III SA/Po 1233/13

Dnia 15 listopada 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mirella Ławniczak po rozpoznaniu w dniu 15 listopada 2013 roku na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi "A" sp. z o.o. w [...] na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] lipca 2013 r., nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w opłacie paliwowej za miesiące lipiec, sierpień, październik i grudzień 2008 roku, za poszczególne miesiące od lutego do września oraz listopad i grudzień 2009 roku i styczeń 2010 roku postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy Strona skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika – adwokata, wniosła w skardze o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżąca wskazała, że nie posiada środków na uiszczenie kosztów sądowych. Na rachunkach bankowych spółki występuje saldo ujemne. Organy celne prowadzą przeciwko stronie postępowania egzekucyjne. Według złożonego do akt sprawy odpisu z Krajowego Rejestru Sądowego, zaległości spółki na rzecz Dyrektora Izby Celnej w [...] wynoszą w sumie prawie 1.700.000,00 zł. Skarżącą oświadczyła, że wszelkie środki pozyskiwane przez nią są przejmowane przez organy egzekucyjne, a to uniemożliwia ponoszenie jakichkolwiek kosztów sądowych. Skarżąca wskazała również, że nie posiada majątku ani środków trwałych, poza udziałem wynoszącym 51/100 w samochodzie osobowym marki BMW 730 diesel z 2005 r. Cena za samochód nie została w całości uiszczona i jest zabezpieczona umową przewłaszczenia pojazdu. Do spłaty pozostało jeszcze 50.000,00 zł. Skarżąca nie uzupełniła, na wezwanie referendarza sądowego z dnia 27 września 2013 r., jej oświadczenia majątkowego. W piśmie procesowym z dnia 9 października 2013 r. wskazała, że nie ma ona możliwości udzielenia żądanych informacji oraz przedłożenia żądanej dokumentacji, bowiem dokumentacja księgowa i podatkowa spółki za okres od października 2010 roku do czerwca 2012 roku została zajęta i odebrana w toku postępowań prowadzonych przez Prokuraturę Okręgową w [...]. Natomiast aktualnie prowadzone są trzy kontrole podatkowe, a dokumentacja księgowa i podatkowa za okres od lipca 2012 r. jest przechowywana w siedzibach organów podatkowych. Od dnia 1 stycznia 2013 roku spółka zatrudnia K. M. za wynagrodzeniem 2.200 zł netto miesięcznie. W piśmie z dnia 5 listopada 2013 r., stanowiącym sprzeciw od orzeczenia referendarza sądowego z dnia 23 października 2013 r. o odmowie przyznania prawa pomocy, strona podkreśliła, że wobec braku dysponowania przez skarżącą jakimikolwiek środkami, nie można mówić o możliwości uiszczenia przez nią jakiejkolwiek kwoty tytułem opłaty sądowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do art. 243 § 1 p.p.s.a. i 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą prawną, jeżeli wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych obciąża stronę, która powinna wykazać i wyczerpująco uzasadnić okoliczności stanowiące podstawę żądania. Rolą sądu jest natomiast dokonanie wnikliwej oceny twierdzeń i dowodów przedłożonych przez stronę zgodnie z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, a w konsekwencji rozstrzygnięcie, czy sytuacja materialna strony daje podstawy do skorzystania ze zwolnienia z art. 245 p.p.s.a. Sąd stwierdził w pierwszej kolejności, że skarżąca spółka nie przedstawiła rzetelnie – za pomocą stosownych dokumentów, wskazanych w zarządzeniu referendarza z dnia 27 września 2013 r. – swojej sytuacji finansowej i majątkowej. Z przedłożonego oświadczenia wnioskodawczyni o stanie majątkowym, finansowym i dochodach wynika, że nie została przez nią należycie wyjaśniona jej aktualna sytuacja materialna. Oświadczenie majątkowe wnioskodawczyni z dnia 16 sierpnia 2013 r., zawarte w urzędowym formularzu, nie odpowiadała wymogom przepisu art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o prawo pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a także o stanie rodzinnym. Wniosek skarżącej oraz przedstawione przez nią wraz ze skargą dokumenty, nie zawierały pełnej informacji umożliwiającej ocenę zdolności spółki do poniesienia przez nią kosztów postępowania w niniejszej sprawie. W związku z tym, w ocenie Sądu, w okolicznościach rozpatrywanej sprawy wnioskująca spółka nie wykazała braku dostatecznych środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Po drugie, należy podkreślić, że w przypadku podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą ma on obowiązek zarezerwować środki finansowe na pokrycie kosztów sądowych związanych z ewentualnie prowadzonymi postępowaniami sądowymi, gdyż prowadzenie takich postępowań mieści się w ryzyku działalności gospodarczej (por. m.in. wyrok NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08; postanowienie z 13 marca 2012 r. II FZ 195/12 – http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Uwaga ta dotyczy nie tylko sytuacji osiągania przez spółkę dochodów, ale też sytuacji, kiedy spółka ponosi w działalności gospodarczej straty, ponieważ koszt związany z postępowaniem sądowym należy traktować jak te, związane z prowadzeniem działalności gospodarczej. W wyroku z dnia 22 marca 2012 r., sygn. akt 19508/07, w sprawie Granos Organicos Nacionales S.A. przeciwko Niemcom, Europejski Trybunał Praw Człowieka wskazał, że osoba prawna – w braku przedstawienia nadzwyczajnych okoliczności – zachowuje prawo do istnienia w porządku prawnym jeśli jest zdolna realizować swoje cele o własnych siłach i w oparciu o własne środki (§ 48). Przede wszystkim wskazać należy, iż przesłanka "braku dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania" z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. nie jest tożsama z ujemnym wynikiem rachunkowym działalności operacyjnej. Opłacalność prowadzonej działalności gospodarczej nie jest warunkiem wystarczającym dla przyznania prawa pomocy. Jak wynika z argumentacji przedstawionej przez wnioskodawczynię, uzyskuje ona przychody, które mają być przekazywane organowi egzekucyjnemu. Pomimo takich oświadczeń spółki, nie wykazała ona wysokości tych przychodów, ani tego, że środki z tego tytułu faktycznie są przekazywane na poczet egzekwowanych należności publicznoprawnych. W ocenie Sądu, nawet w przypadku przyjęcia za prawdziwe tych okoliczności, nie mogłaby ona stanowić uzasadnienia dla zwolnienia strony od równolegle ciążącego na niej obowiązku poniesienia kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi. Nie uzasadnia bowiem potrzeby kredytowania skarżącej należnych opłat sądowych. Skarżąca spółka decydując się na wkroczenie na drogę postępowania sądowego powinna była przewidzieć, że będzie wiązało się to z koniecznością uiszczenia wpisu oraz innych kosztów sądowych. Sąd stwierdza, że udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa i wobec tego powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów – także sądowych (por. postanowienia NSA: z 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 61/04; z 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04 oraz z 19 listopada 2004 r., FZ 463/04 – publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W okolicznościach niniejszej sprawy, w ocenie Sądu, zdobycie środków finansowych przez skarżącą spółkę jest obiektywnie możliwe. Z tego względu, na podstawie art. 245 § 3 oraz art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., Sąd orzekł, jak w sentencji postanowienia.