III SA/Po 146/14

Dnia 16 lipca 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz M. Geremek po rozpoznaniu w dniu 16 lipca 2014 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku P. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi M. B., P.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji dotyczącej ustalenia wymiaru podatku od nieruchomości za rok 2009, po wznowieniu postępowania postanawia: odmówić P. B. przyznania prawa pomocy W piśmie z 23 maja 2013 roku P. B. i M. B. wraz z zażaleniem na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 14 maja 2013 roku złożyli wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie pełnomocnika z urzędu oraz zwolnienie od opłaty od zażalenia. Na wezwanie Sądu skarżący złożył wypełniony na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy z zakresie całkowitym. Ze złożonych wniosków wynika, że P. i M. B. prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. W małżeństwie obowiązuje ustrój wspólności majątkowej. Dochód miesięczny brutto rodziny to [...] zł (umowa o pracę wnioskodawcy). P. B. jest współwłaścicielem (wraz z żoną) gruntów rolnych o pow. [...] ha i pobiera z nich dochody w ramach zarejestrowanej działalności gospodarczej. Posiada do spłaty zobowiązania w wysokości około [...] zł. W ramach uzupełniania wniosku o przyznanie prawa pomocy M. B. oświadczyła, że nie osiąga żadnych dochodów, nie prowadzi działalności gospodarczej i nie zatrudnia pracowników. Ponadto nie jest zobowiązana do składania zeznań podatkowych, nie jest posiadaczem rachunku bankowego i nie może przedstawić rachunków bankowych, ani nie posiada zarejestrowanych na jej nazwisko żadnych środków transportowych. Natomiast spółka A należy do jej syna K. B., z którą M. B. nie ma żadnych powiązań oprócz tego, że jest współwłaścicielem obiektów, które wynajmuje tej firmie. P. B. i M. B. posiadają następujące nieruchomości położone w K. (grunt [...] m², budynki [...] m², budynki stacji paliw – nieruchomość nieużywana, pozostałe budynki dzierżawione przez spółkę A), a także nieruchomości położone w B. (grunt [...] m², budynki [...] m² – nieruchomość nieużywana). Ponadto posiadają nieruchomość rolną o powierzchni [...] ha – uprawa roślinna + las o pow. [...] ha. P. B. oświadczył, że nieruchomość przy ul [...]w Ś. nie jest jego własnością tylko jego matki, a on jedynie tam zamieszkuje. Natomiast jego rachunek bankowy został zajęty w ramach postępowania egzekucyjnego. W Banku A wnioskodawca posiada konto na którym znajduje się 0 zł. P. B. prowadzi działalność gospodarczą (głównie najem pomieszczeń) i zatrudnia 3 pracowników, z czego jedna osoba od dłuższego czasu przebywa na zasiłku macierzyńskim. Wnioskodawca jest zatrudniony na umowę o pracę w spółce A jako jej prokurent, jednak od sierpnia 2013 r. przebywa za zasiłku chorobowym. Z przedłożonych zeznań podatkowych wynika, że w 2012 roku P.B. uzyskał przychód w wysokości [...] zł i jednocześnie poniósł stratę w wysokości [...] zł z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Natomiast w 2013 roku P. B. uzyskał przychód w wysokości [...] zł, a z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskał roczny przychód w wysokości [...] zł oraz poniósł stratę w wysokości [...] zł. Z podatkowej księgi przychodów i rozchodów za 2014 rok wynika, że P. B. uzyskał następujący przychód: styczeń – [...] zł, luty – [...] zł, marzec – [...] zł, kwiecień – [...] zł i jednocześnie poniósł straty w następujących wysokościach: styczeń – [...] zł, luty – [...] zł, marzec – [...] zł, kwiecień – [...] zł. Wnioskodawca przedłożył wezwanie Banku B z dnia [...] roku do spłaty wymagalnego zadłużenia w kwocie [...] zł wraz z odsetkami; umowę pożyczki z Banku C w wysokości [...] zł), nieczytelny harmonogram spłat kredytu/pożyczki, zestawienie należności dochodzonych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. z dnia [...] - dochodzone należności wynoszą [...] zł ([...] zł należności głównych i [....] zł odsetek), zawiadomienie o wszczęciu egzekucji z 16 września 2013 r. na wniosek Banku A (należność główna [...] zł z odsetkami w wysokości [...] zł), zawiadomienie Komornika przy Sądzie Rejonowym w K. o zajęciu wierzytelności na rzecz firmy A w wysokości [...] zł wraz z odsetkami na dzień 25 maja 2011 roku w wysokości [...] zł, a także harmonogram spłat umowy kredytowej w Bank D. P. B. wskazał, że w ramach prowadzonej działalności rolniczej uprawia pszenżyto ([...] ha) oraz pszenicę ([...] ha). Ze złożonego oświadczenia wynika, że uzyskany przychód z wytworzonych płodów rolnych w 2013 roku wyniósł [...] zł, przy czym koszty prowadzenia działalności rolniczej w 2013 roku były następujące: zasiew – [...] zł, zbiory – [...] zł, uprawa – [....] zł, środki ochrony roślin – [...] zł, ubezpieczenie – [...] zł, podatek rolny i podatek od nieruchomości – [...] zł. Natomiast w 2014 roku koszty prowadzenia działalności rolniczej poniesione do kwietnia 2014 roku były następujące: zasiew – [...]0 zł, uprawa – [...] zł, środki ochrony roślin – [...] zł, ubezpieczenie – [...] zł, podatki rolny i od nieruchomości [...] zł. Wnioskodawca posiada samochód Volkswagen Transporter 1,9, rok produkcji 1997 (zastaw bankowy) – wartość rynkowa 13.000,00 zł; naczepę cysternę [...] rok produkcji 1999 – wartość rynkowa [...] zł, ciągnik B., samochód Mercedes Benz S 6000 rok produkcji 1994 – wartość rynkowa [...] zł; samochód Volkswagen Tiguan 2,0 TDI rok produkcji 2009 (umowa kredytu – do spłaty pozostało 11 rat) – wartość rynkowa [...] zł. Ze spisu średniomiesięcznych wydatków wynika, że M. i P. B. pokrywają następujące koszty miesięczne utrzymania: gaz, prąd – [...] zł, woda, kanalizacja – [...] zł, koszty związane z ogrzewaniem mieszkania – [...] zł; telefon – [...] zł; ubezpieczenie na życie – [...] zł, ubezpieczenie mieszkania – [...] zł, pozostałe wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego – [...] zł. Z Ewidencji Środków Trwałych za rok 2014 dla podmiotu Stacja Paliw Płynnych P. B. (ewidencja ma 90 pozycji) wynika, że wnioskodawca posiada także motocykl Honda 740 oraz samochód ciężarowy Volvo F 613. Dodatkowo z urzędu znane są okoliczności dotyczące aktualnej, rzeczywistej sytuacji M. i P. B., ujawnione przy okazji rozpoznawania wniosków o prawo pomocy w innych sprawach zawisłych przed tutejszym Sądem. Ze sprawy o sygn. akt III SA/Po 150/12 wynika, że wnioskodawca w następujący sposób określił wysokość kredytów oraz obciążeń: kredyt obrotowy w Bank A. (kapitał do spłaty [...] zł), pożyczka w Bank C (kapitał do spłaty [...] zł – obciążenie miesięczne [...] zł), kredyt w Banku D (kapitał do spłaty [...] zł – obciążenie miesięczne [...] zł), kredyt w Bank E (kapitał do spłaty [...] zł – obciążenie miesięczne z tytułu spłaty kredytu wynosi [...] zł), kredyt obrotowy nieodnawialny w Banku B (kapitał do spłaty [...] zł), leasing operacyjny w firmie B. (do spłaty 18 rat po [...] zł miesięcznie). Z dokumentów przedłożonych w sprawach o sygn. akt III SA/Po 1422/13 oraz III SA/Po 1378/13 wynika, że przeciwko wnioskodawcy i jego żonie prowadzone są egzekucyjne postępowania administracyjne i sądowe na łączną kwotę około 1.330.000 zł (koszty egzekucyjne, należności główne, należności uboczne). Spółka A wynajmuje od P. B. część pomieszczeń, które w przeszłości służyły do prowadzenia działalności gospodarczej [...] zł. Według internetowej bazy KRS prokurentami samoistnymi Spółka A są wnioskodawca oraz K. B. (jedyny wspólnik) i K. B., który do dnia 31 lipca 2013 r., zgodnie z MSiG z dnia 7 sierpnia 2013 r., Nr 152, poz. 173526, posiadał 50% udziałów spółka A. Postanowieniem z dnia 24 marca 2014 roku referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy skarżącym. We wspólnym sprzeciwie M. i P. B. wskazali, że ich dochody drastycznie spadły i nie są w stanie uiścić opłaty od kosztów sądowych, a ich sytuacja finansowa znacznie odbiega od przedstawionej, przez co wszelkie ustalenia w sprawie nie odzwierciedlają rzeczywistego stanu faktycznego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, zważył co następuje: Zgodnie z przepisem art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 roku, poz. 270 ze zm.) dalej jako "P.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z przepisu wynika, iż zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy wywołuje ten skutek, iż Sąd rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy od początku, tzn. tak jakby wniosek ten nie był jeszcze przedmiotem analizy, oceny i rozpoznania. Sąd nie wypowiada się więc o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia i nie dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu. Prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy nie jest ona w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania w myśl art. 246 §1 pkt 1 P.p.s.a. Z treści art. 246 § 1 P.p.s.a. wynika natomiast, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek. Ponadto, zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem, z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony – jej możliwości finansowe. W odniesieniu do drugiego ze wskazanych aspektów rozpatrywania takiego wniosku istotne jest nie tylko to, jakie w danym momencie są realne możliwości finansowe strony, ale również przyczyny takiego stanu rzeczy (por. postanowienie NSA z dnia 14 września 2012 r., sygn. akt II GZ 312/12). W ocenie Sądu, w okolicznościach rozpatrywanej sprawy wnioskodawcy nie wykazali braku dostatecznych środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Opłacalność prowadzonej działalności nie jest warunkiem wystarczającym dla przyznania prawa pomocy. Zdolność do poniesienia kosztów sądowych należy oceniać przez pryzmat takich wartości, jak: powszechny obowiązek ponoszenia świadczeń i ciężarów publicznych oraz, niezależne od formy prawnej prowadzenia działalności gospodarczej, prawo do sądu. Przez brak możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania należy rozumieć brak realnych możliwości pozyskania środków na sfinansowanie kosztów sądowych, który ogranicza stronie, ponad funkcje przypisane kosztom sądowym, realizację prawa do sądu. Ciężar procesowy wykazania tak rozumianej przesłanki spoczywa na wnioskodawcy. Jak wynika z informacji posiadanych przez Sąd, wnioskodawca – prowadzący wspólne gospodarstwo domowe z żoną – dysponuje i obraca środkami przekraczającymi wysokość wpisu od skargi. Średnie miesięczne przychody P. B. tylko z pozarolniczej działalności gospodarczej skarżącego (bez przychodu z gospodarstwa rolnego oraz wynagrodzenia za pracę) wyniosły [...] zł w 2012 roku oraz [...] zł w 2013 roku. Przychód tylko z tego źródła wielokrotnie przewyższa obciążenia z tytułu kosztów sądowych oraz deklarowanych kosztów utrzymania koniecznego rodziny. W ocenie Sądu, fakt prowadzenia przeciwko stronie postępowań egzekucyjnych nie może stanowić uzasadnienia dla zwolnienia wnioskodawcy od równolegle ciążącego na nich obowiązku poniesienia kosztów sądowych. W ocenie Sądu, nie uzasadnia to potrzeby kredytowania stronie należnych opłat sądowych. Wnioskodawca decydując się na wkroczenie na drogę postępowania sądowego powinien był przewidzieć, że będzie wiązało się to z koniecznością uiszczenia wpisu oraz innych kosztów sądowych. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów – także sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 61/04; postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04; postanowienie NSA z dnia 19 listopada 2004 r., sygn. akt FZ 463/04). W sprawie nie przekazano jednocześnie pełnych danych, które w sposób pełny i rzetelny przedstawiałyby sytuację majątkową i rodzinną wnioskodawcy. Nie przedłożono wyciągów z rachunków bankowych (wyciągów dokumentujących obroty na kontach bieżących, kredytowych, pożyczkowych, leasingowych itp.). Nie udokumentowano wysokości środków pieniężnych przejętych lub przekazanych organom egzekucyjnym od stycznia 2013 roku. Nie ujawniono wysokości dopłat otrzymanych z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa do prowadzonej działalności rolniczej. Wnioskodawca konsekwentnie uchyla się od przekazania pełnych informacji dotyczących powiązań majątkowych i rodzinnych z spółką A, która przynależy do jego syna, który prowadzi działalność także w oparciu o mienie wnioskodawcy i jego żony. Powstanie tego podmiotu gospodarczego (spółka A została utworzona w 2009 roku) zbiega się z umniejszeniem przychodów wnioskodawcy z pozarolniczej działalności gospodarczej o [...] zł (sygn. akt III SA/Po 33/11). Ponadto wnioskodawca utrzymywał, że nieruchomość położona w Ś. przy ul. [...] należy do jego matki. Tymczasem w wyjaśnieniach składanych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy prowadzonego na przełomie 2011 i 2012 roku wskazywał, że jego matka zmarła. Skarżący oświadczył wówczas, że dom należy do "jego nieżyjącej matki" (sygn. akt III SA/Po 936/11). Wnioskodawca uchyla się także od wykazania, że zastosowane środki egzekucyjne są skuteczne, a zatem nie można przyjmować, że prowadzone postępowania egzekucyjne (zajęcie wierzytelności z tytułu zwrotu w podatku dochodowym, zajęcie wierzytelności nadwyżki podatku naliczonego nad należnym w podatku VAT, zajęcie rachunku bankowego, zajęcie nieruchomości, czy też zajęcie innych wierzytelności) wykluczają możliwości zrealizowania obowiązku zapłaty kosztów sądowych. Niezależnie od powyższego należy wskazać, że wnioskodawca w złożonym sprzeciwie nie przedstawił żadnych informacji i dokumentów potwierdzających ich aktualną trudną sytuację. Wnioskodawca nie przedstawił zatem żadnych nowych okoliczności, które uzasadniałaby przyznanie im prawa pomocy. W tym stanie rzeczy oświadczenia majątkowe, zawarte na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz przedstawione dokumenty nie zawierały pełnych informacji dotyczących sytuacji majątkowej i finansowej strony. W związku z tym w okolicznościach rozpatrywanej sprawy wnioskodawca nie wykazał braku dostatecznych środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Wobec powyższego, na podstawie art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., Sąd orzekł, jak w sentencji postanowienia.