III SA/Po 209/14

Dnia 21 maja 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Walentyna Długaszewska po rozpoznaniu w dniu 21 maja 2014 roku na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi P.B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o stwierdzenie zasady wyłączności w zakresie regulowania materii podatkowej na podstawie ustawy o podatku akcyzowym postanawia odmówić przyznania prawa pomocy P.B. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że pozostaje w związku małżeńskim z M.B., z którą prowadzi gospodarstwo domowe. W ich małżeństwie obowiązuje ustrój wspólności majątkowej. Dochód miesięczny brutto rodziny z tytułu umowy o pracę P.B. wynosi [...] zł. Posiadają grunty rolne o pow. [...] ha, a w ramach zarejestrowanej działalności gospodarczej skarżący wynajmuje posiadane nieruchomości. Posiada do spłaty zobowiązania w wysokości ok. [...] zł. P.B. oświadczył, że jego rachunek bankowy został zajęty w ramach postępowania egzekucyjnego. W Banku X. wnioskodawca posiada konto na którym znajduje się [...] zł. Wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą, która opiera się głównie na najmie pomieszczeń i zatrudnia [...] pracowników, z czego jedna osoba od dłuższego czasu przebywa na zasiłku chorobowym. Wnioskodawca jest zatrudniony na umowę o pracę w spółce "Z." jako jej prokurent, jednak od sierpnia 2013 r. przebywa za zasiłku chorobowym. W 2012 roku P.B. uzyskał przychód w wysokości [...] i jednocześnie poniósł stratę w wysokości [...] zł z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. W 2013 roku P.B. uzyskał przychód w wysokości [...] zł. Z podatkowej księgi przychodów i rozchodów za 2013 rok wynika, że X. uzyskała roczny przychód w wysokości [...] zł oraz poniosła stratę w wysokości [...] zł. Z podatkowej księgi przychodów i rozchodów na styczeń 2014 roku wynika, że przychód narastająco wynosi [...] zł, a dochód wynosi [...] zł. Wnioskodawca określił w następujący sposób wysokość kredytów oraz obciążeń: kredyt obrotowy w X. S.A. (kapitał do spłaty ... zł), pożyczka w W. (kapitał do spłaty [...] zł – obciążenie miesięczne .. zł), kredyt B. S.A. (kapitał do spłaty ... zł – obciążenie miesięczne .. zł), kredyt w R. S.A. (kapitał do spłaty [...] zł – obciążenie miesięczne z tytułu spłaty kredytu wynosi [...] zł), kredyt obrotowy nieodnawialny w Banku Spółdzielczym we Wschowie (kapitał do spłaty [...] zł), leasing operacyjny F. S.A. (do spłaty [...] rat po [...] zł miesięcznie). Wnioskodawca przedłożył wezwanie T. z [...] 2012 roku do spłaty wymagalnego zadłużenia w kwocie [...] zł wraz z odsetkami; umowę pożyczki z B. w wysokości [...] zł; zestawienie należności dochodzonych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. z dnia [...].2013 roku na łączną kwotę [...] zł, zawiadomienie o wszczęciu egzekucji z .2013 r. na wniosek Nordea Bank Polska S.A. (należność główna ... zł z odsetkami w wysokości .. zł), zawiadomienie Komornika przy Sądzie Rejonowym w K. o zajęciu wierzytelności w wysokości [...] zł wraz z odsetkami na dzień [...].2011 roku w wysokości [...] zł. P.B. wskazał, że w ramach prowadzonej działalności rolniczej uprawia pszenżyto (... ha) oraz pszenicę (.. ha). Ze złożonego oświadczenia wynika, że uzyskany przychód z wytworzonych płodów rolnych w 2013 roku wyniósł [...] zł. P.B. i M.B. posiadają następujące nieruchomości położone w K. [...]. Ponadto wnioskodawca wraz z małżonką posiadają nieruchomość rolną o powierzchni [...]. P.B. zastrzegł również, że nieruchomość przy ul W. w I. nie jest jego własnością, lecz jego matki, a wnioskodawca tylko tam zamieszkuje. Wnioskodawca posiada samochód [...]. Wnioskodawca załączył również średniomiesięczny spis wydatków związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego: [...]