III SA/Po 158/11

Dnia 29 czerwca 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Walentyna Długaszewska ( spr.) Sędziowie WSA Barbara Koś WSA Małgorzata Górecka Protokolant: stażysta Anna Zys-Ruszkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 czerwca 2011 roku przy udziale sprawy ze skargi H. Ł. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 30 grudnia 2010r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty strukturalnej I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa nr 0275 – 2010 – 005311 z dnia [...]; II. zasądza od Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz skarżącej kwotę [...],- ([...])złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania; III. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. H. Ł. w dniu 6 września 2010r. złożyła wniosek o przyznanie renty strukturalnej. W wniosku zadeklarowała do przekazania w ramach renty strukturalnej użytki rolne o łącznej powierzchni 8,29 ha, znajdujące się na działkach ewidencyjnych położonych w miejscowości G., gmina G.: nr 110 o powierzchni 2,98 ha, nr 106 o powierzchni 1,51ha, nr 127 o powierzchni 0,82ha, nr 98 o powierzchni 2,98ha Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K. pismem z dnia 12 października 2010 r. wezwał wnioskodawczynię do złożenia wyjaśnień dotyczących 6 ha użytków rolnych, wskazując, iż z załączonych dokumentów wynika, że wnioskodawczyni nie jest ich właścicielem. W odpowiedzi na ww. wezwanie H. Ł. oświadczyła, że nie posiada zniesionej współwłasności działki 98 Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K. decyzją z dnia 21 października 2010r. wydaną na podstawie §16 ust. 1 w zw. z § 19 ust. 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 czerwca 2007r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Renty strukturalne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 ( Dz. U. Nr 109, poz. 750 ze zm.) oraz § 10a rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 marca 2009r. w sprawie podziału środków Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 ( Dz.U.Nr 48, poz. 388 ze zm.) odmówił przyznania renty strukturalnej. W uzasadnieniu organ wskazał, że wnioskodawczyni jest właścicielką gospodarstwa rolnego o powierzchni 5,31 ha. W stosunku do pozostałych użytków rolnych, wskazanych we wniosku, jest współwłaścicielką wraz z osobami trzecimi. Tym samym, nie zostało spełnione kryterium minimalnej powierzchni zadeklarowanej do przekazania ( 6 ha), określonej w § 4 pkt 5 rozporządzenia. H. Ł. wniosła odwołanie od wskazanej wyżej decyzji wraz z odpisem aktu notarialnego Rep. [...] z dnia 3 listopada 2010r., którym dokonano podziału majątku wspólnego i działu spadku Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa decyzją z dnia 30 grudnia 2010r. wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa w zw. z art. 10 ust. 1 i2 ustawy z dnia 9 maja 2008r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa ( Dz. U. Nr 98 , poz. 634 z 2008r ), art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich ( Dz. U. Nr 64, poz. 427 z 2007r) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ wskazał, że powołane w decyzji przepisy dopuszczają jedynie współwłasność, chociaż minimalnej powierzchni ( dla województwa [...] 6ha ) z małżonkiem, a nie z osobami trzecimi. Organ I instancji zatem prawidłowo ustalił, że H. Ł. jest właścicielem gospodarstwa rolnego o spełniającej warunki ww, rozporządzenia powierzchni 5.31 ha. Dokonując oceny dołączonego do odwołania odpisu aktu notarialnego, mocą którego H. Ł. stała się jedyna właścicielką spornej działki o numerze 98, organ wskazał, że warunek bycia właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni użytków rolnych określonej w § 4 pkt 5 rozporządzenia musi być spełniony najpóźniej w toku weryfikacji wniosku o przyznanie renty strukturalnej. H. Ł. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie prawa materialnego poprzez wydanie decyzji bez podstawy prawnej oraz z naruszeniem § 4 pkt 5 i § 19 pkt 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 czerwca 2007r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania Renty strukturalne objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 – 2013, oraz naruszenie art. 8, art. 9, art. 10 § 1 i 2 , art. 12 § 1 i 2 , art. 7 w zw. z art. 77 kpa, domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone w szczególności przepisami art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zgodnie natomiast z treścią art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia. Sąd, badając zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, w granicach określonych przepisami powołanych wyżej ustaw, uznał że skarga