III SA/Po 1249/12

Dnia 7 marca 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Koś (spr.) Sędziowie WSA Walentyna Długaszewska WSA Mirella Ławniczak Protokolant: st. sekr. sąd. Janusz Maciaszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 marca 2013 roku przy udziale sprawy ze skargi M. S. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 20 września 2012 roku nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za wykonywanie transportu drogowego bez wymaganej licencji I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 16 sierpnia 2012 [...], II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Decyzją z dnia 16 sierpnia 2012 r. Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego na podstawie art. 92 a ust. 1, 6 i 7 oraz art. 93 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz.U. z 2007 r. Nr 125, poz. 874, z późn. zm.) nałożył na M. S. karę pieniężną w wysokości [...] zł. W uzasadnieniu decyzji podano, że w dniu 21 czerwca 2012r. w miejscowości B. (droga krajowa Nr 11, 474 km, waga), został skontrolowany samochód ciężarowy marki FSC-Starachowice pojazd o numerze rejestracyjnym [...], przewożący pomidory z miejscowości K. do B., którym kierował M. M. W wyniku przesłuchania kierowcy (załącznik do protokołu kontroli) ustalono, iż pojazdem tym przewoził, w ramach gospodarstwa rolnego należącego do M. S., pomidory pochodzące z jej gospodarstwa rolnego - Uprawa warzyw, z miejscowości K. do B., a zgodnie z okazaną fakturą VAT nr [...] - do ostatecznego nabywcy, przedsiębiorstwa A w K. Przewóz wykonywany przez przewoźnika tj. M. S. nie spełnia wymagań przewozu na potrzeby własne, gdyż M. M. nie został zatrudniony na podstawie umowy o pracę przez podmiot wykonujący przewóz. W związku z powyższym należy uznano, że miało miejsce wykonywanie transportu drogowego bez wymaganej licencji M. S. złożyła odwołanie do Głównego Inspektora Transportu Drogowego, w którym wskazała, że w dniu 21 czerwca 2012 r., z uwagi na chorobę męża, pomidory pochodzące z ich gospodarstwa rolnego przewoził do kontrahenta grzecznościowo sąsiad, M. M., którego oświadczenie dołączyła do odwołania. Przedłożyła ponadto dokumenty świadczące o podleganiu ubezpieczeniu społecznemu rolników. Główny Inspektor Transportu Drogowego decyzją z dnia 20 września 2012 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że w przedmiotowej sprawie strona (będąca rolnikiem) w dniu kontroli wykonywała przewóz pomidorów. Kierowcą kontrolowanego pojazdu był M. M. - sąsiad skarżącej. Kierowca, jak sam oświadczył do protokołu przesłuchania go w charakterze świadka, w chwili kontroli wykonywał grzecznościowo przejazd dla strony i nie był jej pracownikiem. Kierujący zobowiązał się pomóc stronie, gdyż często to ona pomagała mu w nagłych sytuacjach. Organ podał, że choć strona postępowania nie była przedsiębiorcą, to ponieważ wykonywała przewóz drogowy pojazdem o dopuszczalnej masie całkowitej przekraczającej 3,5 tony, miał wobec niej zastosowanie art. 3 ust. 2 pkt 3 ustawy o transporcie drogowym, mówiący, że do przewozów drogowych wykonywanych przez podmioty niebędące przedsiębiorcami, a więc i rolników, stosuje się odpowiednio przepisy ustawy dotyczące niezarobkowego przewozu drogowego. Aby jednak zastosować ten przepis, przewóz musi spełniać warunki przewidziane w art. 4 pkt 4 ustawy, to jest między innymi musi być wykonywany przez właściciela gospodarstwa lub jego pracownika. Ustawodawca wskazał bowiem, że dla uznania danego przewozu za niezarobkowy przewóz - przewóz na potrzeby własne - przesłanki wymienione w art. 4 pkt. 4 ustawy muszą być spełnione łącznie, a zatem brak którejkolwiek z nich powoduje, że nie można wówczas mówić o wykonywaniu przewozu na potrzeby własne. W przedmiotowej sprawie nie zostało spełnione jedno kryterium niezarobkowego przewozu na potrzeby własne określone w art. 4 pkt. 4 lit a, to jest prowadzenie pojazdów samochodowych używanych do ww. przewozu przez przedsiębiorcę lub jego pracowników. Wskazano jednocześnie, że przepis art. 4 pkt. 4 ustawy o transporcie drogowym posługuje się pojęciem “pracownik", zdefiniowanym w art. 2 Kodeksu pracy, bowiem brak jest przepisu szczególnego, który pozwalałby na przyjęcie innego znaczenia. Wobec tego nalezy uznać, iż skarżąca nie dopełniła obowiązku określonego w art. 4 pkt 4a ustawy o transporcie drogowym, ponieważ sama osobiście nie