III SA/Po 1217/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Szymon Widłak (spr.) Sędzia WSA Marzenna Kosewska Asesor WSA Piotr Ławrynowicz po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 18 stycznia 2022 roku sprawy ze skargi R. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu prawa jazdy oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: "SKO", "Kolegium") decyzją z [...] czerwca 2021 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania R. W. (dalej: "strona") od decyzji Starosty [...] (dalej: "Starosta") z [...] kwietnia 2021 r., nr [...], w sprawie odmowy zwrotu prawa jazdy, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Powyższe rozstrzygnięcie wydane zostało w następującym stanie faktycznym. Prawomocnym wyrokiem z 5 października 2020 r., sygn. akt II K 318/20, Sąd Rejonowy w [...] orzekł wobec strony m.in. środek karny w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych kategorii A i skuterów elektrycznych na okres trzech lat. Na podstawie art. 63 § 4 Kodeksu karnego sąd zaliczył na poczet orzeczonego środka karnego okres zatrzymania prawa jazdy od [...] sierpnia 2020 r. W dniu [...] lutego 2021 r. strona wystąpiła do Starosty z wnioskiem o zwrot zatrzymanego prawa jazdy kat. B, C. Starosta decyzją z [...] kwietnia 2021 r., nr [...], na podstawie art. 104 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., dalej: "K.p.a.") w zw. z art. 10 ust. 1 oraz art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy z 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 341 ze zm., dalej: "u.k.p."), odmówił stronie zwrotu prawa jazdy kategorii B. Kolegium, utrzymując w mocy decyzję I instancji, wskazało m.in. na art. 12 ust. 2 pkt 1 u.k.p. i stwierdziło, że prawomocne orzeczenie sądu karnego spowodowało, że stronie nie można wydać prawa jazdy kategorii B. Z wyroku sądu karnego wynika dla strony bezpośredni zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych kat. A i skuterów elektrycznych na okres trzech lat, a pośrednio, przez art. 12 ust. 2 pkt 1 u.k.p., także zakaz prowadzenia pojazdów kategorii B. Wydana decyzja konkretyzuje jedynie obowiązujące wobec strony zakazy, z uwzględnieniem przepisów ustawy o kierujących pojazdami, nie modyfikuje zaś w żaden sposób środka karnego. Powyższa sankcja administracyjna wynika wprost z treści podanego przepisu i pomimo, że wykracza poza orzeczony środek karny, to decyzja odmowna w tym zakresie stanowi realizację ustawowego zakazu wydania lub zwrotu wnioskowanego przez stronę dokumentu prawa jazdy kat. B. Odnosząc się do zawartego w odwołaniu zarzutu niezgodności z Konstytucją RP, organ II instancji stwierdził, że nie jest organem mającym kompetencje do oceny, czy dany przepis jest zgodny z Konstytucją RP. Kompetencji takiej nie posiadał również Starosta. W skardze skierowanej do tut. Sądu strona reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika w osobie adwokata, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej oraz o zobowiązanie Starosty do niezwłocznego wydania decyzji o zwrocie prawa jazdy kategorii B, a także o zwrot kosztów postępowania według norm przepisanych, zarzuciła naruszenie: 1. art. 12 ust. 2 pkt 1 u.k.p. przez jego bezpodstawne zastosowanie w sprawie w sytuacji, gdy przepis ten jest niezgodny z Konstytucją RP w zakresie w jakim pozbawia skarżącego możliwości odzyskania prawa jazdy, gdy orzeczony zakaz prowadzenia pojazdów nie dotyczy kategorii prawa jazdy, które posiada, co z kolei stanowi bezpodstawne rozszerzenie zakresu stosowanych wobec skarżącego dolegliwości poza granice określone orzeczonym w sprawie wyrokiem; 2. art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. poprzez niesłuszne utrzymanie zaskarżonej decyzji w mocy w sytuacji, gdy powinna być ona uchylona w całości, a organ II instancji powinien orzec o zwrocie prawa jazdy kategorii B. SKO w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas prezentowane stanowisko. Pismem procesowym z [...] września 2021 r. Kolegium wniosło o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wskazać trzeba, że niniejsza sprawa rozpoznana została w trybie uproszczonym. Zgodnie z art. 119 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w tym trybie, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Jako że Kolegium wniosło o rozpoznanie sprawy w rzeczonym trybie, a skarżący nie zażądał przeprowadzenia