieobecności w swoim stałym miejscu zamieszkania. Wymóg taki zgodnie z art. 148 § 1 Ordynacji podatkowej ciąży na stronie, która zmienia swój adres zamieszkania. Natomiast zmiany adresu nie można utożsamiać z czasową nieobecnością w miejscu stałego pobytu. Ponadto przepisy Ordynacji podatkowej wymagają ustanowienia pełnomocnika do doręczeń, jednakże tylko w razie wyjazdu zagranicznego trwającego ponad 2 miesiące, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca. Zdaniem skarżącego, wyjeżdżając do leśniczówki, dochował należytej staranności w prowadzeniu własnym spraw. W czasie swojego czasowego pobytu poza Poznaniem jego domem opiekował się brat jego żony, który również odbierał korespondencję. Niestety osoba ta nie poinformowała go o próbach doręczenia korespondencji z Urzędu Celnego. Skarżący uważa, że nie dopuścił się niedbalstwa, prosząc członka rodziny o odbiór swojej korespondencji. Wybrał bowiem osobę zaufaną, której rzetelność nie budziła żadnych wątpliwości. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Zgodnie z art. 162 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.) w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Przy czym stosownie do § 2 art. 162 Ordynacji podatkowej podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu, a jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której określony był termin. Z powyższej regulacji wynikają następujące przesłanki przywrócenia terminu, które muszą być spełnione łącznie: 1) uchybienie terminowi nastąpiło bez winy zainteresowanego i brak winy zostanie uprawdopodobniony, 2) zainteresowany złożył wniosek o przywrócenie terminu w ciągu 7 dni od daty ustania przyczyny uchybienia terminowi, 3) zainteresowany dopełnił czynności, dla których określony był termin jednocześnie ze złożeniem wniosku o przywrócenie terminu. W niniejszej sprawie organ odmówił skarżącemu przywrócenia terminu do złożenia odwołania, stwierdzając, iż skarżący nie spełnił przesłanki w postaci braku winy w uchybieniu terminu. Należy podkreślić, że w doktrynie i orzecznictwie sądowoadministracyjnym zgodnie przyjmuje się, że przy ocenie braku winy jako przesłanki przywrócenia terminu należy brać pod uwagę obiektywny miernik staranności wymagany od strony należycie dbającej o swoje interesy przy prowadzeniu spraw. W konsekwencji o braku winy w uchybieniu terminowi można mówić jedynie wówczas, gdy strona nie mogła usunąć przeszkody nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku, zaś dopuszczenie się choćby lekkiego niedbalstwa wyklucza możliwość przywrócenia terminu. Chodzi przy tym o sytuacje wyjątkowe, nagłe i nieprzewidziane, które uniemożliwiły dokonanie czynności w terminie pomimo podjęcia starannych działań. Ponadto przy ocenie winy strony lub jej braku w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub niepodjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 października 1998 r., sygn. akt II CKN 8/98, Lex nr 50679 oraz postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 maja 2008 r., sygn. akt I OZ 354/08). W tym kontekście Sąd w niniejszym składzie nie wyklucza możliwości uwzględnienia przebywania przez stronę poza miejscem zamieszkania jako okoliczności uzasadniającej przywrócenie terminu, przy czym zależy to od szczegółowych okoliczności konkretnego przypadku, biorąc pod uwagę, iż decydujące jest uprawdopodobnienie braku winy w uchybieniu terminu. Przy czym uprawdopodobnienie okoliczności mających świadczyć o braku winy w uchybieniu terminowi spoczywa na stronie. W niniejszej sprawie skarżący jako przyczynę uchybienia terminowi do wniesienia odwołania wskazał przebywanie poza miejscem stałego zamieszkania, które uniemożliwiło mu odbiór decyzji Naczelnika Urzędu Celnego. Należy podkreślić, że w sytuacji, gdy skarżący wiedział o toczącym się postępowaniu przed Naczelnikiem Urzędu Celnego, winien - działając we własnym interesie - dołożyć należytej staranności, ażeby wszelka ewentualna korespondencja kierowana do niego w czasie nieobecności pod adresem stałego zamieszkania, była mu skutecznie doręczana. W takich okolicznościach należyta staranność strony niewątpliwie polegałaby w szczególności na poinformowaniu organu o wyjeździe i wskazaniu innego adresu do korespondencji bądź ustanowieniu pełnomocnika czy pełnomocnika do doręczeń. W niniejszej sprawie skarżący podnosił, że do odbioru korespondencji pod adresem swojego stałego zamieszkania upoważnił brata żony jako "osobę zaufaną, której rzetelność nie budziła żadnych wątpliwości". Jednocześnie jednak podał, że osoba ta nie poinformowała go o próbach doręczenia mu korespondencji – decyzji Naczelnika Urzędu Celnego. W tej sytuacji należy przyjąć, że działania czy zaniechania osoby trzeciej, którą posłużył się skarżący, obciążają samą stronę. Skoro zatem skarżący sam wskazał, że wybrana przez niego osoba nie budziła wątpliwości co do jej rzetelności, a jednocześnie nie uprawdopodobnił żadnych obiektywnych okoliczności o wyjątkowym charakterze, które uniemożliwiły tej osobie poinformowanie skarżącego o próbach doręczenia korespondencji, to owo zaniedbanie tej osoby obciąża samego skarżącego. Określone przez skarżącego działania, które podjął w celu zapewnienia sobie skutecznego odbioru korespondencji (upoważnienie szwagra do jej odbioru), okazały się zatem w okolicznościach niniejszej sprawy niewystarczające do przyjęcia, że skarżący dochował staranności, jakiej można wymagać od osoby należycie dbającej o swoje interesy, zwłaszcza gdy tak jak w niniejszej sprawie dotyczy to profesjonalisty (osoby prowadzącej działalność gospodarczą). W konsekwencji organ prawidłowo zastosował art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej, odmawiając skarżącemu przywrócenia terminu do wniesienia odwołania z uwagi na niespełnienie przesłanki w postaci braku winy w uchybieniu terminowi. W świetle powyższych rozważań Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, wobec czego skarga jako bezzasadna podlegała oddaleniu, o czym orzeczono jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).