. Dodatkowo z dokumentów przedłożonych w równolegle toczących się postępowaniach o przyznanie prawa pomocy (sprawa o sygn. akt III SA/Po 1422/13; sprawa o sygn. akt III SA/Po 1378/13) znane są z urzędu okoliczności dotyczące sytuacji materialnej wnioskodawcy. Mianowicie wynika z nich, że zobowiązania kredytowe i pożyczkowe wnioskodawcy wynoszą łącznie około [...]. Przeciwko wnioskodawcy i jego małżonce prowadzone są egzekucyjne postępowania administracyjne i sądowe na łączną kwotę około [...] zł (koszty egzekucyjne, należności główne, należności uboczne). Z ewidencji środków trwałych za rok 2013 dla podmiotu "Z." (ewidencja ma ... pozycji) wynika, że wnioskodawca posiada także motocykl [...]. Spółka "X." wynajmuje od P.B. część pomieszczeń, które w przeszłości służyły do prowadzenia działalności gospodarczej z tego tytułu uzyskuje dochód w wysokości [...] zł. Według internetowej bazy KRS prokurentami samoistnymi "Z. sp. z o.o." są wnioskodawca oraz jego synowie: [...]. W piśmie procesowym z dnia [...] kwietnia 2014 r., obejmującym sprzeciw od orzeczenia referendarza sądowego odmawiającego przyznania stronie prawa pomocy, wnioskodawca wskazał, że wszelkie ustalenia w sprawie nie odzwierciedlają stanu faktycznego, a strona nie może dochodzić swoich praw w sytuacji, gdy nie stać jej na opłacenie kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych nie zasługiwał na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. t.j z 2012 roku, poz. 270), dalej jako P.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, jeżeli nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, zgodnie z art. 246 §1 pkt 2 P.p.s.a. Z treści art. 246 § 1 P.p.s.a. wynika natomiast, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek. Ponadto, zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem, z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony – jej możliwości finansowe. W odniesieniu do drugiego ze wskazanych aspektów rozpatrywania takiego wniosku istotne jest nie tylko to, jakie w danym momencie są realne możliwości finansowe strony, ale również przyczyny takiego stanu rzeczy (por. postanowienie NSA z dnia 14 września 2012 r., sygn. akt II GZ 312/12). W ocenie Sądu, w okolicznościach rozpatrywanej sprawy wnioskodawca nie wykazał braku dostatecznych środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Przede wszystkim należy wskazać, że przesłanka "braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny" z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. nie jest tożsama z ujemnym wynikiem rachunkowym działalności gospodarczej strony. Opłacalność prowadzonej działalności nie jest warunkiem wystarczającym dla przyznania prawa pomocy. Zdolność do poniesienia kosztów sądowych należy oceniać przez pryzmat takich wartości, jak: powszechny obowiązek ponoszenia świadczeń i ciężarów publicznych oraz, niezależne od formy prawnej prowadzenia działalności gospodarczej, prawo do sądu. Przez brak możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego – w rozumieniu powołanego przepisu – należy rozumieć brak realnych możliwości pozyskania środków na sfinansowanie kosztów sądowych, który ogranicza stronie, ponad funkcje przypisane kosztom sądowym, realizację prawa do sądu. Ciężar procesowy wykazania tak rozumianej przesłanki spoczywa na wnioskodawcy. Jak wynika z informacji posiadanych przez Sąd, wnioskodawca – prowadzący wspólne gospodarstwo domowe z M.B. – dysponuje i obraca środkami przekraczającymi wysokość wpisu od skargi. Średnie miesięczne przychody skarżącego tylko z pozarolniczej działalności gospodarczej (bez przychodu z gospodarstwa rolnego oraz wynagrodzenia za pracę) wyniosły [...] zł w 