rozprawy, zaistniały przesłanki do zastosowania podanego ostatnio przepisu. Wskazać przy tym trzeba, że w trybie uproszczonym zgodnie z art. 120 P.p.s.a. sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Jest to odstępstwo od zasady jawnego rozpoznawania spraw, jaka ujęta została w art. 10 P.p.s.a. Zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] czerwca 2021 r., nr [...], nie narusza ani przepisów prawa materialnego, ani przepisów postępowania w stopniu, który zgodnie z art. 145 § 1 P.p.s.a. dawałby podstawę do jej wyeliminowania z obrotu prawnego. Powyższą decyzją odmówiono skarżącemu zwrotu zatrzymanego dokumentu prawa jazdy kategorii B. Podstawę materialnoprawną tej decyzji stanowił art. 12 ust. 2 pkt 1 w zw. z ust. 1 pkt 2 u.k.p. Zgodnie z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. prawo jazdy nie może być wydane osobie w stosunku, do której został orzeczony prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych – w okresie i zakresie obowiązywania tego zakazu. Stosownie zaś do art. 12 ust. 2 pkt 1 u.k.p. przepis ust. 1 pkt 2 stosuje się także wobec osoby ubiegającej się o wydanie lub zwrot zatrzymanego prawa jazdy, a także o przywrócenie uprawnienia w zakresie prawa jazdy kategorii B1 lub B – w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii AM, A1, A2 lub A. W kontrolowanej sprawie bezsporne pomiędzy stronami pozostaje, znajdując zresztą potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym, że skarżącemu postanowieniem Prokuratury Rejonowej w [...] z [...] września 2020 r., sygn. akt [...], zatrzymano odebrany [...] sierpnia 2020 r. dokument prawa jazdy kategorii B i C, wydany przez Starostę Powiatu [...]. Prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w [...] z [...] października 2020 r., sygn. akt II K 318/20, orzeczono wobec skarżącego m.in. środek karny w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych kategorii A i skuterów elektrycznych na okres trzech lat. Zakaz ten upływa z dniem [...] sierpnia 2023 r. W tych okolicznościach w ocenie tut. Sądu organ prawidłowo zastosował art. 12 ust. 2 pkt 1 w zw. z ust. 1 pkt 2 u.k.p. odmawiając skarżącemu zwrotu dokumentu prawa jazdy kategorii B z uwagi na orzeczony wobec niego zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmujący uprawnienie w zakresie kategorii A. Przede wszystkim zauważyć trzeba, że treść powyższych przepisów prawa materialnego jest jednoznaczna i nie budzi wątpliwości. Z ich zestawienia wynika, że sankcja administracyjna w postaci decyzji o odmowie zwrotu zatrzymanego prawa jazdy w zakresie kategorii, co do której sąd karny nie orzekł zakazu prowadzenia pojazdów, wykracza poza treść orzeczonego w wyroku środka karnego i nie pozostaje z nim w bezpośrednim związku. Skonkretyzowany decyzją o odmowie zwrotu zatrzymanego dokumentu prawa jazdy ustawowy zakaz zwrotu tego dokumentu został bowiem rozciągnięty na te kategorie, które nie zostały objęte orzeczonym środkiem karnym zakazu prowadzenia pojazdów na podstawie art. 12 ust. 2 u.k.p. To treść art. 12 ust. 1 pkt 2 w zw. z ust. 2 pkt 1 tej ustawy implikuje wniosek, że właściwy organ nie może zwrócić dokumentu prawa jazdy innych kategorii (B1 lub B) w okresie obowiązywania orzeczonego przez sąd karny zakazu prowadzenia pojazdów obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii AM, A1, A2 lub A. Samo zdarzenie prawne (fakt skazania i orzeczenia środka karnego), wywołuje określone skutki prawne. Konsekwencje wynikające wprost z przepisów prawa karnego pociągają za sobą także skutki na płaszczyźnie prawa administracyjnego, w postaci przewidzianych w nim sankcji. Na podstawie art. 42 § 2 Kodeksu karnego orzeczono w wyroku karnym zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych w zakresie prawa jazdy kategorii A na okres trzech lat, natomiast w zaskarżonej decyzji orzeczono o odmowie zwrotu dokumentu prawa jazdy zgodnie z art. 12 ust. 2 pkt 1 w zw. z ust. 1 pkt 2 u.k.p. W ocenie tut. Sądu, w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, brak jest przy tym podstaw do podważania zgodności powyższych przepisów z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 14 marca 2019 r., sygn. akt I OSK 1336/17 (dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, storna internetowa: https://orzeczenia.nsa.gov.pl) ustawodawca dysponuje znaczną swobodą regulacyjną w zakresie wyboru