wykonywała przewozu, ani kierowca który jechał w chwili kontroli nie był na dzień kontroli drogowej jej pracownikiem. Tym samym stwierdzić należy, że w chwili kontroli drogowej nie mógł być wykonywany przewóz na potrzeby własne, tylko transport drogowy, w zakresie którego strona winna była legitymować się stosownym uprawnieniem jakim jest licencja. Z prawidłowych ustaleń organu I instancji wynika, że strona na dzień kontroli nie posiadała licencji na wykonywanie krajowego transportu drogowego ani zaświadczenia na przewozy drogowe na potrzeby własne (dowód: pismo ze Starostwa Powiatowego w O. w aktach sprawy). W związku z powyższym należy stwierdzić, iż strona w dniu kontroli wykonywała transport drogowy rzeczy bez wymaganej licencji, dlatego organ odwoławczy uznał za zasadne nałożenie na skarżącą kary pieniężnej w wysokości [...] zł. Ponadto organ wskazał, że w niniejszej sprawie nie będzie miał zastosowania również art. 92c ustawy o transporcie drogowym, w myśl którego nie wszczyna się postępowania w sprawie nałożenia kary pieniężnej, o której mowa w art. 92a ust. 1, na podmiot wykonujący przewóz drogowy lub inne czynności związane z tym przewozem, a postępowanie wszczęte umarza się, jeżeli okoliczności sprawy i dowody wskazują, że podmiot wykonujący przewozy lub inne czynności związane z przewozem nie miał wpływu na powstanie naruszenia, a naruszenie nastąpiło wskutek zdarzeń i okoliczności, których podmiot nie mógł przewidzieć. Z wyjasnień strony wynika, że jej choroba nie jest zdarzeniem nagłym lecz trwała od kilku miesięcy zatem strona mogła zadbać o pomoc w realizacji jej zobowiązań. M. S. złożyła osobiście skargę na powyższą decyzję zarzucając, że prowadzą wspólnie z mężem gospodarstwo rolne i zły stan ich zdrowia uzasadniał skorzystanie w dniu 21 czerwca 2012 r. z bezpłatnie udzielonej pomocy sąsiada w przewiezieniu pomidorów. Jako rolnicy są zwolnieni z obowiązku posiadania licencji a jednocześnie przewóz pomidorów nie był usługą transportową gdyż przewożono towar wyprodukowany w ich gospodarstwie. Skarżąca powołując się na swoją trudną sytuację wnosiła o zmniejszenie kary i rozłożenie na raty. W odpowiedzi na skargę Główny Inspektor Transportu Drogowego wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga jest uzasadniona. W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd pierwszej instancji rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przedmiotem dokonywanej kontroli sądowej jest decyzja w sprawie nałożenia kary pieniężnej za wykonywanie przewozu drogowego bez wymaganej licencji lub zaświadczenia. Podstawę materialnoprawną dla nałożenia kary pieniężnej stanowił przepis art. 92a ust. 1,6 i 7 w zw. z załącznikiem nr 1 punkt 1.1 do ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. Nr 125, poz. 874 ze zm.) - zwanej dalej u.t.d. Z materiału sprawy wynika, że skarżąca i jej mąż prowadzą gospodarstwo rolne i przewóz płodów rolnych wykonują osobiście, przy czym w dniu 21 czerwca 2012 r. z uwagi na chorobę własną i męża skarżącej, przewozu wyprodukowanej przez nich partii pomidorów dokonał, należącym do nich pojazdem ciężarowym, bezpłatnie, sąsiad M. M. W tych okolicznościach organ przyjął, iż ten przewóz nie spełniał warunków określonych w art. 4 pkt 4 lit. a) u.t.d, tj. prowadzenia pojazdu przez pracownika przedsiębiorcy w rozumieniu art. 2 kodeksu pracy a niespełnienie tego warunku powoduje, że przejazd taki nie może być traktowany jako przewóz na potrzeby własne. W konsekwencji taki przewóz winien być traktowany jako transport drogowy, do wykonywania którego niezbędna jest licencja transportowa (art. 5 ust. 1 u.t.d.). W przedmiotowej sprawie wymagana licencja nie została przedstawiona, czego skarżąca nie kwestionuje. W związku z powyższym należy wskazać, że w myśl art. 3 ust. 2 u.t.d. do przewozów drogowych wykonywanych przez podmioty niebędące przedsiębiorcami stosuje się odpowiednio przepisy ustawy dotyczące niezarobkowego przewozu drogowego. Zgodnie z przepisem art. 4 pkt 4 u.t.d. niezarobkowy przewóz drogowy - przewóz na potrzeby własne – oznacza każdy przejazd pojazdu po drogach publicznych z pasażerami lub bez, załadowanego lub bez ładunku, przeznaczonego do nieodpłatnego krajowego i międzynarodowego przewozu drogowego osób lub rzeczy, wykonywany przez przedsiębiorcę pomocniczo w stosunku do jego podstawowej działalności gospodarczej, spełniający