2012 roku oraz [...] zł w 2013 roku. Przychód tylko z tego źródła wielokrotnie przewyższa obciążenia z tytułu kosztów sądowych oraz deklarowanych kosztów utrzymania koniecznego rodziny. W ocenie Sądu, fakt prowadzenia przeciwko stronie postępowań egzekucyjnych nie może stanowić uzasadnienia dla zwolnienia wnioskodawcy od równolegle ciążącego na nich obowiązku poniesienia kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi. W ocenie Sądu, nie uzasadnia to potrzeby kredytowania stronie należnych opłat sądowych. Wnioskodawcy decydując się na wkroczenie na drogę postępowania sądowego powinni byli przewidzieć, że będzie wiązało się to z koniecznością uiszczenia wpisu oraz innych kosztów sądowych. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów – także sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 61/04; postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04; postanowienie NSA z dnia 19 listopada 2004 r., sygn. akt FZ 463/04 – http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W sprawie nie przekazano jednocześnie pełnych danych, które w sposób pełny i rzetelny przedstawiałyby sytuację majątkową i rodzinną wnioskodawcy. Nie przedłożono wyciągów z rachunków bankowych (wyciągów dokumentujących obroty na kontach bieżących, kredytowych, pożyczkowych, leasingowych itp.). Nie udokumentowano wysokości środków pieniężnych przejętych lub przekazanych organom egzekucyjnym od stycznia 2013 roku. Nie ujawniono wysokości dopłat otrzymanych z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa do prowadzonej działalności rolniczej. Wnioskodawca konsekwentnie uchyla się od przekazania pełnych informacji dotyczących powiązań majątkowych i rodzinnych z "Z." sp. z o.o. z siedzibą w miejscu zamieszkania wnioskodawcy, która należy do syna wnioskodawców i prowadzi działalność także w oparciu o mienie wnioskodawcy i jego małżonki. Powstanie tego podmiotu gospodarczego (Z. sp. z o.o. została utworzona w 2009 roku) zbiega się z umniejszeniem przychodów wnioskodawcy z pozarolniczej działalności gospodarczej o [...] zł (sygn. akt III SA/Po 33/11). Ponadto wnioskodawca utrzymywał, że nieruchomość położona w W. należy do jego matki. Tymczasem w wyjaśnieniach składanych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy prowadzonego na przełomie 2011 i 2012 roku wskazywał, że jego matka zmarła. Skarżący oświadczył wówczas, że dom należy do "jego nieżyjącej matki" (sygn. akt III SA/Po 936/11). Wnioskodawca uchyla się także od wykazania, że zastosowane środki egzekucyjne są skuteczne, a zatem nie można przyjmować, że prowadzone postępowania egzekucyjne (zajęcie wierzytelności z tytułu zwrotu w podatku dochodowym, zajęcie wierzytelności nadwyżki podatku naliczonego nad należnym w podatku VAT, zajęcie rachunku bankowego, zajęcie nieruchomości, czy też zajęcie innych wierzytelności) wykluczają możliwości zrealizowania obowiązku zapłaty kosztów sądowych. Niezależnie od powyższego należy wskazać, że wnioskodawca w złożonym sprzeciwie nie przedstawił żadnych informacji i dokumentów potwierdzających swoją aktualną trudną sytuację. Wnioskodawca nie przedstawił zatem żadnych nowych okoliczności, które uzasadniałyby przyznanie mu prawa pomocy. W tym stanie rzeczy oświadczenie majątkowe wnioskodawcy, zawarte na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz przedstawione dokumenty nie zawierały pełnych informacji dotyczących sytuacji majątkowej i finansowej strony. W związku z tym w okolicznościach rozpatrywanej sprawy wnioskodawca nie wykazał braku dostatecznych środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Wobec powyższego, na podstawie art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., Sąd orzekł, jak w sentencji postanowienia