III SA/Po 1577/14

Dnia ... kwietnia 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Kosewska (spr.) Sędziowie WSA Beata Sokołowska WSA Małgorzata Górecka Protokolant: st. sekr. sąd. Katarzyna Skrocka - Nerka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu ... kwietnia 2015 roku przy udziale sprawy ze skargi X na decyzję Dyrektora Izby Celnej w ... z dnia 1... września 2014 r. nr ... w przedmiocie odmowy zmiany oraz uchylenia decyzji ostatecznej dotyczącej uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe oddala skargę Naczelnik Urzędu Celnego w X. decyzją z dnia ... czerwca 2014 r., nr ..., na podstawie art. 265¹ § 1 oraz art. 262 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. – Kodeks celny (tekst jedn. Dz.U. z 2001 r. Nr 75, poz. 802 z późn. zm.; dalej: Kodeks celny) w związku z art. 26 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo celne (Dz.U. Nr 68, poz. 623), odmówił spółce z o.o. "Z." z siedzibą w Z. zmiany oraz uchylenia ostatecznej decyzji z dnia ... lipca 2006 r., nr ... określającej niezaksięgowaną kwotę długu celnego odnoszącą się do towaru objętego procedurą celną dopuszczenia do wolnego obrotu na podstawie zgłoszenia celnego na formularzu SAD nr ... z dnia ... września 2003 r. W uzasadnieniu organ celny wyjaśnił, że w dniu ... września 2003 r. strona zgłosiła do procedury dopuszczenia do obrotu na polskim obszarze celnym towar w postaci sera podpuszczkowego-dojrzewajacego .... Organ uznał zgłoszenie celne za nieprawidłowe w zakresie klasyfikacji taryfowej i zastosowanej stawki celnej, ustalając w odniesieniu do wskazanego towaru kod: "0406 90 87 0". Decyzja organu pierwszej instancji z dnia 18 lipca 2006 r. stała się ostateczna i prawomocna. Pismem z dnia ... lipca 2013 r. spółka wniosła o uchylenie lub zmianę decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w X. z dnia ... lipca 2006 r. w trybie przewidzianym w art. 2651 Kodeksu celnego, gdyż – w ocenie strony – wymagał tego interes publiczny i ważny interes strony. Organ celny pierwszej instancji odmówił uwzględnienia wniosku, stwierdzając, że w powyższym trybie nie dochodzi do ponownego merytorycznego badania sprawy, lecz analizie podlega jedynie istnienie przesłanek z art. 2651 Kodeksu celnego. Organ stwierdził, że decyzja o uznaniu zgłoszenia celnego za nieprawidłowe i ustaleniu kwoty długu celnego nie zapada w ramach uznania administracyjnego; jest to decyzja związana, nie podlegająca zmianie lub uchyleniu w trybie art. 2651 Kodeksu celnego. Niezależnie od tego organ celny uznał, że w sprawie nie zachodzą przesłanki w postaci interesu publicznego i ważnego interesu strony. Dyrektor Izby Celnej w X. decyzją z dnia ... września 2014 r., nr ..., na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 749 z późn. zm.; dalej: Ordynacja podatkowa), art. 265¹ § 1 Kodeksu celnego oraz art. 26 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo celne (Dz.U. z 2004 r. Nr 68, poz. 623), utrzymał decyzję pierwszoinstancyjną w mocy. Organ odwoławczy podtrzymał stanowisko organu pierwszej instancji, stwierdzając, że w sprawie nie zachodzą przesłanki z art. art. 2651 Kodeksu celnego. W skardze spółka z o.o. "Z." wniosła o uchylenie decyzji Dyrektora Izby Celnej w X. całości oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, zarzucając im naruszenie : - art. 2651 Kodeksu celnego – poprzez jego błędną interpretację i ograniczenie stronie prawa do skorzystania z tego trybu postępowania oraz poprzez bezpodstawne przyjęcie braku istnienia przesłanek z tego artykułu; - art. 121 i 124 Ordynacji podatkowej oraz art. 2 Konstytucji RP. W uzasadnieniu skargi strona podniosła, że w niniejszej sprawie tryb zmiany lub uchylenia wskazany w art. 2651 Kodeksu celnego był dopuszczalny, a wniosek strony zasługiwał na uwzględnienie ze względu na interes publiczny i ważny interes strony. W odpowiedzi