łącznie następujące warunki: a) pojazdy samochodowe używane do przewozu są prowadzone przez przedsiębiorcę lub jego pracowników, b) przedsiębiorca legitymuje się tytułem prawnym do dysponowania pojazdami samochodowymi, c) w przypadku przejazdu pojazdu załadowanego - rzeczy przewożone są własnością przedsiębiorcy lub zostały przez niego sprzedane, kupione, wynajęte, wydzierżawione, wyprodukowane, wydobyte, przetworzone lub naprawione albo celem przejazdu jest przewóz osób lub rzeczy z przedsiębiorstwa lub do przedsiębiorstwa na jego własne potrzeby, a także przewóz pracowników i ich rodzin, d) nie jest przewozem w ramach prowadzonej działalności gospodarczej w zakresie usług turystycznych. Równocześnie z art. 33 ust. 1 wynika, że przewozy drogowe na potrzeby własne mogą być wykonywane po uzyskaniu zaświadczenia potwierdzającego zgłoszenie przez przedsiębiorcę prowadzenia przewozów drogowych jako działalności pomocniczej w stosunku do jego podstawowej działalności gospodarczej a w ustępie 2 pkt 2 wskazano, że obowiązek uzyskania zaświadczenia, o którym mowa w ust. 1, nie dotyczy przewozów drogowych wykonywanych przez podmioty, niebędące przedsiębiorcami, o których mowa w art. 3 ust. 2 pkt 3, z tym że w przypadku działalności wytwórczej w rolnictwie dotyczącej upraw rolnych oraz chowu i hodowli zwierząt, ogrodnictwa, warzywnictwa, leśnictwa i rybactwa śródlądowego obowiązek uzyskania zaświadczenia nie dotyczy rolnika w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. Jak przyjął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 26 października 2011 r., sygn. akt II GSK 1105/10 "...w odniesieniu do podmiotów, nie mających statusu prawnego przedsiębiorcy, odpowiednie stosowanie art. 3 ust. 2 pkt 3 w związku z art. 4 pkt 4 lit. a utd powinno zmierzać do zliberalizowania wymogu przewidzianego w przepisie art. 4 pkt 4 lit. a utd, poprzez dopuszczenie możliwości prowadzenia pojazdu także przez osobę upoważnioną przez podmiot, nie mający przymiotu przedsiębiorcy, na podstawie czynności prawa cywilnego. Reasumując, w świetle art. 3 ust. 2 pkt 3 w związku z art. 4 pkt 4 lit. a utd wykonywanie niezarobkowego przewozu na potrzeby własne przez podmiot nieprowadzący działalności gospodarczej jest dopuszczalne także przez osobę upoważnioną przez ten podmiot na podstawie czynności prawa cywilnego". NSA wskazał w szczególności, że "mając na uwadze treść przepisu art. 33 ust. 2 pkt 2 utd, nie wymagającego od przedsiębiorców wymienionych w art. 3 ust. 2 pkt 3 utd obowiązku uzyskania zaświadczenia potwierdzającego zgłoszenie przez przedsiębiorcę prowadzenia przewozów drogowych jako działalności pomocniczej w stosunku do jego podstawowej działalności gospodarczej, a w szczególności od podmiotu prowadzącego działalność wytwórczą w rolnictwie dotyczącą upraw rolnych, wykładnia tego przepisu w kwestii dotyczącej jego odpowiedniego stosowania na gruncie art. 4 pkt 4 utd powinna uwzględniać społeczno-gospodarcze uwarunkowania, w jakich funkcjonują potencjalni adresaci tego przepisu, a więc rekrutujący się spoza podmiotów będących przedsiębiorcami. Jest rzeczą powszechnie znaną, że polskie gospodarstwa rolnicze, ogrodnicze, czy szkółkarskie, jak to ma miejsce w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy, mają z reguły charakter gospodarstw niskotowarowych, opartych na pracy własnej ich właścicieli i członków najbliższej rodziny. W tych realiach gospodarczych, co do zasady, nie praktykuje się zawierania umów o pracę, nawet w okresie spiętrzenia się prac polowych. Trudno więc byłoby dopatrzyć się istnienia racjonalnych argumentów społeczno-gospodarczych, które uzasadniałyby egzekwowanie od tej kategorii podmiotów obowiązku zawarcia umowy o pracę z osobą dokonującą przewozu w celach niezarobkowych na potrzeby gospodarcze tego podmiotu, w zakresie o którym mowa w art. 4 pkt 4 lit. a utd". Powyższy pogląd sąd orzekający w niniejszej sprawie w całości podziela i odnosząc go do rozpoznawanej sprawy, stwierdza, że sporny przewóz wykonany bezpośrednio przez M. M. na rzecz rolniczki M. S. na podstawie ich umowy o charakterze cywilnoprawnym, był przewozem na potrzeby własne, nie wymagającym ani posiadania licencji ani też uzyskania zaświadczenia. Z tych względów należało orzec jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 135 i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).