III SA/Po 278/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Izabela Paluszyńska po rozpoznaniu w dniu 05 czerwca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w [...] na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 21 marca 2024 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia postanowienia dotyczącego odmowy umorzenia należności z tytułu kosztów egzekucyjnych i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia p o s t a n a w i a odrzucić skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w [...] pismem z 17 kwietnia 2024 r. wniósł skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej opisane w rubrum. Zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Administracji Skarbowej uchylił w całości postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w [...] z 02 stycznia 2024 r., którym odmówiono umorzenia kosztów egzekucyjnych przypadających na rzecz organu egzekucyjnego; wniosek złożył B. K.. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o odrzucenie skargi z powodu braku legitymacji skargowej u organu, który wydał rozstrzygnięcie w I instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga podlega odrzuceniu. Zgodnie z art. 50 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 z późn. zm., dalej jako P.p.s.a.), uprawnienie do wniesienia skargi przysługuje każdemu kto ma w tym interes prawny, prokuratorowi, Rzecznikowi Praw Obywatelskich, Rzecznikowi Praw Dziecka oraz organizacji społecznej w zakresie jej statutowej działalności, w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób, jeżeli brała udział w postępowaniu administracyjnym. Uprawnionym do wniesienia skargi jest również inny podmiot, któremu ustawy przyznają prawo do wniesienia skargi (§ 2). Dyrektor Oddziału ZUS wniósł skargę w sprawie, w której wydał rozstrzygnięcie jako organ I instancji. Oznacza to, że aby stwierdzić, że ma legitymację skargową, musi wykazać się interesem prawnym w przeprowadzeniu sądowej kontroli zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia, opartym na normach prawa administracyjnego materialnego lub procesowego. W rozpoznawanej sprawie Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest jednocześnie wierzycielem należności mu przysługujących i organem egzekucyjnym działającym poprzez Dyrektora Oddziału ZUS. ZUS wyposażony w środki prawne organu administracji państwowej upoważnia pracowników kierowanej jednostki organizacyjnej (dyrektorów) do załatwiania spraw w jego imieniu w ustalonym zakresie, a w szczególności do wydawania rozstrzygnięć administracyjnych. Z uwagi na powyższe, należy stwierdzić, że w analizowanej sprawie zachodzi tożsamość podmiotów: Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Dyrektora Oddziału ZUS (por. postanowienie NSA z 16 grudnia 2021 r., III FSK 4835/21 i wymienione tam orzecznictwo tego Sądu; CBOSA). NSA ocenił w przywołanym postanowieniu, że przyznanie legitymacji skargowej ZUS (działającego przez organ – Dyrektora Oddziału ZUS) byłoby sprzeczne z zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego. Stosownie do art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2023 r. poz. 2505 z późn. zm., dalej jako u.p.e.a.) w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Z literatury przedmiotu wynika, że zasadę dwuinstancyjności określoną w art. 15 K.p.a. należy odnosić w postępowaniu egzekucyjnym tylko do spraw kończących się postanowieniem, na które przysługuje zażalenie, zatem tak jak w rozpatrywanej sprawie. Analogicznie jak w postępowaniu administracyjnym, również w postępowaniu egzekucyjnym istota tej zasady polega na zapewnieniu możliwości dwukrotnego rozpatrzenia i merytorycznego rozstrzygnięcia takiej sprawy (R. Hauser, A. Skoczylas, Postępowanie egzekucyjne w administracji, Warszawa 2011, s. 105). W niniejszej sprawie Dyrektor Oddziału ZUS, jako pierwszoinstancyjny organ egzekucyjny i jednocześnie reprezentant wierzyciela, wydał postanowienie z 02 stycznia 2024 r. o odmowie umorzenia kosztów egzekucyjnych przypadających na rzecz organu egzekucyjnego; wniosek złożył B. K.. Rozpoznając zażalenie B. K. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, działając jako organ II instancji, uchylił w całości powyższe postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Sąd podkreśla, że Dyrektor Oddziału ZUS działał w niniejszej sprawie na mocy przyznanych mu ustawowo kompetencji, a nie jako podmiot, którego interesu prawnego dotyczy postępowanie. W związku z powyższym, skoro Dyrektor Oddziału ZUS działał jako pierwszoinstancyjny organ egzekucyjny, to wierzyciel reprezentowany przez ten organ nie może skutecznie wnieść skargi do WSA na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, działającego zgodnie z zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego jako organ odwoławczy. Instytucja skargi oraz skargi kasacyjnej nie może być wykorzystywana do sporów pomiędzy organami administracji różnych szczebli, gdyż godziłoby to w istotę postępowania odwoławczego oraz instytucji nadzoru. Podstawą kompetencji nadzorczych oraz postępowania odwoławczego jest kontrola i możliwość korygowania działań podmiotów nadzorowanych. Żaden przepis prawa nie daje organom administracji I instancji prawa odwoływania się (wnoszenia skargi oraz skargi kasacyjnej) od decyzji organów II instancji wydawanych w postępowaniu odwoławczym lub w trybie nadzoru (por. postanowienie NSA z 13 grudnia 2019 r., I GSK 2032/19; CBOSA). Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 i § 3 P.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia, na posiedzeniu niejawnym.