III SA/Po 277/21

Dnia 22 września 2021 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Paluszyńska Sędzia WSA Małgorzata Górecka Asesor WSA Robert Talaga (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 22 września 2021 roku sprawy ze skargi D. W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] z dnia [...] grudnia 2020 roku nr [...]/2649 – [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek za kwiecień 2020 r. uchyla zaskarżoną decyzję Pismem z dnia [...] maja 2020 roku D. W. złożył wypełniony na urzędowym formularzu wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za marzec, kwiecień, maj 2020 roku. Jednocześnie oświadczył, że jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność opłacająca składki wyłącznie za siebie w pierwszym miesiącu za który składał wniosek o zwolnienie z opłacania składek osiągnął przychód w wysokości [...] zł. Decyzją z dnia [...] września 2020 roku, nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] odmówił D. W. prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy za kwiecień 2020 roku. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że w dniu [...] lipca 2020 roku, tj. po ustawowym terminie D. W. złożył deklarację rozliczeniową DRA za miesiąc kwiecień 2020 roku (zmiana wysokości podstaw wymiaru składek z uwagi na ustanie prawa do zasiłku chorobowego w poprzednim miesiącu). W związku z powyższym nie przysługiwało wnioskodawcy prawo do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenia zdrowotne za miesiąc kwiecień 2020 roku. Pismem z dnia [...] lipca 2020 roku [...]" w imieniu D. W. złożyło do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] pismo informujące, że deklaracja DRA D. W. za miesiące kwiecień i maj została wysłana elektronicznie po terminie, czyli w dniu [...] lipca 2020 roku z uwagi na konieczność dodatkowej pracy oraz pracę w trudnych warunkach. W konsekwencji wniesiono o przywrócenie terminu umożliwiającego skorzystanie z ulg przewidzianych we wniosku o umorzenie składek. Z uwagi na obowiązujące obostrzenia w dniu [...] lipca 2020 roku pismo zostało wrzucone do skrzynki oddawczej przed Zakładem Ubezpieczeń Społecznych przy [...]. Pismem z dnia [...] listopada 2020 roku D. W. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] o wyjaśnienie przyczyn nie rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu i zaznaczył, że zostało do niego skierowane w dniu [...] listopada 2020 roku pismo dotyczące zaległości na koncie w kwocie [...]zł. Ponadto zwrócił uwagę, że pismem z dnia [...] września 2020 roku został poinformowany o odmowie prawa do zwolnienia o opłacania należności za kwiecień i maj 2020 roku z uwagi na złożenie deklaracji po terminie. Wnioskodawca zastrzegł też, że rzadko korzysta z [...] w związku z tym nie odebrał stosownej informacji w terminie umożliwiającym złożenie odwołania. Decyzją z dnia [...] grudnia 2020 roku, znak sprawy: [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] na podstawie art. 134 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 roku, poz. 256 ze zm.) w związku z art. 83b ust 1 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2020 roku, poz. 266 ze zm.) stwierdził uchybienie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za kwiecień 2020 roku. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że decyzją z dnia [...] września 2020 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] odmówił D. W. prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek na własne obowiązkowe chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne za kwiecień 2020 roku. Decyzja została doręczona drogą elektroniczną za pośrednictwem [...] dnia [...] września 2020 roku. Wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy wpłynął do organu w dniu [...] listopada 2020 roku, a więc po upływie terminu 14 dni od dnia doręczenia decyzji do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zgodnie z art. 83 ust 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z art. 129 §2 k.p.a. Według organu o prawie złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy D. W. został pouczony w decyzji z dnia [...] września 2020 roku. W efekcie termin do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy upłynął dnia [...] października 2020 roku. Natomiast D. W. nie złożył wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia wniosku. Pismem z dnia [...] stycznia 2020 roku D. W. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzją z dnia [...] grudnia 2020 roku, znak sprawy: [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...]