III SA/Po 154/14

Dnia 3 czerwca 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Marzenna Kosewska po rozpoznaniu w dniu 3 czerwca 2014 roku na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M.B. i P.B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia ... listopada 2013 r. nr ... w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ustalającej wymiar podatku od nieruchomości za 2008 r., po wznowieniu postępowania postanawia 1. odmówić M.B. przyznania prawa pomocy, 2. odmówić P.B. przyznania prawa pomocy. M. i P. wnieśli o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosków wskazali, że są małżeństwem, prowadzą gospodarstwo domowe. W małżeństwie obowiązuje ustrój wspólności majątkowej. Dochód miesięczny brutto rodziny z tytułu umowy o pracę P. wynosi ... zł. Posiadają grunty rolne o pow. ... ha, a w ramach zarejestrowanej działalności gospodarczej skarżący wynajmuje posiadane nieruchomości. Posiada do spłaty zobowiązania w wysokości około ... zł. Z dokumentów przedłożonych przez skarżącego w równolegle toczących się postępowaniach o przyznanie prawa pomocy wynika, że M. nie posiada własnych źródeł dochodu, przy czym jest ona współwłaścicielem majątku wynajmowanego spółce z o.o. "B.". Jedynym udziałowcem wskazanej spółki jest syn wnioskodawców, K. Nieruchomości wchodzą w skład majątku wspólnego małżonków. Skarżący uzyskują dochody z czterech źródeł: ... Skarżący posiadają majątek, na który składają się w szczególności: nieruchomości w miejscowości K.: .... Wnioskodawca posiada następujące ruchomości: .... Z Ewidencji Środków Trwałych za rok 2013 dla "S." wynika ponadto, że skarżący posiada także motocykl .... Zobowiązania kredytowe i pożyczkowe wnioskodawcy wynoszą łącznie około ...zł, z czego kwota około ... zł stanowi należności, których termin zapłaty już upłynął. Miesięczne obciążenie ratalne strony wynoszą ... zł - w tym rata leasingowa w wysokości ... zł miesięcznie. Przeciwko M. i P. prowadzone są egzekucyjne postępowania administracyjne i sądowe na łączną kwotę około ... zł. Skarżący posiada jeden rachunek bankowy, który został zajęty przez organy egzekucyjne. Aktualnie w ramach działalności gospodarczej skarżący zajmuje się jedynie wynajmem pomieszczeń. Przychód z tej działalności, według wydruku z podatkowej księgi przychodów i rozchodów dla "S." do października 2013 r. wyniósł ... zł, a koszty jego uzyskania osiągnęły poziom ... zł. Koszty utrzymania miesięcznego rodziny strony wynoszą ... zł. W piśmie procesowym strony skarżącej z dnia ... kwietnia 2014 r., obejmującym sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z dnia ... marca 2014 r. odmawiającego przyznania M. i P. prawa pomocy, wnioskodawcy wskazali, że nie jest zasadne wskazywanie na posiadanie przez nich różnych źródeł utrzymania bądź posiadany majątek. Nie posiadają oni środków na opłacenie kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych nie zasługiwał na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Z treści art. 246 § 1 p.p.s.a. wynika natomiast, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek. Ponadto, zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem, z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony – jej możliwości finansowe. W odniesieniu do drugiego ze wskazanych aspektów rozpatrywania takiego wniosku istotne jest nie tylko to, jakie w danym momencie są realne możliwości finansowe strony, ale również przyczyny takiego stanu rzeczy (por. postanowienie NSA z 14 września 2012 r., sygn. akt II GZ 312/12, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie Sądu, w okolicznościach rozpatrywanej sprawy wnioskodawcy nie wykazali braku dostatecznych środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Przede wszystkim wskazać należy, iż przesłanka "braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny" z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. nie jest tożsama z ujemnym wynikiem rachunkowym działalności gospodarczej strony. Opłacalność prowadzonej działalności nie jest warunkiem wystarczającym dla przyznania prawa pomocy. Zdolność do poniesienia kosztów sądowych należy oceniać przez pryzmat takich wartości, jak: powszechny obowiązek ponoszenia świadczeń i ciężarów publicznych oraz, niezależne od formy prawnej prowadzenia działalności gospodarczej, prawo do sądu. Przez brak możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego – w rozumieniu powołanego przepisu – należy rozumieć brak realnych możliwości pozyskania środków na sfinansowanie kosztów sądowych, który ogranicza stronie, ponad funkcje przypisane kosztom sądowym, realizację prawa do sądu. Ciężar procesowy wykazania tak rozumianej przesłanki spoczywa na wnioskodawcy. Jak wynika z informacji posiadanych przez Sąd, w tym z postępowań w sprawach o sygn. akt: III SA/Po 1629/13 oraz III SA/Po 1378/13, wnioskodawcy – prowadzący wspólne gospodarstwo domowe – dysponują i obracają środkami przekraczającymi wysokość wpisu od skargi. Średnie miesięczne przychody tylko z pozarolniczej działalności gospodarczej skarżącego (bez przychodu z gospodarstwa rolnego oraz wynagrodzenia za pracę) wynoszą ... zł w 2012 roku oraz ... zł w 2013 roku. Przychód tylko z tego źródła wielokrotnie przewyższa obciążenia z tytułu kosztów sądowych oraz deklarowanych kosztów utrzymania koniecznego rodziny. W ocenie Sądu, fakt prowadzenia przeciwko stronie postępowań egzekucyjnych nie może stanowić uzasadnienia dla zwolnienia wnioskodawców od równolegle ciążącego na nich obowiązku poniesienia kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi. W ocenie Sądu, nie uzasadnia to potrzeby kredytowania stronie należnych opłat sądowych. Wnioskodawcy decydując się na wkroczenie na drogę postępowania sądowego powinni byli przewidzieć, że będzie wiązało się to z koniecznością uiszczenia wpisu oraz innych kosztów sądowych. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów – także sądowych (por. postanowienia NSA: z 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 61/04; z 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04 oraz z 19 listopada 2004 r., sygn. akt FZ 463/04 – publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Niezależnie od powyższego należy wskazać, że wnioskodawcy nie przedłożyli wyciągów z rachunków bankowych, dokumentujących obroty na kontach bieżących, kredytowych, pożyczkowych oraz leasingowych. Skarżący nie udokumentowali wysokości środków pieniężnych przejętych lub przekazanych organom egzekucyjnym od stycznia 2013 r. Ponadto nie ujawnili wysokości dopłat otrzymanych z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa do prowadzonej działalności rolniczej. Wnioskodawcy uchylili się też od przekazania pełnych informacji dotyczących "B. sp. z o.o." z siedzibą w miejscu ich zamieszkania. W tym stanie rzeczy Sąd stwierdził, że oświadczenie majątkowe wnioskodawców, zawarte na urzędowych formularzach, nie odpowiadają wymogom przepisu art. 252 § 1 p.p.s.a. Treść wniosków oraz przedstawione Sądowi dokumenty nie zawierały pełnych informacji dotyczących sytuacji majątkowej i finansowej strony. W związku z tym, w ocenie Sądu, w okolicznościach rozpatrywanej sprawy wnioskodawcy nie wykazali braku dostatecznych środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Z tego względu, na podstawie art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., Sąd orzekł, jak w sentencji postanowienia.