III SA/Po 152/14

Dnia 19 lutego 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz M. Geremek po rozpoznaniu w dniu 19 lutego 2015 roku na posiedzeniu niejawnym wniosków M.B. i P.B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi M. B., P. B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ustalającej wymiar podatku od nieruchomości za 2006 rok, po wznowieniu postępowania postanawia: 1. odmówić M. B. przyznania prawa pomocy, 2. odmówić P. B. przyznania prawa pomocy Postanowieniem z dnia 8 sierpnia 2014 roku, sygn. akt II FZ 1011/14 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie M. i P. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu odmawiające zwolnienia skarżących od kosztów sądowych w niniejszej sprawie. W uzasadnieniu podkreślono, że wnioskodawcy uchylili się od wyjaśnienia istotnych okoliczności dla rozstrzygnięcia kwestii przyznania prawa pomocy pomimo, że w toku postępowania nakładany był na nich obowiązek uzupełnienia oświadczeń majątkowych (k. 33 akt sądowych). W szczególności nie przedłożyli wyciągów z rachunków bankowych dokumentujących obroty na kontach bieżących, kredytowych, pożyczkowych oraz leasingowych. Nie udokumentowali też mimo wezwania wysokości środków pieniężnych przejętych lub przekazanych organom egzekucyjnym od stycznia 2013 roku, ani nie ujawnili wysokości dopłat otrzymanych z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa do prowadzonej działalności rolniczej. Ponadto uchylili się od przekazania pełnych informacji dotyczących "spółka A" w miejscu ich zamieszkania. Dnia 16 stycznia 2015 roku M. B. i P. B. po raz kolejny złożyli wypełnione na urzędowym formularzu PPF wnioski o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z zawartych w nich informacji wynika, że P. i M. B. prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. W małżeństwie obowiązuje ustrój wspólności majątkowej. Dochód miesięczny brutto rodziny to [...] zł (umowa o pracę wnioskodawcy). Wnioskodawca posiada grunty rolne o pow. [...] ha i spłaca swoje zobowiązania finansowe w wysokości około [...] zł z dochodów z dzierżawy budynków, w których wcześniej prowadził działalność gospodarczą. Postanowieniem z dnia 22 stycznia 2015 roku referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy M. i P. B. wskazując, że nie usunęli oni wątpliwości co do ich sytuacji finansowej, które występowały w trakcie postępowania o przyznanie prawa pomocy zakończonego orzeczeniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 sierpnia 2014 roku. Nieujawnienie wszystkich informacji dotyczących pełnej sytuacji majątkowej skarżących uniemożliwiło tym samym jednoznaczne stwierdzenie że zachodzą przesłanki uzasadniające przyznanie skarżącym pomocy ze strony Skarbu Państwa. W sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego wnioskodawcy wskazali, że wszelkie ustalenia w sprawie nie odzwierciedlają stanu faktycznego, a oni nie mogą dochodzić swoich praw w sytuacji, gdy nie stać ich na opłacenie kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych nie zasługiwał na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. t.j z 2012 roku, poz. 270), dalej jako P.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, jeżeli nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, zgodnie z art. 246 §1 pkt 2 P.p.s.a. Z treści art. 246 § 1 P.p.s.a. wynika natomiast, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek. Ponadto, zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem, z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony – jej możliwości finansowe. W odniesieniu do drugiego ze wskazanych aspektów rozpatrywania takiego wniosku istotne jest nie tylko to, jakie w danym momencie są realne możliwości finansowe strony, ale również przyczyny takiego stanu rzeczy (por. postanowienie NSA z dnia 14 września 2012 r., sygn. akt II GZ 312/12). W ocenie Sądu, w okolicznościach rozpatrywanej sprawy wnioskodawcy nie wykazali braku dostatecznych środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Składając ponowne żądania zwolnienia od kosztów sądowych wnioskodawcy nie usunęli wątpliwości, jakie budziły już wcześniej przez nich złożone oświadczenia majątkowe. W aktualnie przedłożonych formularzach wniosków o przyznanie prawa pomocy zawarli oni te same informacje co poprzednio, ale nie złożyli oświadczeń w kwestiach, które stały się powodem pierwotnej odmowy przyznania im prawa pomocy. Kolejne oświadczenia majątkowe wnioskodawców o takiej samej treści, kolejny raz niewyczerpujące reguły dokładnego oświadczenia o stanie rodziny, majątku i dochodach, niezawierające ponadto jakichkolwiek informacji o pogarszającej się sytuacji finansowej, majątkowej lub osobistej wnioskodawców, prowadzą do wniosku, że wnioskodawcy nadal uchylają się od przedstawienia swoich rzeczywistych zdolności płatniczych. W rozpoznawanej sprawie wnioskodawcy ponad wszelką wątpliwość mają świadomość braków składanych oświadczeń majątkowych. Ze względu na wielokrotne wezwania do uzupełnienia wniosków o prawo pomocy, wiedzieli o potrzebie dokładnego wyjaśnienia sytuacji majątkowej swojej oraz osób pozostających we spójnym gospodarstwie domowym. Naczelny Sąd Administracyjny już wielokrotnie, tak jak w niniejszej sprawie, oddalał z powyższych względów zażalenia wnioskodawców (skarżących) wnoszone na orzeczenia dotyczące odmowy przyznania prawa pomocy. Mimo to wnioskodawcy nie przedstawili swojej aktualnej sytuacji w jakiej się znajdują. W tych okolicznościach nie może być wątpliwości co do tego, że wnioskodawcy świadomie uchylają się od złożenia pełnego i rzetelnego oświadczenia majątkowego. Bez ponownego wezwania do uzupełnienia wniosków o przyznanie prawa pomocy, należy zatem stwierdzić, że uniemożliwiają oni ustalenie stanu faktycznego, co do ich zdolności poniesienia kosztów niniejszego postępowania, tamując tym samym możliwość przyznania im prawa pomocy. Wobec powyższego, na podstawie art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., Sąd orzekł, jak w sentencji postanowienia.