. W uzasadnieniu skargi D. W. wskazał na naruszenie przez organ administracji: 1) przepisów postępowania (mających istotny wpływ na wynik sprawy): - tj. naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 KPA, polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy; decyzja odmowna powinna być przekonująca i jasno uzasadniona, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie było ich logiczną konsekwencją. Z decyzji musi zatem wynikać między innymi, że organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Brak wykazania, że ustalono istotne okoliczności faktyczne, w tym spowodowane nieterminowym złożeniem deklaracji [...] w odniesieniu do konkretnych przepisów prawa, stanowiło naruszenie prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co skutkuje koniecznością uchylenia zaskarżonego aktu (wyrok WSA w Kielcach z 28 lutego 2013 r., II SA/Ke 56/13: wyrok WSA we Wrocławiu z 15 marca 2012 r., III SA/Wr 693/11); - tj. naruszenie art. 28 KPA poprzez wydanie decyzji odmownej, w sytuacji gdy skarżący nie przyczynił się do powstania przedmiotowej sytuacji i tym samym został pozbawiony prawa do zasiłku chorobowego jako jedynego źródła dochodu i powstanie obowiązku spłaty należności opisanej w niniejszym piśmie; 2) prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy: tj. naruszenie interesu prawnego w stosunku do osoby skarżącego, któremu ustało prawo do zasiłku chorobowego w sposób niewłaściwy mimo, że nie przyczynił się do wystąpienia opisanej sytuacji, a ponadto nie zawiesił, ani nie zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej oraz odprowadzania co miesięcznych składek do ZUS. W konsekwencji D. W. wniósł o uchylenie tej decyzji w całości oraz ponowne rozpatrzenie sprawy i zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za kwiecień 2020 roku, a także o przywrócenie terminu podlegania do ubezpieczenia chorobowego. W uzasadnieniu skargi D. W. powielił informacje w sprawie podniesione we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy wyjaśniając, że w jego imieniu deklaracje rozliczeniowe sporządza [...] i nie z jego winy deklaracje zostały wysłane elektronicznie dopiero w dniu [...] lipca 2020 r., a ponadto pismo o przywrócenie terminu zostało złożone również przez [...] w dniu [...] lipca 2020 r. poprzez wrzucenie do skrzynki ZUS w [...], [...] z uwagi na obowiązujące obostrzenia. O zaistniałej sytuacji skarżący dowiedział się wchodząc na [...] w dniu [...] listopada 2020 r. gdzie znajdowała się decyzja ZUS, [...] z dnia [...] września 2020 r. sygnatura sprawy [...] odmawiająca prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek z powodu złożenia deklaracji rozliczeniową [...] za miesiąc kwiecień 2020 r. w dniu [...] lipca 2020 r., tj. po ustawowym terminie oraz informacja. Pismem z dnia [...] listopada 2020 r. został poinformowany o zaległości na koncie w kwocie [...]zł za miesiąc kwiecień i maj 2020 r. Skarżący podkreślił, że rzadko korzysta z [...] i informacji nie odebrał w terminie umożliwiającym złożenie odwołania. Zastrzegł też, że zaległą należność opłacił w grudnia 2020 roku, mimo, że cała sytuacja nie była przez niego zawiniona przez co uważa się za osobę poszkodowaną, gdyż pozostaje bez prawa do zasiłku chorobowego i nie posiada żadnego źródła dochodu poprzez wydaną decyzję ZUS. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. 2021 roku, poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2019 roku, poz. 2325 ze zm. – dalej jako p.p.s.a.) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Oznacza to, że sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 134 § 2 p.p.s.a.). Rozpoznając niniejszą sprawę w granicach tak zakreślonej kognicji Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem organ dopuścił się naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.). Spór w przedmiotowej sprawie dotyczy stwierdzenia uchybienia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy o zwolnienie z opłacenia należności z tytułu składek za kwiecień 2020 roku, które było udzielane na wniosek złożony do ZUS wraz z wymaganą dokumentacją rozliczeniową, chyba, że z tego ostatniego obowiązku płatnik był zwolniony. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 2 marca 2020 roku o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. 2020 roku, poz. 1842), dalej jako ustawa o COVID-19, które wprowadziły w czasie stanu epidemii dla osób prowadzących jednoosobową działalność gospodarczą wsparcie w rodzaju zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za okres marzec – maj 2020 r. Przepis art. 31zp ust. 1 pkt 1 ww. ustawy o COVID-19 przewidywał, że wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, należnych za okres od dnia [...] marca 2020 roku do dnia [...] maja 2020 roku, zwany dalej "wnioskiem o zwolnienie z opłacania składek", płatnik składek przekazywał do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, nie później niż do dnia [...] czerwca 2020 roku. Przepis art. 31zp ust. 4 ustawy COVID-19 w pierwotnym brzmieniu obowiązującym od [...] marca 2020 roku do [...] czerwca 2020 roku zakładał, że wniosek o zwolnienie z opłacania składek może być złożony w formie dokumentu papierowego albo elektronicznego opatrzonego kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym, za pomocą profilu informacyjnego utworzonego w systemie teleinformatycznym udostępnionym przez