form, metod oraz drogi prawnego sankcjonowania tych nielegalnych zachowań adresatów norm, które ze względu na przyjęte założenia i cele polityki państwa oraz zasady i wartości konstytucyjne wymagają odpowiedniej i nierzadko skumulowanej reakcji prawodawczej (por. np. rozważania Trybunału Konstytucyjnego w wyroku z 21 października 2015 r., sygn. akt P 32/12, OTK ZU 2015/9A, poz. 148, uzasadnienie pkt 7.2 i nast.). Jeżeli więc przyjęte rozwiązania ustawodawcze nie naruszają w sposób oczywistych norm, zasad i wartości konstytucyjnych (w tym zasad proporcjonalności, równości lub sprawiedliwości społecznej), to brak jest podstaw do podważania ustawodawczych wyborów aksjologicznych i normatywnych. W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego zakaz ne bis in idem jest uznawany za szczegółową zasadę konstytucyjną wywodzoną z zasady demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP) lub za element konstytucyjnego prawa do obrony (art. 42 ust. 2 Konstytucji RP) i konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). Nie jest jednak uprawnione aprioryczne wnioskowanie, że kumulacja sankcji karnej i administracyjnej za ten sam czyn jest konstytucyjnie zabroniona. Zakaz ne bis in idem w sensie ścisłym ma zastosowanie wtedy, gdy w stosunku do osoby uprzednio ukaranej za popełnienie czynu zabronionego przez prawo karne, wszczyna się postępowanie karne dotyczące tego samego czynu (zob. przywołany już powyżej wyrok TK z 21 października 2015 r., sygn. akt P 32/12). W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego funkcjonuje także szersze rozumienie tego zakazu, które obejmuje nie tylko wypadki ponownego wymierzenia sankcji stricte karnej za ten sam czyn, lecz także te wypadki, w których dochodzi do zbiegu sankcji karnej i sankcji administracyjnej, która ma charakter wybitnie represyjny, pełniąc de facto funkcję sankcji karnej. Oceniając treść kwestionowanej regulacji ustawowej w świetle orzecznictwa trybunalskiego nie sposób przyjąć, że kumulacja sankcji karnej w postaci zakazu prowadzenia pojazdów określonych kategorii oraz sankcji administracyjnej w postaci zakazu zwrotu zatrzymanego dokumentu prawa jazdy w odniesieniu do kategorii odmiennych niż objęte zakazem wynikającym z wyroku karnego stanowi przejaw naruszenia zasady ne bis in idem w ujęciu szerokim. Sankcja administracyjna odnosi się bowiem do tych kategorii prawa jazdy, które nie były objęte prawomocnym wyrokiem karnym, a ponadto realizuje ona odmienne funkcje. Nie są to zasadniczo funkcje represyjne (odwetowe), lecz prewencyjne i zabezpieczające. Trzeba także zwrócić uwagę na zupełnie odmienny przedmiot sankcji karnej i administracyjnej. O ile wyrok karny obejmujący środek karny w postaci zakazu prowadzenia pojazdu odnosi się wprost do uprawnień do prowadzenia pojazdów mechanicznych określonych kategorii, o tyle decyzja o odmowie zwrotu zatrzymanego dokumentu prawa jazdy ma za przedmiot jedynie uprawnienie odzyskania dokumentu potwierdzającego uprawnienie do kierowania pojazdami określonej kategorii. Nie ma zatem w tym zakresie tożsamości sankcji o identycznym (represyjnym) i skierowanym na te same uprawnienia charakterze (por. wyrok NSA z 14 marca 2019 r., sygn. akt I OSK 1336/17, z 16 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 2092/19, z 21 października 2021 r., sygn. akt II GSK 972/21, CBOSA). Tut. Sąd podziela powyżej przywołane stanowisko. Przewidziana w art. 12 ust. 2 pkt 1 w zw. z ust. 1 pkt 2 u.k.p. podstawa do nałożenia – niezależnie od orzeczonej sankcji karnej – sankcji administracyjnej w postaci decyzji o odmowie zwrotu zatrzymanego dokumentu prawa jazdy w zakresie kategorii, co do której sąd karny nie orzekł zakazu prowadzenia pojazdów, nie narusza wzorców konstytucyjnych wyrażonych w art. 2, art. 10 ust. 1, art. 45 ust. 1, czy art. 175 ust. 1 Konstytucji RP. Bez znaczenia pozostaje przy tym to, czy orzeczony środek karny obejmował uprawnienia do kierowania pojazdami takich kategorii, które stwierdzone były w dokumencie prawa jazdy skarżącego. W świetle powyższego niezasadny okazał się nie tylko zarzut naruszenia art. 12 ust. 2 pkt 1 u.k.p., lecz także zarzut naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., przez utrzymanie w mocy decyzji wydanej w I instancji. Wobec powyższego, działając na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzeczono o oddaleniu skargi.