zasługuje na uwzględnienie. Z ustaleń dokonanych przez organy administracyjne wynika, że H. Ł. jest wdową i jedynym właścicielem zgłoszonych we wniosku użytków rolnych, położonych na działkach ewidencyjnych o numerach 101, 106 i 127. Łączna powierzchnia użytków rolnych znajdujących się na tych działkach wynosi 5,31ha. W odniesieniu do użytków rolnych znajdujących się na działce nr 98 wnioskodawczyni jest współwłaścicielem posiadającym udział w części 5/8. Pozostałymi współwłaścicielami tej działki są M. M. T. Ł. i Z. Ł. Organ w swojej decyzji nie uwzględnił wskazanej przez wnioskodawczynię działki o numerze 98, gdyż stanowiła ona współwłasność wnioskodawczyni nie z małżonkiem, lecz z osobami trzecimi. Jak wynika z akt administracyjnych, działka oznaczona numerem 98 o pow. 2,98 położona w miejscowości G., gmina G., stanowiła przedmiot współwłasności małżonków H. i H. Ł. Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w K. z dnia 2 czerwca 2009r. spadek oraz wchodzący w skład spadku udział w gospodarstwie rolnym po zmarłym H. Ł., z mocy ustawy, nabyli wnioskodawczyni H. Ł. i dzieci M. M., T. Ł. i Z. Ł. Współwłaścicielami niezabudowanej nieruchomości rolnej o numerze 98 byli zatem H. Ł. w 5/8 części oraz dzieci każde po1/8 części. W postępowaniu przed organem odwoławczym wnioskodawczyni złożyła odpis aktu notarialnego Rep. [...] z dnia 3 listopada 2010r., którym dokonano podziału majątku wspólnego i działu spadku, w wyniku czego stała się ona jedynym właścicielem działki o numerze 98. Decyzje będące przedmiotem kontroli sądu zostały wydane w oparciu o przepisy rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 czerwca 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Renty Strukturalne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. nr 109, poz. 750 ze zm.), wydanego na podstawie delegacji z art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 7 marca 2007r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. nr 54, poz. 427 ze zm.). Zgodnie ze wskazanym wyżej art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, zawierającym delegację dla Ministra właściwego do spraw rozwoju wsi, Minister określa w drodze rozporządzenia szczegółowe warunki i tryb przyznawania, wypłaty lub zwracania pomocy w ramach poszczególnych działań objętych programem, a także przestrzenny zasięg wdrażania tych działań, w szczególności a) tryb składania wniosków o przyznanie pomocy, b) szczegółowe wymagania, jakim powinny odpowiadać wnioski o przyznanie pomocy, c) szczegółowe wymagania, jakim powinna odpowiadać umowa - w przypadku działań, w ramach których pomoc jest przyznawana na podstawie umowy, d)działania i przypadki, w których następca prawny wnioskodawcy albo nabywca gospodarstwa rolnego lub jego części albo przedsiębiorstwa lub jego części albo przejmujący posiadanie gospodarstwa rolnego lub jego części może, na swój wniosek, wstąpić do toczącego się postępowania na miejsce wnioskodawcy oraz warunki i tryb wstąpienia do tego postępowania, e) działania i przypadki, w których następcy prawnemu beneficjenta albo nabywcy gospodarstwa rolnego lub jego części albo przedsiębiorstwa lub jego części albo przejmującemu posiadanie gospodarstwa rolnego lub jego części może być przyznana pomoc oraz warunki i tryb przyznania tej pomocy - mając na względzie zapewnienie prawidłowej realizacji programu oraz specyfikę poszczególnych działań. Jednym z warunków koniecznych dla otrzymania ww. wsparcia, określonym w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 czerwca 2007r., jest zawarty w § 4 pkt 5 warunek przekazania gospodarstwa rolnego o łącznej powierzchni użytków rolnych wynoszącej co najmniej 6 ha, (w przypadku gospodarstw rolnych położonych w województwie małopolskim, podkarpackim, śląskim lub świętokrzyskim – co najmniej 1 ha, z zastrzeżeniem § 6 ust. 1 pkt 2 lit. a; w przypadku gospodarstw rolnych położonych w województwie małopolskim, podkarpackim, śląskim lub świętokrzyskim –co najmniej 3ha). Przy czym, § 6 ust 1 pkt 1 rozporządzenia precyzuje, iż warunek przekazania gospodarstwa rolnego uważa się za spełniony, jeżeli zostały przekazane wszystkie użytki rolne wchodzące w skład tego gospodarstwa, będące zarówno przedmiotem odrębnej własności rolnika i jego małżonka, jak również przedmiotem ich współwłasności. Jednocześnie § 19 ust 4 rozporządzenia nakazuje wydanie decyzji o odmowie przyznania prawa do renty w sytuacji, gdy w wyniku weryfikacji wniosku o rentę zostanie ustalone, że wnioskodawca nie jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni użytków rolnych określonej w § 4 pkt. 5, współwłaścicielem takiego gospodarstwa wraz z małżonkiem ani właścicielem takiego gospodarstwa nie jest małżonek rolnika. W ww. przepisie ograniczono zatem możliwość przekazania gospodarstwa rolnego stanowiącego przedmiot współwłasności, do takich przypadków, w których współwłaścicielami gospodarstwa są wyłącznie współmałżonkowie. W istotny sposób ograniczając tym samym krąg osób uprawnionych do otrzymania renty strukturalnej. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wielokrotnie kwestionowano zgodność § 6 ust. 1 pkt 1 oraz § 19 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia z delegacją ustawową zawartą w art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, a w konsekwencji także z Konstytucją (por. wyroki WSA w Krakowie z 20 stycznia 2010 r., I SA/Kr 1619/09 oraz WSA w Warszawie z 15 marca 2010 r., V SA/Wa 1913/09, ). Ostatecznie jednak, Sąd orzekający w niniejszej sprawie, miał na względzie wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego, wydany w sprawie o sygn. akt II GSK 715/10 , w którym wyrażono pogląd, że Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi był upoważniony do określenia w drodze rozporządzenia szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Renty strukturalne". W szczególności regulacje zawarte w § 4 pkt 5 rozporządzenia wykonawczego, określającym wymóg przekazania gospodarstwa rolnego o wskazanej powierzchni użytków rolnych, § 6 ust. 1 pkt 1 dotyczącym wymogu przekazania wszystkich użytków rolnych wchodzących w skład gospodarstwa, będących zarówno przedmiotem odrębnej własności rolnika i jego małżonka, jak również przedmiotem ich współwłasności, § 19 ust. 3 pkt 2 nakazującym odmowę przyznania renty strukturalnej, w sytuacji, gdy wnioskodawca nie jest właścicielem gospodarstwa rolnego o określonej powierzchni, współwłaścicielem takiego gospodarstwa wraz z współmałżonkiem, ani właścicielem takiego gospodarstwa nie jest małżonek rolnika; nie wykraczają poza granice upoważnienia ustawowego do określenia w drodze rozporządzenia szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy . W rozpoznawanej sprawie należy jednakże zauważyć , iż w toku postępowania administracyjnego H. Ł. przedłożyła organowi administracyjnemu dokument w postaci odpisu aktu notarialnego Rep. [...] z dnia 3 listopada 2010r., którym dokonano podziału majątku wspólnego i działu spadku, w wyniku czego, wnioskodawczyni stała się jedyną właścicielką działki nr 98. Organ odwoławczy, odnosząc się do przedłożonego dokumentu uznał, że warunek bycia właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni użytków rolnych określonej w § 4 pkt 5 rozporządzenia musi być spełniony najpóźniej w toku weryfikacji wniosku o przyznanie renty strukturalnej. Z przedstawionego stanowiska wynika jednakże, iż w ocenie organu odwoławczego, weryfikacji wniosku dokonuje wyłącznie organ I instancji. Tymczasem, wskazany wyżej § 4 rozporządzenia jedynie w pkt 3 zawiera wymóg, by w dniu złożenia wniosku o rentę strukturalną wnioskodawca podlegał ubezpieczeniu emerytalno – rentowemu oraz nie posiadał zaległości w opłacaniu należności z tytułu ubezpieczenia społecznego rolników. Zatem, przedłożony przez wnioskodawczynię w postępowaniu przed organem II instancji dokument w postaci odpisu aktu notarialnego, istotny dla rozstrzygnięcia wniosku o przyznanie renty strukturalnej, winien podlegać ocenie organu, zgodnie z art. 136 k.p.a. W ocenie Sądu, w rozpatrywanej sprawie, trzeba mieć bowiem na uwadze to, że rolnik ubiegający się o rentę strukturalną, w toku postępowania pozbywa się gospodarstwa rolnego, stanowiącego jego źródło utrzymania. Rozstrzygnięcie zatem, w zakresie wniosku o przyznanie renty strukturalnej, winno być poprzedzone przeprowadzeniem szczególnie wnikliwego postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia przesłanek warunkujących uzyskanie tej pomocy. Organ odwoławczy, zgodnie z zasadą dwuinstancyjności postępowania, obowiązany jest zaś ponownie rozpoznać i rozstrzygnąć sprawę rozstrzygniętą decyzją organu I instancji. Zatem nie może ograniczyć się wyłącznie do kontroli tej decyzji. Art. 138 k.p.a. wyraźnie przyznaje organowi odwoławczemu kompetencje do merytorycznego załatwienia sprawy. Tym samym, zdaniem Sądu , organ odwoławczy, rozpoznając sprawę, winien był wziąć pod uwagę okoliczności wynikające z przedłożonego przez H. Ł. ww. dokumentu i w oparciu o całokształt materiału dowodowego wydać swoje rozstrzygnięcie, zgodnie z art. 138 § 1 k.p.a. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organ uwzględni poczynione wyżej rozważania. Wobec powyższego, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c ,art. 152 , art. 200 i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270/ orzekł jak w sentencji.