III SA/Po 1540/21

Dnia 13 kwietnia 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Świerczak (spr.) Sędzia WSA Józef Maleszewski Sędzia WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 13 kwietnia 2022 roku sprawy ze skargi R. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2021 r. nr [...] w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz strony skarżącej kwotę [...]zł ([...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżoną decyzją z 15 września 2021 r. (SKO-4203/262/21) Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: SKO, organ odwoławczy), po rozpoznaniu odwołania R. K. (dalej: Skarżący) od decyzji Prezydenta Miasta K. (dalej: Prezydent Miasta, organ I instancji) z 02 czerwca 2021 r. ([...]) zatrzymującej Skarżącemu prawo jazdy kategorii AM, A1, A2, A, B1, B, BE, T dokument nr [...] wydane 10 września 2018 r. przez Prezydenta Miasta K. i nadającej decyzji rygor natychmiastowej wykonalności – utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W motywach rozstrzygnięcia organ wskazał następujące okoliczności. Prezydent Miasta wskazaną decyzją z 02 czerwca 2021 r. ([...]) zatrzymał Skarżącemu prawo jazdy kat. AM, A1, A2, A, B1, B, BE, T nr [...]/3061 wydane dnia 10 września 2018 r. przez Prezydenta Miasta K.. W uzasadnieniu wskazał, że Skarżący został skierowany na badania lekarskie przeprowadzane w celu stwierdzenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami. W wyznaczonym czasie strona nie przedłożyła jednak wymaganego orzeczenia lekarskiego, w związku z czym spełniona została przesłanka do obligatoryjnego zatrzymania dokumentu prawa jazdy. Odwołanie od decyzji złożył skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika, zarzucając m.in. niedostateczne zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego oraz błędne wydanie decyzji w sytuacji, gdy strona nie posiada uprawnień do kierowania tramwajami. Wskazaną we wstępie decyzją z 15 września 2021 r. ([...]) SKO utrzymało rozstrzygnięcie w mocy. W uzasadnieniu przytoczyło art. 42 § 1, art. 43 i art. 44 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., zwanej dalej k.p.a.) wskazując, że Skarżący decyzją Prezydenta Miasta z 29 grudnia 2020 r. został skierowany na badania lekarskie przeprowadzane w celu ustalenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami. Termin na odebranie korespondencji upłynął 14 stycznia 2021 r. z uwagi na niepodjęcie pisma przez Skarżącego, w konsekwencji czego nastąpiło tzw. doręczenie zastępcze (fikcja doręczenia). Ustawowy termin na złożenie odwołania upłynął bezskutecznie, zatem decyzja stała się ostateczna. Do 04 maja 2021 r. Skarżący nie dostarczył stosownego orzeczenia. Następnie organ odwoławczy przytoczył art. 102 ust. 1 pkt 3 lit. a i b ustawy z 05 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz.U. z 2020 r. poz. 1268 ze zm., dalej w skrócie "u.k.p.") i stwierdził, że "przepis powyższy ma charakter związany", co oznacza, że właściwemu organowi nie pozostawiono swobody działania w ramach tzw. "luzu administracyjnego". Odnosząc się do odwołania organ wskazał, że w żadnym miejscu nie ma wzmianki o tym, by Skarżący posiadał pozwolenie na kierowanie tramwajem, przy czym organ przytoczył także art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. b u.k.p. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skarżący, reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika, wniósł o uchylenie obu decyzji i zasądzenie kosztów oraz przeprowadzenie postępowania w trybie uproszczonym. Zarzucił naruszenie przepisów prawa: 1. procesowego w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj.: a) art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a., polegające na niewyczerpującym zebraniu i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w tym w szczególności zaniechanie oceny czy skarżący otrzymując decyzje o skierowaniu na badania miał faktyczną możliwość zrozumienia podstaw działania organów oraz tego w związku z jaką sprawą wzywany jest na badania, b) art. 7, 77 § 1 i art. 124 k.p.a polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego wbrew ciążącemu na organie II instancji na mocy art. 77 § 1 k.p.a. obowiązkowi w tym zakresie i w konsekwencji niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w tym w szczególności czy skarżący otrzymując decyzje o skierowaniu na badania miał faktyczną możliwość zrozumienia podstaw działania organów oraz tego w związku z jaką sprawą wzywany jest na badania oraz sporządzenie uzasadnienia niezgodnie z wymogami wynikającymi z art. 107 § 3 k.p.a., c) art. 9 k.p.a. poprzez nienależyte i niewyczerpujące informowanie o okolicznościach faktycznych i prawnych, mających wpływ na ustalenie praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania oraz brak czuwania nad stopniem komunikowania adresatom decyzji ich obowiązków oraz podstaw wydawanych decyzji w taki sposób by nie odniósł szkody z powodu nieznajomości definicji prawnych, d) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. przez utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji w sytuacji, gdy konieczne było uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania, 2. materialnego, tj.: a) art. 102 ust. 1 pkt 3 lit. a u.k.p. poprzez jego błędne zastosowanie w sytuacji, gdy treść decyzji o skierowaniu na badanie była ogólna i wprowadzająca w błąd przez co skarżący miał uzasadnione podstawy by uważać, że doszło do pomyłki, nie jest jej adresatem, a zatem, że nie jest obowiązany do poddania się jakimkolwiek badaniom; W uzasadnieniu rozwinął argumentację zarzutów. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, dalej w skrócie "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Dokonując tak rozumianej kontroli zaskarżonej decyzji SKO w K. z 15 września 2021 r. ([...] utrzymującej w mocy decyzję Prezydenta Miasta K. z 02 czerwca 2021 r. ([...]) zatrzymującej Skarżącemu prawo jazdy i nadającej decyzji rygor natychmiastowej wykonalności – Sąd stwierdził naruszenie prawa skutkujące koniecznością stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji. Otóż jak stanowi art. 134 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., zwanej dalej k.p.a.) organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia uchybienie terminu do wniesienia odwołania. W razie stwierdzenia, że odwołanie zostało wniesione z uchybieniem terminu organ odwoławczy ma obowiązek wydania postanowienia stwierdzającego uchybienie terminu, które jest ostateczne. Zgodnie zaś z art. 129 § 2 k.p.a., odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji wnosi się w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji stronie. Z kolei w myśl art. 40 § 1 k.p.a. pisma doręcza się stronie, a gdy strona działa przez przedstawiciela - temu przedstawicielowi, ewentualnie zaś pełnomocnikowi (art. 40 § 2 k.p.a.). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że uchybienie terminu jest okolicznością obiektywną i w razie stwierdzenia tej okoliczności organ odwoławczy nie ma innej możliwości niż wydanie postanowienia stwierdzającego uchybienie terminu do wniesienia odwołania w trybie art. 134 k.p.a. (por. wyrok NSA z 4 lutego 2014 r., II OSK 2126/12, wyrok NSA z 21 kwietnia 2021 r., III OSK 268/21). Treść art. 134 k.p.a. wskazuje na obowiązek organu odwoławczego wyraźnego ustosunkowania się do tej czynności. Stwierdzenie uchybienia terminu wymaga zatem jednoznacznego rozstrzygnięcia w formie postanowienia (por. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. 17, C. H. Beck Warszawa 2021 r., s. 830). Zatem w sprawie należało ustalić dwie okoliczności: datę doręczenia stronie decyzji organu pierwszej instancji oraz datę wniesienia przez nią odwołania. Jak wynika z akt niniejszej sprawy, decyzja organu I instancji została doręczona (wbrew tezie odwołania) w dniu 10 czerwca 2021 r. w miejscu zamieszkania Skarżącego jego żonie. Czternastodniowy terminu do wniesienia odwołania upływał zatem z dniem 24 czerwca 2021 r. Odwołanie zostało wniesione przez zawodowego pełnomocnika Skarżącego w dniu 30 czerwca 2021 r. (data nadania przesyłki), a zatem z przekroczeniem ustawowego terminu. W utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, ze rozpoznanie odwołania wniesionego z uchybieniem terminu, który nie został przywrócony, w sytuacji, kiedy powinno było wydać stosowne postanowienie przewidziane w art. 134 k.p.a., stanowi istotne naruszenie przepisów postępowania – rażące naruszenie prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.) – art. 129 § 2 k.p.a. oraz naruszenie w postępowaniu odwoławczym zasady trwałości decyzji ostatecznej, wynikającej z art. 16 § 1 k.p.a. Nawet nieznaczne przekroczenie obowiązującego terminu, stanowi jego uchybienie i obliguje organ odwoławczy do wydania postanowienia stwierdzającego uchybienie terminu do jego wniesienia (por. m.in. wyroki: NSA z 24 czerwca 2021 r., I OSK 297/21, WSA w Krakowie z 22 stycznia 2021 r., II SA/Kr 1255/20, WSA w Rzeszowie z 04 lutego 2021 r., II SA/Rz 1001/20, WSA w Łodzi z 06 sierpnia 2020 r., II SA/Łd 901/19). Tym samym organ odwoławczy w niniejszej sprawie rażąco naruszył prawo, co skutkuje koniecznością stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji, o czym Sąd orzekł w pkt 1. sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. O zwrocie kosztów postępowania (pkt 2. sentencji) Sąd orzekł na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a., uwzględniając: poniesiony przez skarżącą koszt wpisu od skargi (200 zł), należne pełnomocnikowi skarżącej wynagrodzenie (480 zł) ustalone według stawek minimalnych zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c w zw. z § 15 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. poz. 1800, z późn. zm.), a także koszt opłaty skarbowej od złożonego do akt pełnomocnictwa (17 zł) – łącznie 697 zł.