ZUS. Zwolnieniu z obowiązku opłacania podlegają należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, znane na dzień rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z opłacania składek. Stosownie do art. 31zq ust. 5 ustawy COVID-19 Zakład Ubezpieczeń Społecznych informuje płatnika składek o zwolnieniu z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w ust. 2. W przypadku płatnika składek, który utworzył profil informacyjny w systemie teleinformatycznym ZUS, informacja o której mowa w ust. 5, udostępniana jest wyłącznie na tym profilu (art. 31zq ust. 6 ustawy COVID-19). Odmowa zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, następuje w drodze decyzji (art. 31zq ust. 7 ustawy COVID-19). Wskazać należy, że z mocy art. 180 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 roku, poz. 256 ze zm.) oraz art. 123 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 roku, poz. 266, ze zm.), do postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją mają zastosowanie przepisy kodeksu postępowania administracyjnego. Naczelnymi zasadami postępowania administracyjnego są - zawarte w art. 6 k.p.a. i art. 7 k.p.a. - zasada praworządności oraz zasada dochodzenia prawdy obiektywnej. Nakładają one na organy prowadzące postępowanie obowiązek wszechstronnego zbadania sprawy pod względem faktycznym i prawnym, w celu ustalenia rzeczywistego stanu sprawy. Ponadto, zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. decyzja powinna być należycie uzasadniona, z podaniem m.in. dowodów, na podstawie których określone fakty organ orzekający przyjął za udowodnione, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówiono wiarygodności i mocy dowodowej. Uzasadnienie faktyczne i prawne jest ważnym elementem decyzji, ponieważ przedstawia tok rozumowania organu, który doprowadził do wydanego rozstrzygnięcia. Prawidłowo zredagowane uzasadnienie wymaga logicznego i czytelnego przedstawienia przez organ swojego stanowiska. Poprawne pod względem merytorycznym uzasadnienie ma kluczowe znaczenie dla realizacji zasady przekonywania wyrażonej w art. 11 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem organ administracji jest zobowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy, aby w miarę możliwości doprowadzić do wykonania decyzji bez stosowania środków przymusu. Istotą tej zasady jest to, by każdy uczestnik postępowania był przekonany, że bierze udział w rzetelnie prowadzonym procesie, i że jeżeli zapadło negatywne rozstrzygnięcie, to przyczyną tego są istotne powody (por. wyrok NSA z dnia 16 lutego 1994 roku, sygn. III ARN 2/94, OSNAPiUS 1994, nr 1, poz. 2 oraz wyrok NSA z dnia 12 lutego 1997 roku, sygn. akt III RN 94/96, OSNAPiUS 1997, nr 19, poz. 366). Powyższa konstrukcja zawarta w przytoczonej regulacji znalazła zastosowanie w granicach kontrolowanej sprawy. W okolicznościach sprawy należy zwrócić uwagę, że D. W. istotnie utworzył profil informacyjny w systemie teleinformatycznym Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W konsekwencji Zakład Ubezpieczeń Społecznych był uprawniony do umieszczenia w tym systemie informacji o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu obowiązujących składek stosownie do treści art. 31 zq ust. 5 ustawy o COVID-19. Wspomniany przepis wyraźnie stanowi jednak tylko o pozytywnej dla wnioskodawcy informacji uwzględniającej jego żądanie złożone za pośrednictwem systemu teleinformatycznego. W tym względzie organ nie był uprawniony do przekazywania za pośrednictwem PUE ZUS decyzji o odmowie przyznanie prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek. W efekcie nie można było w sposób wiążący dla wnioskodawcy przyjąć fikcji doręczenia w dniu [...] września 2020 roku decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2020 roku. W konsekwencji nie można było uznać, że wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy został złożony po upływie terminu do jego wniesienia, liczonego od daty umieszczenia wspomnianej decyzji w systemie teleinformatycznym. W tym względzie stosowna decyzja powinna być prawidłowo doręczona i dopiero wtedy możliwe będzie otwarcie terminu do złożenia wniosku o ponowne merytoryczne rozpoznanie sprawy przez organ administracji. W takiej sytuacji przedwczesne było odniesienie się do zarzutów skarżącego co do złożenia w jego imieniu wniosku o przywrócenie terminu do złożenia stosownych deklaracji ZUS DRA, co będzie ewentualnie możliwe dopiero po ponownym merytorycznym rozpoznaniu sprawy przez organ administracji. Mając na względzie wskazane uchybienia organu Sąd uznał, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydając zaskarżoną decyzję z dnia [...] grudnia 2020 roku dopuścił się naruszenia przepisów postępowania (art. 7, art. 8, art. 11 i art. 107 § 3 k.p.a.), które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co spowodowało, że na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 P.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji.