III SA/Po 151/14

Dnia 7 maja 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz M. Geremek po rozpoznaniu w dniu 7 maja 2014 roku na posiedzeniu niejawnym wniosków M. B. i P. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi M. B, P. B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ustalającej wymiar podatku od nieruchomości za 2005 rok, po wznowieniu postępowania postanawia: 1. odmówić M. B. przyznania prawa pomocy, 2. odmówić P. B. przyznania prawa pomocy M.B. i P. B. wnieśli o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosków wskazali, że są małżeństwem, prowadzą gospodarstwo domowe. W małżeństwie obowiązuje ustrój wspólności majątkowej. Dochód miesięczny brutto rodziny z tytułu umowy o pracę P. B. wynosi [...] zł. Posiadają grunty rolne o pow. [...] ha, a w ramach zarejestrowanej działalności gospodarczej skarżący wynajmuje posiadane nieruchomości. Posiada do spłaty zobowiązania w wysokości około [...] zł. M. B. dodatkowo oświadczyła, że nie osiąga żadnych dochodów i nie jest zobowiązana do składania zeznań podatkowych, nie jest posiadaczem rachunku bankowego i nie może przedstawić rachunków bankowych, nie posiada zarejestrowanych na jej nazwisko żadnych środków transportowych, a wszystkie nieruchomości zadeklarowane przez męża stanowią współwłasność majątkową. Wnioskodawczyni nie posiada żadnych dochodów (przychody z najmu nieruchomości są przychodami jej męża z prowadzonej działalności gospodarczej), a ona nie prowadzi działalności gospodarczej i nie zatrudnia pracowników. Natomiast firma [...] spółka z o.o. należy do jej syna K. B., z którą wnioskodawczyni nie ma żadnych powiązań oprócz tego, że jest właścicielem obiektów, które wynajmuje. P. B. oświadczył, że jego rachunek bankowy został zajęty w ramach postępowania egzekucyjnego. W Banku [...] wnioskodawca posiada konto na którym znajduje się 0 zł. Wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą, która opiera się głównie na najmie pomieszczeń i zatrudnia 3 pracowników, z czego jedna osoba od dłuższego czasu przebywa na zasiłku chorobowym. Wnioskodawca jest zatrudniony na umowę o pracę w spółce "[...]" jako jej prokurent, jednak od sierpnia 2013 r. przebywa za zasiłku chorobowym. W 2012 roku P. B. uzyskał przychód w wysokości [...] zł i jednocześnie poniósł stratę w wysokości [...] zł z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. W 2013 roku P. B. uzyskał przychód w wysokości [...] zł. Z podatkowej księgi przychodów i rozchodów za 2013 rok wynika, że Stacja Paliw Płynnych P. B. uzyskała roczny przychód w wysokości [...] zł oraz poniosła stratę w wysokości [...] zł. Z podatkowej księgi przychodów i rozchodów na styczeń 2014 roku wynika, że przychód narastająco wynosi [...] zł, a dochód wynosi – [...] zł. Wnioskodawca w następujący sposób określił wysokość kredytów oraz obciążeń: kredyt obrotowy w [...] (kapitał do spłaty [...] zł), pożyczka w [...] (kapitał do spłaty [...] zł – obciążenie miesięczne [...] zł), kredyt [...] (kapitał do spłaty [...] zł – obciążenie miesięczne [...] zł), kredyt w [...] (kapitał do spłaty [...] zł – obciążenie miesięczne z tytułu spłaty kredytu wynosi [...] zł), kredyt obrotowy nieodnawialny w [...] we W. (kapitał do spłaty [...] zł), leasing operacyjny [...] (do spłaty 18 rat po [...] zł miesięcznie). Wnioskodawca przedłożył wezwanie [...] z [...] roku do spłaty wymagalnego zadłużenia w kwocie [...] zł wraz z odsetkami; umowę pożyczki z [...] w wysokości [...] zł; zestawienie należności dochodzonych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. z dnia [...] roku na łączną kwotę [...] zł, zawiadomienie o wszczęciu egzekucji z [...] na wniosek [...] (należność główna [...] zł z odsetkami w wysokości [...] zł), zawiadomienie Komornika przy Sądzie Rejonowym w K. o zajęciu wierzytelności w wysokości 392.440, 42 zł wraz z odsetkami na dzień [...] roku w wysokości 85.065,68 zł. P.B. wskazał, że w ramach prowadzonej działalności rolniczej uprawia pszenżyto ([...] ha) oraz pszenicę ([...] ha). Ze złożonego oświadczenia wynika, że uzyskany przychód z wytworzonych płodów rolnych w 2013 roku wyniósł [...] zł, przy czym koszty prowadzenia działalności rolniczej w 2013 roku były następujące: zasiew – [...] zł, zbiory – [...] zł, uprawa – [...] zł, środki ochrony roślin – [...] zł, ubezpieczenie – [...] zł, podatek rolny i podatek od nieruchomości – [...] zł. P. B. i M. B. posiadają następujące nieruchomości położone w K. (grunt [...] m², budynki [...] m², budynki stacji paliw – nieruchomość nieużywana, pozostałe budynki dzierżawione przez spółkę [...]), a także nieruchomości położone w B. (grunt [...] m², budynki [...] m² – nieruchomość nieużywana). Ponadto wnioskodawcy posiadają nieruchomość rolną o powierzchni [...] ha – uprawa roślinna + las o pow. [...] ha. P. B. zastrzegł również, że nieruchomość przy ul [...] w Ś. nie jest jego własnością tylko jego matki, a wnioskodawca tylko tam zamieszkuje. Wnioskodawca posiada samochód Volkswagen Transporter 1,9, rok produkcji 1997 (zastaw bankowy) – wartość rynkowa [...] zł; naczepę cysternę ENERCO [...] rok produkcji 1999 – wartość rynkowa [...] zł, ciągnik Białoruś, samochód Mercedes Benz S 6000 rok produkcji 1994 – wartość rynkowa [...] zł; samochód Volkswagen Tiguan 2,0 TDI rok produkcji 2009 (umowa kredytu – do spłaty pozostało 11 rat) – wartość rynkowa [...] zł. Wnioskodawcy załączyli również średniomiesięczny spis wydatków związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego: gaz, prąd – 460,00 zł, woda, kanalizacja – 60,00 zł, koszty związane z ogrzewaniem mieszkania – 350,00 zł; telefon – 150,00 zł; ubezpieczenie na życie – 60,00 zł, ubezpieczenie mieszkania – 70,00 zł, pozostałe wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego – 1. 500,00 zł. Dodatkowo z dokumentów przedłożonych w równolegle toczących się postępowaniach o przyznanie prawa pomocy (sprawa o sygn. akt III SA/Po 1422/13; sprawa o sygn. akt III SA/Po 1378/13) znane są z urzędu okoliczności dotyczące sytuacji materialnej wnioskodawców. Mianowicie wynika z nich, że zobowiązania kredytowe i pożyczkowe wnioskodawcy wynoszą łącznie około [...] zł. Z czego kwota około [...] zł to należności przeterminowane. Przeciwko wnioskodawcy i jego żonie prowadzone są egzekucyjne postępowania administracyjne i sądowe na łączną kwotę około [...] zł (koszty egzekucyjne, należności główne, należności uboczne). Z Ewidencję Środków Trwałych za rok 2013 dla podmiotu Stacja Paliw Płynnych P.B. (ewidencja ma 91 pozycji) wynika, że wnioskodawca posiada także motocykl Honda 740, samochód Volkswagen Caddy oraz samochód ciężarowy VOLVO. Spółka [...] wynajmuje od P. B. część pomieszczeń, które w przeszłości służyły do prowadzenia działalności gospodarczej z tego tytułu uzyskuje dochód w wysokości [...] zł. Według internetowej bazy KRS prokurentami samoistnymi "[...]" Sp. z o.o. są wnioskodawca oraz jego synowie: K. B. (jedyny wspólnik) i K. B., który do dnia 31 lipca 2013 r., zgodnie z MSiG z dnia 7 sierpnia 2013 r., Nr 152, poz. 173526, posiadał 50% udziałów "[...]" Sp. z o.o. Postanowieniem z dnia 24 marca 2014 roku referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy skarżącym. W sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego odmawiającego przyznania M. i P. B. prawa pomocy, wnioskodawcy wskazali, że wszelkie ustalenia w sprawie nie odzwierciedlają stanu faktycznego, a oni nie mogą dochodzić swoich praw w sytuacji gdy nie stać ich na opłacenie kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych nie zasługiwał na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. t.j z 2012 roku, poz. 270), dalej jako P.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, jeżeli nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, zgodnie z art. 246 §1 pkt 2 P.p.s.a. Z treści art. 246 § 1 P.p.s.a. wynika natomiast, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek. Ponadto, zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem, z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony – jej możliwości finansowe. W odniesieniu do drugiego ze wskazanych aspektów rozpatrywania takiego wniosku istotne jest nie tylko to, jakie w danym momencie są realne możliwości finansowe strony, ale również przyczyny takiego stanu rzeczy (por. postanowienie NSA z 14 września 2012 r., sygn. akt II GZ 312/12). W ocenie Sądu, w okolicznościach rozpatrywanej sprawy wnioskodawcy nie wykazali braku dostatecznych środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Przede wszystkim wskazać należy, iż przesłanka "braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny" z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. nie jest tożsama z ujemnym wynikiem rachunkowym działalności gospodarczej strony. Opłacalność prowadzonej działalności nie jest warunkiem wystarczającym dla przyznania prawa pomocy. Zdolność do poniesienia kosztów sądowych należy oceniać przez pryzmat takich wartości, jak: powszechny obowiązek ponoszenia świadczeń i ciężarów publicznych oraz, niezależne od formy prawnej prowadzenia działalności gospodarczej, prawo do sądu. Przez brak możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego – w rozumieniu powołanego przepisu – należy rozumieć brak realnych możliwości pozyskania środków na sfinansowanie kosztów sądowych, który ogranicza stronie, ponad funkcje przypisane kosztom sądowym, realizację prawa do sądu. Ciężar procesowy wykazania tak rozumianej przesłanki spoczywa na wnioskodawcy. Jak wynika z informacji posiadanych przez Sąd, wnioskodawcy – prowadzący wspólne gospodarstwo domowe – dysponują i obracają środkami przekraczającymi wysokość wpisu od skargi. Średnie miesięczne przychody skarżącego tylko z pozarolniczej działalności gospodarczej skarżącego (bez przychodu z gospodarstwa rolnego oraz wynagrodzenia za pracę) wyniosły [...] zł w 2012 roku oraz [...] zł w 2013 roku. Przychód tylko z tego źródła wielokrotnie przewyższa obciążenia z tytułu kosztów sądowych oraz deklarowanych kosztów utrzymania koniecznego rodziny. W ocenie Sądu, fakt prowadzenia przeciwko stronie postępowań egzekucyjnych nie może stanowić uzasadnienia dla zwolnienia wnioskodawców od równolegle ciążącego na nich obowiązku poniesienia kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi. W ocenie Sądu, nie uzasadnia to potrzeby kredytowania stronie należnych opłat sądowych. Wnioskodawcy decydując się na wkroczenie na drogę postępowania sądowego powinni byli przewidzieć, że będzie wiązało się to z koniecznością uiszczenia wpisu oraz innych kosztów sądowych. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów – także sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 61/04; postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04; postanowienie NSA z dnia 19 listopada 2004 r., sygn. akt FZ 463/04). W sprawie nie przekazano jednocześnie pełnych danych, które w sposób pełny i rzetelny przedstawiałyby sytuację majątkową i rodzinną wnioskodawców. Nie przedłożono wyciągów z rachunków bankowych (wyciągów dokumentujących obroty na kontach bieżących, kredytowych, pożyczkowych, leasingowych itp.). Nie udokumentowano wysokości środków pieniężnych przejętych lub przekazanych organom egzekucyjnym od stycznia 2013 roku. Nie ujawniono wysokości dopłat otrzymanych z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa do prowadzonej działalności rolniczej. Wnioskodawcy konsekwentnie uchylają się od przekazania pełnych informacji dotyczących powiązań majątkowych i rodzinnych z "[...]" Sp. z o.o. z siedzibą w miejscu zamieszkania wnioskodawców, która przynależy do syna wnioskodawców i prowadzi działalność także w oparciu o mienie wnioskodawcy i jego żony. Powstanie tego podmiotu gospodarczego ([...] Sp. z o.o. została utworzona w 2009 roku) zbiega się z umniejszeniem przychodów wnioskodawcy z pozarolniczej działalności gospodarczej o [...] zł (sygn. akt III SA/Po 33/11). Ponadto wnioskodawca utrzymywał, że nieruchomość położona w S. przy ul. [...] należy do jego matki. Tymczasem w wyjaśnieniach składanych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy prowadzonego na przełomie 2011 i 2012 roku wskazywał, że jego matka zmarła. Skarżący oświadczył wówczas, że dom należy do "jego nieżyjącej matki" (sygn. akt III SA/Po 936/11). Wnioskodawcy uchylają się także od wykazania, że zastosowane środki egzekucyjne są skuteczne, a zatem nie można przyjmować, że prowadzone postępowania egzekucyjne (zajęcie wierzytelności z tytułu zwrotu w podatku dochodowym, zajęcie wierzytelności nadwyżki podatku naliczonego nad należnym w podatku VAT, zajęcie rachunku bankowego, zajęcie nieruchomości, czy też zajęcie innych wierzytelności) wykluczają możliwości zrealizowania obowiązku zapłaty kosztów sądowych. Niezależnie od powyższego należy wskazać, że wnioskodawcy w złożonym sprzeciwie nie przedstawili żadnych informacji i dokumentów potwierdzających ich aktualną trudną sytuację. Wnioskodawcy nie przedstawili zatem żadnych nowych okoliczności, które uzasadniałaby przyznanie im prawa pomocy. W tym stanie rzeczy oświadczenia majątkowe wnioskodawców, zawarte na urzędowych formularzach wniosków o przyznanie prawa pomocy oraz przedstawione dokumenty nie zawierały pełnych informacji dotyczących sytuacji majątkowej i finansowej strony. W związku z tym w okolicznościach rozpatrywanej sprawy wnioskodawcy nie wykazali braku dostatecznych środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Wobec powyższego, na podstawie art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., Sąd orzekł, jak w sentencji postanowienia.