na skargę organ drugiej instancji wniósł o jej oddalenie, powołując się na uzasadnienie swojej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył co następuje : Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli Sądu była decyzja wydana w trybie art. 2651 Kodeksu celnego. Zgodnie z tym przepisem, decyzja ostateczna, na mocy której strona nabyła prawo, może być na jej wniosek lub za jej zgodą uchylona lub zmieniona przez organ celny, który ją wydał, jeżeli przepisy szczególne nie sprzeciwiają się uchyleniu lub zmianie takiej decyzji i przemawia za tym interes publiczny lub ważny interes strony. Powołana regulacja wskazuje, że postępowanie prowadzone w oparciu o te przepisy ma charakter postępowania nadzwyczajnego, którego celem bezpośrednim jest poddanie weryfikacji decyzji ostatecznej pod kątem istnienia tylko dwóch przesłanek, tj. ważnego interesu strony lub interesu publicznego. W myśl poglądów orzecznictwa, wypracowanych na tle art. 154 i art. 155 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 267 z późn. zm.; dalej: k.p.a.), które zachowują aktualność w niniejszej sprawie, wszystkie nadzwyczajne tryby postępowania administracyjnego oparte są o zasadę niekonkurencyjności, co oznacza, że nie mogą być one stosowane zamiennie (zob. wyroki NSA z: 23 listopada 2007 r., sygn. akt I OSK 1529/06; 5 stycznia 2010 r., sygn. akt II OSK 18/09; 25 lutego 2011 r., sygn. akt I OSK 607/10 – publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl; wyrok SN z 6 stycznia 1999 r., sygn. akt III RN 101/98, OSNP 1999/20/637). Zastosowanie powyższych rozważań w rozpoznawanej sprawie oznacza, że uchylenie lub zmiana ostatecznej decyzji, na podstawie art. 2651 Kodeksu celnego, może nastąpić jedynie wówczas, gdy brak jest podstaw prawnych do jej wzruszenia w innym trybie nadzwyczajnym. W orzecznictwie sądowym podkreśla się również, że tryb zmiany lub uchylenia decyzji ostatecznej, na mocy której strona nabyła prawa, określony w art. 155 k.p.a. (odpowiedniku art. 2651 Kodeksu celnego) służy do wzruszania zarówno decyzji administracyjnych prawidłowych, to znaczy wolnych od wad materialnoprawnych i procesowych, jak też w odniesieniu do wadliwych decyzji ostatecznych, które są jednak dotknięte wadami innymi niż wady kwalifikowane (zob. wyrok NSA z 4 stycznia 2011 r., sygn. akt I OSK 339/10, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W żadnym przypadku tryb ten nie może jednak posłużyć jako podstawa do ponownego merytorycznego rozpatrzenia sprawy zakończonej decyzją ostateczną (zob. wyrok NSA z 5 stycznia 2007 r., sygn. akt I OSK 586/06, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl) – jak słusznie wskazał organ pierwszej instancji w uzasadnieniu swojej decyzji. Zasadniczym kryterium podjęcia rozstrzygnięcia o uchyleniu lub zmianie decyzji ostatecznej, na mocy której strona nabyła prawa, w trybie art. 2651 Kodeksu celnego, jest interes publiczny lub ważny interes strony. Wyznacza ono zakres postępowania wyjaśniającego, ograniczając je do badania zaistnienia wymienionych przesłanek. Jednocześnie należy podkreślić, że możliwość wzruszenia decyzji w trybie nadzwyczajnym stanowi wyjątek od zasady trwałości decyzji ostatecznej, wyrażonej w art. 128 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 262 Kodeksu celnego, co w stanie sprawy oznacza, że wskazane przesłanki wzruszenia decyzji ostatecznej "ważny interes strony" i "interes publiczny" muszą być rzeczywiście na tyle ważne, aby "równoważyły" i usprawiedliwiały odstępstwo od wskazanej zasady. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się, że art. 2651 Kodeksu celnego ma zastosowanie – analogicznie jak art. 155 k.p.a. – jedynie do takich decyzji, które nie posiadają wad kwalifikowanych i nie zostały jeszcze "skonsumowane", tj. których cel nie został jeszcze całkowicie zrealizowany oraz przy wydawaniu których organ dysponował (zgodnie z normą prawną) pewnym luzem decyzyjnym. Dotyczy to więc sytuacji, w których wydane decyzje administracyjne zawierają rozstrzygnięcia w pewnym zakresie "plastyczne", a ich ewentualna zmiana, w granicach przewidzianych przepisami prawa materialnego, nie zmieni istoty stosunku prawnego wykreowanego decyzją zmienianą. Podkreślić przy tym należy, że dopuszczalność uchylenia decyzji administracyjnej w omawianym trybie nie obejmuje (i nie może obejmować) wszystkich przypadków, które mogą wystąpić w szeroko rozumianym obrocie prawnym. Możliwość ta dotyczy tylko takich stanów prawnych, w których uchylenie decyzji zmieni na przyszłość sytuację prawną strony co do wykonywania przez nią uprawnień lub obowiązków wykreowanych wcześniej wydaną decyzją ostateczną. Ponadto możliwość zmiany decyzji w omawianym trybie dotyczy – jak wskazano powyżej – tylko takich sytuacji, w których z woli ustawodawcy organ posiada luz decyzyjny i mając do wyboru możliwość korzystniejszego dla strony rozstrzygnięcia, zmienia rozstrzygnięcie mniej korzystne na także rozstrzygnięcie korzystniejsze, a przesłankami tej zmiany i wzruszenia decyzji ostatecznej jest ważny interes strony lub interes publiczny (zob. wyrok NSA z 9 maja 2005 r., sygn. akt OSK 1746/04 oraz wyrok NSA z 9 stycznia 2007r., sygn. akt I GSK 319/06 – publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl ). Konkludując powyższe ustalenia należy podkreślić, że będący przedmiotem oceny tryb postępowania nie ma zastosowania w stosunku do każdej decyzji ostatecznej, na mocy której strona nabyła prawa. Tryb ten może mieć zastosowanie wyłącznie w odniesieniu do decyzji uznaniowych, tj. takich, w których organ w ramach prawa materialnego posiada określony luz decyzyjny. Jego zastosowanie w stosunku do decyzji związanych jest niedopuszczalne (wyroki NSA: z 29 listopada 2012 r., I GSK 250/12 oraz z 27 września 2012 r., I GSK 1429/11 – publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl) Przepis art. 2651 Kodeksu celnego nie stanowi podstawy do zmiany decyzji na korzystniejszą dla strony wbrew dyspozycjom prawa materialnego. Zauważyć należy bowiem, że istota omawianej zmiany polega na tym, że oba rozstrzygnięcia, tj. przed zmianą i po zmianie, mieszczą się w granicach prawa materialnego regulującego daną kwestię. W realiach rozpoznawanej sprawy przyczyną odmowy uchylenia lub zmiany decyzji z ... lipca 2006 r. był przede wszystkim brak możliwości jej weryfikacji w trybie nadzwyczajnym, opartym na art. 2651 Kodeksu celnego z uwagi na związany charakter decyzji. Była to decyzja uznająca zgłoszenie celne SAD za nieprawidłowe i określająca stronie skarżącej kwotę długu celnego w konkretnej wysokości. Organ pierwszej instancji zasadnie uznał wobec tego, że nie było podstaw do uwzględnienia wniosku strony skarżącej o zmianę czy uchylenie przedmiotowej decyzji z dnia ... lipca 2013 r., gdyż miała ona charakter związany. Nie było zatem podstaw do zastosowania trybu z art. 2651 Kodeksu celnego. Był to warunek konieczny i jednocześnie wystarczający do uznania, że wniosek strony skarżącej nie zasługiwał na uwzględnienie. Wobec powyższego w ocenie Sądu zbędne były ustalenia organów pierwszej i drugiej instancji dotyczące ewentualnego istnienia przesłanek z art. 2651 Kodeksu celnego w postaci ważnego interesu strony czy interesu publicznego, gdyż sporna decyzja miała charakter związany, a zatem nie mogła podlegać zmianie czy uchyleniu w tym trybie. Mimo tych uchybień o charakterze procesowym Dyrektor Izby Celnej w X. prawidłowo wydał decyzję utrzymującą w Naczelnika Urzędu Celnego w X., jako wydaną zgodnie z przepisami prawa. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Sąd stwierdził, że decyzje organów obu instancji odpowiadały prawu, wobec czego orzekł o oddaleniu skargi na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.).